Czytanie (dla) innych – warsztat 3000-LPTA2CZ-W

WIEDZA
Osoba studiująca zna i rozumie:
– jak zdefiniować etykę słowa, odwołując się do tekstów J. Puzyniny, A. Cegieły (efekt kierunkowy K_W03);
– czym się charakteryzuje język wybranych grup społecznych (w tym grup dyskryminowanych lub autostereotypizujących się jako takie, np. geje, osoby niebinarne, incele) (efekt kierunkowy K_W04);
– jak zmienił się językowy obraz psa w polszczyźnie na przestrzeni ostatnich kilkudziesięciu lat (efekt kierunkowy K_W04);
– jak mówi się o osobach otyłych i bardzo szczupłych (efekt kierunkowy K_W01);
– co to jest grubancypancja i jakie są jej cechy (efekt kierunkowy K_W04);
– jak można definiować Innego (człowieka i nieczłowieka) (efekt kierunkowy K_W06);
– jakie są typy neologizmów opisywanych w słownik neologizmów Obserwatorium Językowego UW i czym charakteryzują się te typy (efekt kierunkowy K_W06);

UMIEJĘTNOŚCI
Osoba studiująca potrafi:
– odnieść problemy związane z etyką komunikacji do współczesnej rzeczywistości (efekt kierunkowy K_U08);
– zaproponować własne (znajdujące oparcie w literaturze przedmiotu) definicje i funkcjonalne opisy terminów omawianych na zajęciach (agresja językowa, poprawność polityczna, komunikacja etyczna) (efekty kierunkowe K_U08, K_U10, K_U11);
– zauważać etyczne i nieetyczne zachowania komunikacyjne (efekt kierunkowy K_U08);
– gromadzić materiał językoznawczy i opracowywać go pod wybranym kątem (efekty kierunkowe K_U02, K_U04, K_U05);
– pod kierunkiem opiekuna naukowego przygotować opisy najnowszych jednostek słownikowych mogące stanowić hasła w słowniku neologizmów Obserwatorium Językowego UW (efekty kierunkowe K_U04, K_U05, K_U06);
– zastosować zasady opisu haseł przyjęte w słowniku neologizmów Obserwatorium Językowego UW do opisu wybranych przez siebie neologizmów (efekty kierunkowe K_U04, K_U05, K_U06)

KOMPETENCJE SPOŁECZNE
Osoba studiująca jest gotowa do:
– podejmowania dyskusji o etycznych i nieetycznych praktykach komunikacyjnych w odniesieniu do wybranych grup społecznych (efekt kierunkowy K_K01);
– tworzenia teksty dotyczące spraw trudnych, wrażliwych, ale uczciwe komunikacyjne (efekt kierunkowy K_K01);
– wypowiadania się z szacunkiem o ludziach i grupach społecznych, nawet jeśli nie są mu bliskie ich zachowania czy poglądy (efekt kierunkowy K_K01);
– wskazywania na nieuczciwe praktyki komunikacyjne odnoszące się do grup społecznych stygmatyzowanych i dyskryminowanych społecznie (efekt kierunkowy K_K01);
– wpływania (w sposób uczciwy, niemanipulacyjny) na wypowiedzi innych ludzi dotyczące dyskryminowanych grup społecznych (efekty kierunkowe K_K03, K_K04).

Ocena z warsztatu jest wynikiem sumy punktów zdobytych za rozmaite, zróżnicowane aktywności:
1) Aktywność na zajęciach, bieżące przygotowywanie się do zajęć, systematyczna praca nad projektem (15 punktów).
2) Frekwencja na zajęciach (15 punktów) => dopuszczalne maksymalnie cztery nieobecności (czyli można nie przyjść dwa razy; przeliczenie frekwencji na punkty: 0 nieobecności – 15 p., 1 nieobecność – 14 p., 2 nieobecności – 13 p., 3 nieobecności – 12 p., 4 nieobecności – 11 p., 5 nieobecności – 10 p., 6 nieobecności – 9 p., 7 nieobecności – 8 p., 8 nieobecności – 7 p., 9 nieobecności – 6 p., 10 nieobecności – 5 p., 11 nieobecności i więcej – 0 p.).
3) Prezentacja dotycząca wybranego tekstu językoznawczego (10 punktów).
4) Końcowa prezentacja własnego projektu (15 punktów).
5) Test ze znajomości lektur (30 punktów).
6) Rozmowa dotycząca znajomości lektur (15 punktów).
7) PROJEKT KOŃCOWY => 100 punktów, z czego
a. 8 haseł słownikowych dotyczących wybranego socjolektu, wybranej grupy społecznej (8 razy 10 p. za systematyczną pracę nad hasłem i ostateczny wynik merytoryczny) 80 p.
b. terminowość w przygotowywaniu projektu – 10 p.
c. umiejętność uzasadnienia wyboru projektu, pokazania, że hasła stanowią spójną całość, wiedza o wybranej grupie społecznej – 10 p.
Możliwe jest także (po uzgodnieniu z wykładowcą) przygotowanie innego projektu, np. zebranie spójnego materiału i podział zgodnie z jakimś kryterium. Taki projekt jest punktowany 0–100 p. (50 p. – poprawność merytoryczna projektu, 10 p. – terminowość, 10 p. – umiejętność uzasadnienia wyboru projektu, ogólne wiedza na temat, którego dotyczy projekt, 10 p. – wartość językoznawcza projektu, 10 p. – wykorzystanie podstaw teoretycznych (źródeł), 10 p. – poprawność językowa).
OCENA Z WARSZTATU: 98 proc. i więcej – celujący, 95 proc. i więcej – bardzo dobry z plusem – 90 proc. i więcej – bardzo dobry, 83 proc. i więcej – dobry z plusem, 75 proc. i więcej – dobry, 68 proc. i więcej – dostateczny z plusem, 60 proc. i więcej – dostateczny, poniżej 60 proc. – niedostateczny.

UWAGA: Projekt przygotowywany w ramach warsztatów nie może obejmować prezentacji w ramach zajęć językoznawczych I i II prowadzonych w obrębie tego samego modułu. Temat projektu nie może być tożsamy z tematem prezentacji na zajęciach językoznawczych I i II.

PUNKTY ECTS
Za przedmiot Student otrzymuje 7,5 punktu ECTS, co przekłada się na 175 godzin pracy studenta, a szczegółowo:
1) udział w zajęciach w sali (60 godz.) – 2 ECTS;
2) przygotowanie projektu i jego prezentacja na zajęciach (90 godz.) – 3 ECTS;
3) bieżące przygotowywanie się do zajęć, czytanie tekstów źródłowych, artykułów naukowych (30 godz.) – 1 ECTS;
4) przygotowanie się do testu i rozmowy merytorycznej z prowadzącym (45 godz.) – 1,5 ECTS.

NIEOBECNOŚCI

1) Student ma prawo do czterech nieusprawiedliwionych nieobecności w semestrze (może nie przyjść dwa razy na zajęcia, dwie jednostki zajęciowe są jednego dnia).

2) Jeśli student ma więcej nieusprawiedliwionych nieobecności, nie może zaliczyć zajęć.

3) Jeśli student chce usprawiedliwić nieobecności, musi w ciągu tygodnia udokumentować ich obiektywne przyczyny (np. zwolnieniem lekarskim).

4) Student ma obowiązek odrobić NADPROGRAMOWE USPRAWIEDLIWIONE nieobecności w sposób wskazany przez osobę prowadzącą zajęcia.

(podstawa prawna: Regulamin studiów na Uniwersytecie Warszawskim: pkt. 17 par. 2, pkt. 4.5 par. 17, par. 33)

WYKORZYSTANIE NARZĘDZI SZTUCZNEJ INTELIGENCJI

Nie ma możliwości korzystania z narzędzi sztucznej inteligencji podczas przygotowywania projektu.

Jeśli student wykorzysta narzędzia sztucznej inteligencji:

a) bez zgody prowadzącego zajęcia lub

b) w sposób z nim nieuzgodniony,

osoba prowadząca zajęcia stosuje procedury analogiczne do tych stosowanych w procedurze antyplagiatowej. Procedury te opisała Uniwersytecka Rada ds. Kształcenia w uchwale nr 14.

Przyjęcie projektu i uzyskanie zaliczenia warsztatów nie jest wówczas możliwe.

(podstawa prawna: Uchwała nr 170 Rady Dydaktycznej dla kierunków studiów: filologia bałtycka, filologia klasyczna i studia śródziemnomorskie, filologia polska, filologia polskiego języka migowego, kulturoznawstwo – wiedza o kulturze, logopedia ogólna i kliniczna, slawistyka, sztuka pisania, sztuki społeczne z dnia 27 lutego 2024 r. w sprawie wytycznych dotyczących korzystania z narzędzi sztucznej inteligencji w procesie kształcenia na Wydziale Polonistyki; Uchwała nr 98 Uniwersyteckiej Rady ds. Kształcenia z dnia 8 grudnia 2023 r. w sprawie wytycznych dotyczących korzystania z narzędzi sztucznej inteligencji w procesie kształcenia; Uchwała nr 14 Uniwersyteckiej Rady ds. Kształcenia z dnia 13 lipca 2020 r. w sprawie wytycznych dotyczących standardów i procedur postępowania w przypadku przygotowywania prac zaliczeniowych i dyplomowych z naruszeniem prawa na Uniwersytecie Warszawskim).

Nie przewidziano.

Układ lektur na poszczególne zajęcia

BLOK I: Zagadnienia ogólne: etyka słowa, stygmatyzacja, dyskryminacja w języku i w językoznawstwie.

1. Etyka słowa I: podstawowe pojęcia.
Jadwiga Puzynina, Anna Pajdzińska, Etyka słowa (w:) J. Miodek (red.), O zagrożeniach i bogactwie polszczyzny. Forum kultury słowa, Wrocław 1995, s. 26–35 LUB J. Bartmiński, S. Niebrzegowska-Bartmińska, M. Nowosad-Bakalarczyk, J. Puzynina (red. red.), Etyka słowa. Wybór opracowań, Lublin 2017, s. 21–29.
A. Cegieła, Ku drugiemu człowiekowi (w:) tejże, Słowa i ludzie. Wprowadzenie do etyki słowa, Warszawa 2014, 47–66 LUB J. Bartmiński, S. Niebrzegowska-Bartmińska, M. Nowosad-Bakalarczyk, J. Puzynina (red. red.), Etyka słowa. Wybór opracowań, Lublin 2017, s. 51–65.

2. Etyka słowa II: we współczesnej rzeczywistości
A. Skudrzyk, Przyszłość bez przeszłości? Język wobec współczesnych przemian komunikacyjnych (w:) K. Kłosińska, R. Zimny (red. red), Przyszłość polszczyzny – polszczyzna przyszłości, s. 75–87.
A. Cegieła, Nieetyczne zabiegi o charakterze redukującym (w:) tejże, Słowa i ludzie. Wprowadzenie do etyki słowa, Warszawa 2014, s. 67–87 LUB J. Bartmiński, S. Niebrzegowska-Bartmińska, M. Nowosad-Bakalarczyk, J. Puzynina (red. red.), Etyka słowa. Wybór opracowań, Lublin 2017, s. 277–297.
A. Cegieła, Działania językowe naruszające zasadę poszanowania suwerenności człowieka (w:) tejże, Słowa i ludzie. Wprowadzenie do etyki słowa, Warszawa 2014, s. 88–113 LUB J. Bartmiński, S. Niebrzegowska-Bartmińska, M. Nowosad-Bakalarczyk, J. Puzynina (red. red.), Etyka słowa. Wybór opracowań, Lublin 2017, s. 323–338.

3. Agresja językowa i poprawność polityczna
D. Zdunkiewicz-Jedynak, Językowy kodeks poprawności politycznej a kultura języka (w:) B. Pędzich, D. Zdunkiewicz-Jedynak (red. red.), Polskie dźwięki, polskie słowa, polska gramatyka (system – teksty – norma – kodyfikacja), Warszawa 2011, s. 61–73.
A. Cegieła, Czy w przestrzeni publicznej jest możliwa komunikacja etyczna? (w:) K. Kłosińska, R. Zimny (red. red), Przyszłość polszczyzny – polszczyzna przyszłości, s. 141–156.
S. Gajda, Agresja językowa w stosunkach międzyludzkich (w:) W. Gruszczyński (red.), Język narzędziem myślenia i działania. Materiały z konferencji zorganizowanej z okazji 100-lecia „Poradnika Językowego” (Warszawa 10–11 maja 2001 r.), s. 59–66 LUB J. Bartmiński, S. Niebrzegowska-Bartmińska, M. Nowosad-Bakalarczyk, J. Puzynina (red. red.), Etyka słowa. Wybór opracowań, Lublin 2017, s. 217–224.

4. Wykluczenie i stygmatyzacja
B. Witosz, O dyskursie wykluczenia i dyskursach wykluczonych z perspektywy lingwistycznej, „tekst i dyskurs – text und dyskurs” 2010, nr 3, s. 9–25 LUB J. Bartmiński, S. Niebrzegowska-Bartmińska, M. Nowosad-Bakalarczyk, J. Puzynina (red. red.), Etyka słowa. Wybór opracowań, Lublin 2017, s. 181–197.

BLOK II: Nowe jednostki w słowniku neologizmów Obserwatorium Językowego UW
A. Hącia, K. Kłosińska, J. Łachnik, B. Pędzich, Problemy metodologiczne związane z opisem nowych jednostek języka na przykładzie słownika neologizmów (OJ UW) [w:] Dialog z Tradycją, tom IX, Językowe świadectwa przemian społecznych i kulturowych, red. E. Horyń, E. Młynarczyk, Kraków 2021, s. 131–153.
A. Hącia, J. Łachnik, B. Pędzich, Typy jednostek neologicznych w Obserwatorium Językowym UW [w:] M. Benešová, R. Rusin Dybalska, S. Czachór-Kocataş (red. red.), Polsko-české poznávání jako výmiĕna hodnot, Praha 2025, s. 114–126.

BLOK III: Zwierzę jako Inny – na przykładzie obrazu psa w polszczyźnie.
B. Raszewska-Żurek Beata, Ewolucja niektórych elementów stereotypu psa w polszczyźnie, „Studia z Filologii Polskiej i Słowiańskiej” 2010, nr 45, s. 65–80.
B. Raszewska-Żurek Beata, 2011, Jak wieszamy psy na… psie – obraz psa w językach wschodniosłowiańskich i ich dialektach (w:) E. Książek, M. Wojtyła-Świerzowska (red. red.), Europa Słowian w świetle socjo- i etnolingwistyki. Przeszłość – teraźniejszość, „Annales Universitatis Paedagogicae Cracoviensis”, Folia 90, Studia Russologica IV, 208–216.
M. Klauze, Słownictwo miłośników psów, Poznań 2022, tu: rozdz. 2, Miłośnicy psów jako środowisko (s. 27–36), rozdz. 5.4, Określenia wyglądu psów, rozdz. 5.5, Określenia charakteru psów (s. 114–136).
M. Chojnacka-Kuraś, M. Falkowska, "Psiecko", "kocierzyństwo" i "rodzina międzygatunkowa" . Językowe przemiany zmian w postrzeganiu zwierząt domowych i relacji ludzie-zwierzęta, "LingVaria" 2026, nr 1(41), s. 43–63.
T. Kavetska, „Psiecko idzie do psiedszkola” – analiza leksykalna nowego słownictwa używanego przez miłośników psów (na podstawie języka wybranych grup tematycznych portalu Facebook), „Poradnik Językowy” 2026, z. 9 [w druku].

BLOK IV: Człowiek jako inny – w stronę języka stygmatyzowanych (marginalizowanych) grup społecznych

1. Obraz świata i wartościowanie w żargonie więziennym (i slangu studenckim)
S. Grabias, Kreowanie obrazu rzeczywistości (w:) tenże, Język w zachowaniach społecznych. Podstawy socjolingwistyki i logopedii, Lublin 2019, s. 138–169.

2. W stronę języka nieheteronormatywności
A.S. Dyszak, Językowa stygmatyzacja i dyskryminacja środowiska LGBT+ na przykładzie leksyki współczesnej polszczyzny i różnogatunkowych wypowiedzi w konserwatywnym dyskursie publicznym, „Poradnik Językowy” 2025, z. 10, s. 75–89.
A.S. Dyszak, O zapisanym słownictwie mniejszości seksualnych, „Etnolingwistyka. Problemy Języka i Kultury” 2015, nr 27, s. 201–220.
T.Ł. Nowak, Język ukrycia. Zapisany socjolekt gejów, Kraków 2020, tutaj: Socjolekty mniejszości seksualnych. Stan badań (s. 30–43), Nazwy ludzi (członków społeczności) [do końca podrozdziału 1.1.1] (s. 80–102).
N. Wichowska, Kim jest heteryk i kto o nim mówi? – o tekstowym obrazie heteryków, „Poradnik Językowy” 2026, z. 3, s. 54–74.

3. W stronę niebinarności
A. Walkiewicz, Językowe wykładniki niebinarności płci w polszczyźnie. Część 1: Wprowadzenie do problematyki i próba systematyzacji, „Prace Językoznawcze” 2022, nr 24/1, s. 85–100.
M. Gębka-Wolak, Językowe wykładniki niebinarności płci w polszczyźnie. Część 2: Innowacje a system i tendencje rozwojowe, „Prace Językoznawcze” 2022, nr 24/1, s. 101–116.
Sz. Misiek, Niebinarność płciowa w języku polskim. Badanie pilotażowe, „Etnolingwistyka. Problemy Języka i Kultury” 2021, nr 33, s. 287–303.

4. W stronę języka inceli (dyskurs redpill i blackpill)
W Jackowska, Językowy obraz polskiego incela na podstawie analizy mikroblogu portalu Wykop.pl, „Poradnik Językowy” 2026, z. 3, s. 37–53.

5. W stronę mówienia o osobach otyłych
A. Dąbkowska, Stygmatyzacja osób chorujących na otyłość w komunikacji internetowej, „Poradnik Językowy” 2025, z. 10, s. 46–61.
A. Kiełkowska, Wizerunek ludzi otyłych w polskich mediach, „Naukowy Przegląd Dziennikarski” 2021, nr 3/21, s. 41–63.

6. W stronę grubancypancji
M. Chojnacka-Kuraś, Grubancypancja jako struktura słowotwórcza i pojęciowa w polskim dyskursie o otyłości, „Acta Universitatis Lodziensis. Folia Linguistica” 2024, nr 58(2), s. 103–122.

7. W stronę mówienia o osobach bardzo szczupłych (o świecie porcelanowych motyli)
W. Jaworska, Stygmatyzacja osób o niskiej masie ciała w przestrzeni medialnej, „Poradnik Językowy” 2025, z. 10, s. 62–74.
M. Wronka, M. Jezierska-Kazberuk, Świat porcelanowych motyli. Blogi internetowe o tematyce odchudzającej jako źródło informacji o zaburzeniach odżywiania, „Forum Zaburzeń Metabolicznych” 2011, nr 2, s. 102–112.

8. W stronę językowego obrazu migrantów
B. Sobczak, Retoryka strachu. Migranci w polskim dyskursie prasowym na przykładzie „Sieci”, „Do Rzeczy” i „Gazety Polskiej”, „Poradnik Językowy” 2026, z. 3, s. 10–36.

9. W stronę języka depresji i o depresji w języku
R. Pawelec, Melancholia, starsza siostra depresji, w ujęciu diachronicznym: historycznym i współczesnym, „Poradnik Językowy” 2026, z. 3, s. 75–99.