Dydaktyka biologii w szkole ponadpodstawowej 1400-013DBSPP
Dydaktyka biologii w szkole ponadpodstawowej jest przedmiotem skierowanym do studentów realizujących uprawnienia do nauczania biologii w szkołach ponadpodstawowych. Ćwiczenia mają na celu przygotowanie do wykonywania zawodu nauczyciela biologii w szkole ponadpodstawowej w zakresie wiedzy metodycznej, wiedzy na temat systemu edukacji, teorii uczenia się i nauczania, umiejętności i kompetencji dydaktycznych i warsztatu pracy nauczyciela biologii. Zajęcia kładą nacisk na praktyczne umiejętności stosowania metod podających i aktywizujących, pracy w grupie, stosowania doświadczeń biologicznych, wykorzystania technologii informacyjnej, tworzenia, wyszukiwania i weryfikacji nowoczesnych środków dydaktycznych, a także prowadzenia pomiaru dydaktycznego
W ramach ćwiczeń studenci:
1) poznają ramy prawne przedmiotu biologia w systemie (ramowe plany, podstawę programową, programy nauczania, rozkład materiału, zależności międzyprzedmiotowe);
2) określają zadania i kompetencje merytoryczne, dydaktyczne i wychowawcze nauczyciela przedmiotowego, zasady etyki zawodu nauczyciela;
3) dobierają i formułują własne cele kształcenia i cele lekcji, dokonują prawidłowego doboru metod, form pracy i środków i oprawy dydaktycznej, służących realizacji założonych celów oraz rozpoznają i wdrażają środki zaradcze dla uczniowskich błędnych przekonań,
4) nabywają kompetencje w zakresie metodyki prowadzenia zajęć przedmiotu biologia, ćwiczą dobre praktyki, planują, prowadzą i poddają ewaluacji lekcje przedmiotu (lekcje próbne), rozwijają własny warsztat pracy;
5) wykorzystują nowoczesne technologie, dobre praktyki i aktywne metody pracy, w tym zajęcia terenowe, laboratoryjne, dociekanie i kształtowanie krytycznego myślenia, pracę z uczniami o specjalnych potrzebach edukacyjnych i stosują indywidualizację pracy uczniów;
6) znają rolę i stosują diagnozę uczniów, modele oceniania oraz znają funkcje i strukturę egzaminów zewnętrznych oraz konkursów;
7) zdobywają umiejętności przekazywania społeczeństwu informacji o osiągnięciach nauk biologicznych, roli naukowców w rozwoju współczesnego świata i technologii; poznają znaczenie popularyzacji nauki, podejmują trud przekazania wiedzy w sposób zrozumiały dla społeczeństwa.
W ramach zajęć wykorzystywana jest metoda grywalizacji – studenci zdobywają punkty, odznaki i poziomy za wykonanie aktywności dydaktycznych (np. opracowanie scenariusza lekcji, udział w dyskusji, projektowanie doświadczenia biologicznego, refleksję po zajęciach). System punktowy służy jako narzędzie motywujące i wspierające rozwój kompetencji zawodowych, a nie jako tradycyjna ocena stopniowa.
Grywalizacja w nauczaniu biologii:
• mechanizmy grywalizacji (punkty, odznaki, poziomy, misje, narracja, współzawodnictwo i współpraca);
• przykłady zastosowań (escape room biologiczny, biogry terenowe, quizy adaptacyjne, „biologiczna liga nauczycieli”);
• tworzenie grywalizowanych lekcji biologii (projekt grupowy).
Kierunek podstawowy MISMaP
ochrona środowiska
biologia
Koordynatorzy przedmiotu
Rodzaj przedmiotu
uprawnienia pedagogiczne
Tryb prowadzenia
Wymagania (lista przedmiotów)
Założenia (opisowo)
Efekty kształcenia
W zakresie wiedzy absolwent zna i rozumie:
D.1/E.1.W1. miejsce danego przedmiotu lub rodzaju zajęć w ramowych planach nauczania na
poszczególnych etapach edukacyjnych;
D.1/E.1.W2. podstawę programową danego przedmiotu, cele kształcenia i treści nauczania
przedmiotu lub prowadzonych zajęć na poszczególnych etapach edukacyjnych, przedmiot lub
rodzaj zajęć w kontekście wcześniejszego i dalszego kształcenia, strukturę wiedzy w zakresie
przedmiotu nauczania lub prowadzonych zajęć oraz kompetencje kluczowe i ich kształtowanie w
ramach nauczania przedmiotu
lub prowadzenia zajęć;
D.1/E.1.W3. integrację wewnątrz- i międzyprzedmiotową; zagadnienia związane z programem
nauczania – tworzenie i modyfikację,analizę, ocenę, dobór i zatwierdzanie oraz zasady
projektowania procesu kształcenia oraz rozkładu materiału;
D.1/E.1.W4. kompetencje merytoryczne, dydaktyczne i wychowawcze nauczyciela, w tym potrzebę
zawodowego rozwoju, także z wykorzystaniem technologii informacyjnokomunikacyjnej, oraz
dostosowywania sposobu komunikowania się do poziomu rozwoju uczniów
i stymulowania aktywności poznawczej uczniów, w tym kreowania sytuacji dydaktycznych;
znaczenie autorytetu nauczyciela oraz zasady interakcji ucznia i nauczyciela w toku lekcji;
moderowanie interakcji między uczniami; rolę nauczyciela jako popularyzatora wiedzy oraz
znaczenie współpracy nauczyciela w procesie dydaktycznym z rodzicami lub opiekunami uczniów,
pracownikami szkoły i środowiskiem pozaszkolnym;
D.1/E.1.W5. konwencjonalne i niekonwencjonalne metody nauczania, w tym metody aktywizujące
i metodę projektów, proces uczenia się przez działanie, odkrywanie lub dociekanie naukowe oraz
pracę badawczą ucznia, a także zasady doboru metod nauczania typowych dla danego przedmiotu
lub rodzaju zajęć;
D.1/E.1.W6. metodykę realizacji poszczególnych treści kształcenia w obrębie przedmiotu lub zajęć
– rozwiązania merytoryczne i metodyczne, dobre praktyki, dostosowanie oddziaływań do potrzeb i
możliwości uczniów lub grup uczniowskich o różnym potencjale i stylu uczenia się, typowe dla
przedmiotu lub rodzaju zajęć błędy uczniowskie, ich rolę i sposoby wykorzystania w procesie
dydaktycznym;
D.1/E.1.W7. organizację pracy w klasie szkolnej i grupach: potrzebę indywidualizacji nauczania,
zagadnienie nauczania interdyscyplinarnego, formy pracy specyficzne dla danego przedmiotu lub
rodzaju zajęć: wycieczki, zajęcia terenowe i laboratoryjne, doświadczenia i konkursy oraz
zagadnienia związane z pracą domową;
D.1/E.1.W8. sposoby organizowania przestrzeni klasy szkolnej, z uwzględnieniem zasad
projektowania uniwersalnego: środki dydaktyczne (podręczniki i pakiety edukacyjne), pomoce
dydaktyczne – dobór i wykorzystanie zasobów edukacyjnych, w tym elektronicznych i
obcojęzycznych, edukacyjne zastosowania mediów i technologii informacyjno-komunikacyjnej;
myślenie komputacyjne w rozwiązywaniu problemów w zakresie nauczanego przedmiotu lub
prowadzonych zajęć; potrzebę wyszukiwania, adaptacji i tworzenia elektronicznych zasobów
edukacyjnych i projektowania multimediów;
D.1/E.1.W9. metody kształcenia w odniesieniu do nauczanego przedmiotu lub prowadzonych
zajęć, a także znaczenie kształtowania postawy odpowiedzialnego i krytycznego wykorzystywania
mediów cyfrowych oraz poszanowania praw własności intelektualnej;
D.1/E.1.W10. rolę diagnozy, kontroli i oceniania w pracy dydaktycznej; ocenianie i jego rodzaje:
ocenianie bieżące, semestralne i roczne, ocenianie wewnętrzne i zewnętrzne; funkcje oceny;
D.1/E.1.W11. egzaminy kończące etap edukacyjny i sposoby konstruowania testów, sprawdzianów
oraz innych narzędzi przydatnych w procesie oceniania uczniów w ramach nauczanego
przedmiotu;
D.1/E.1.W12. diagnozę wstępną grupy uczniowskiej i każdego ucznia w kontekście nauczanego
przedmiotu lub prowadzonych zajęć oraz sposoby wspomagania rozwoju poznawczego uczniów;
potrzebę kształtowania pojęć, postaw, umiejętności praktycznych, w tym rozwiązywania
problemów, i wykorzystywania wiedzy; metody i techniki skutecznego uczenia się; metody
strukturyzacji wiedzy oraz konieczność powtarzania i utrwalania wiedzy i umiejętności;
D.1/E.1.W13. znaczenie rozwijania umiejętności osobistych i społeczno-emocjonalnych uczniów:
potrzebę kształtowania umiejętności współpracy uczniów, w tym grupowego rozwiązywania
problemów oraz budowania systemu wartości i rozwijania postaw etycznych uczniów, a także
kształtowania kompetencji komunikacyjnych i nawyków kulturalnych;
D.1/E.1.W14. warsztat pracy nauczyciela; właściwe wykorzystanie czasu lekcji przez ucznia i
nauczyciela; zagadnienia związane ze sprawdzaniem i ocenianiem jakości kształcenia oraz jej
ewaluacją, a także z koniecznością analizy i oceny własnej pracy dydaktyczno wychowawczej;
D.1/E.1.W15. potrzebę kształtowania u ucznia pozytywnego stosunku do nauki, rozwijania
ciekawości, aktywności i samodzielności poznawczej, logicznego i krytycznego myślenia,
kształtowania motywacji do uczenia się danego przedmiotu i nawyków systematycznego uczenia
się, korzystania z różnych źródeł wiedzy, w tym z Internetu, oraz przygotowania ucznia do uczenia
się przez całe życie przez stymulowanie go do samodzielnej pracy.
W zakresie umiejętności absolwent potrafi:
D.1/E.1.U1. identyfikować typowe zadania szkolne z celami kształcenia, w szczególności z
wymaganiami ogólnymi podstawy programowej, oraz z kompetencjami kluczowymi;
D.1/E.1.U2. przeanalizować rozkład materiału;
D.1/E.1.U3. identyfikować powiązania treści nauczanego przedmiotu lub prowadzonych zajęć z
innymi treściami nauczania;
D.1/E.1.U4. dostosować sposób komunikacji do poziomu rozwojowego uczniów;
D.1/E.1.U5. kreować sytuacje dydaktyczne służące aktywności i rozwojowi zainteresowań uczniów
oraz popularyzacji wiedzy;
D.1/E.1.U6. podejmować skuteczną współpracę w procesie dydaktycznym z rodzicami lub
opiekunami uczniów, pracownikami szkoły i środowiskiem pozaszkolnym
D.1/E.1.U7. dobierać metody pracy klasy oraz środki dydaktyczne, w tym z zakresu technologii
informacyjno-komunikacyjnej, aktywizujące uczniów i uwzględniające ich zróżnicowane potrzeby
edukacyjne;
D.1/E.1.U8. merytorycznie, profesjonalnie i rzetelnie oceniać pracę uczniów wykonywaną w klasie i
w domu;
D.1/E.1.U9. skonstruować sprawdzian służący ocenie danych umiejętności uczniów;
D.1/E.1.U10. rozpoznać typowe dla nauczanego przedmiotu lub prowadzonych zajęć błędy
uczniowskie i wykorzystać je w procesie dydaktycznym;
D.1/E.1.U11. przeprowadzić wstępną diagnozę umiejętności ucznia.
W zakresie kompetencji społecznych absolwent jest gotów do:
D.1/E.1.K1. adaptowania metod pracy do potrzeb i różnych stylów uczenia się uczniów;
D.1/E.1.K2. popularyzowania wiedzy wśród uczniów i w środowisku szkolnym oraz pozaszkolnym;
D.1/E.1.K3. zachęcania uczniów do podejmowania prób badawczych oraz systematycznej
aktywności fizycznej;
D.1/E.1.K4. promowania odpowiedzialnego i krytycznego wykorzystywania mediów cyfrowych
oraz poszanowania praw własności intelektualnej;
D.1/E.1.K5. kształtowania umiejętności współpracy uczniów, w tym grupowego rozwiązywania
problemów;
D.1/E.1.K6. budowania systemu wartości i rozwijania postaw etycznych uczniów oraz
kształtowania ich kompetencji komunikacyjnych i nawyków kulturalnych;
D.1/E.1.K7. rozwijania u uczniów ciekawości, aktywności i samodzielności poznawczej oraz
logicznego i krytycznego myślenia;
D.1/E.1.K8. kształtowania nawyku systematycznego uczenia się i korzystania z różnych źródeł
wiedzy, w tym z Internetu;
D.1/E.1.K9. stymulowania uczniów do uczenia się przez całe życie przez samodzielną pracę.
Kryteria oceniania
Metody i kryteria oceniania
Grywalizacja: system punktów i odznak przyznawanych za aktywności, ranking semestralny, poziomy zaawansowania (np. „Nauczyciel-Badacz”, „Projektant Lekcji”, „Mistrz Motywacji”), mini-gra dydaktyczna w formie symulacji prowadzenia lekcji;
Kryteria oceniania;
aktywność i zaangażowanie (również w systemie grywalizacyjnym)
Grywalizacja:
• Punkty i odznaki można zdobyć m.in. za:
• udział w dyskusjach i refleksjach,
• opracowanie scenariusza lekcji biologii,
• przygotowanie materiału popularyzatorskiego,
• aktywność online,
• prowadzenie mini-lekcji.
• Punkty sumują się w rankingu semestralnym.
• Osiągnięcie określonego poziomu (np. 80% zadań) = zaliczenie automatyczne z oceną bardzo dobrą.
• System nie zastępuje formalnej oceny, ale stanowi wsparcie motywacyjne
Warunkiem zaliczenia jest odpowiednia frekwencja (dopuszczane są 2 nieobecności), aktywny udział w zajęciach oraz wykonanie i zaliczenie wszystkich prac domowych. Nieobecności liczniejsze niż 2 można w uzasadnionych przypadkach odrobić w uzgodnieniu z prowadzącymi.
Praktyki zawodowe
Udział w ćwiczeniach (zajęcia kontaktowe) – 60 h
Przygotowanie scenariuszy lekcji, projektów dydaktycznych i zadań uczniowskich – 15 h
Przygotowanie i przeprowadzenie mikro-lekcji + autoewaluacja – 10 h
Aktywność na platformie e-learningowej i realizacja zadań w systemie grywalizacyjnym – 10 h
Samodzielne studiowanie literatury i analizowanie programów nauczania – 3 h
Konsultacje z prowadzącym – 2 h
Łącznie: 100 h
Praktyki pedagogiczne są prowadzone w warszawskich szkołach ponadpodstawowych w liczbie 15h (praktyki śródroczne) oraz 60 h (praktyki ciągłe). Ich odbycie w pełni przygotowuje do pracy w szkole i uprawnia do wykonywania zawodu nauczyciela biologii w szkole ponadpodstawowej.
Literatura
Petty G., 2010: Nowoczesne nauczanie. Praktyczne wskazówki i techniki. Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne, Sopot
Stawiński W. (red.), 2006. Dydaktyka biologii i ochrony środowiska., PWN Warszawa
Sterna D., 2014. Ocenianie kształtujące w praktyce, Centrum edukacji Obywatelskiej,
Praca Zbiorowa (ed. B. Ostrowska, K. Spalik), Uczymy myślenia. Zadania na lekcje przedmiotów przyrodniczych, Instytut Badań Edukacyjnych, Warszawa, 2013
Praca Zbiorowa (ed. B. Ostrowska, K. Spalik), Umiejętności złożone w nauczaniu historii i przedmiotów przyrodniczych – pomiar, zadania testowe z komentarzami – Instytut Filozofii i Socjologii PAN, Warszawa, 2010
PISA 2018, Czytanie, rozumienie, rozumowanie, Praca zbiorowa pod redakcją Michała Sitka i Elżbiety Barbary Ostrowskiej, Warszawa 2020, https://pisa.ibe.edu.pl/wp-content/uploads/2020/03/PISA_2018_wyniki_raport.pdf
Brudnik E, Moszyńska A., Owczarska B., Ja i mój uczeń pracujemy aktywnie – przewodnik po metodach aktywizujących, Wydawnictwo Jedność 2010
Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 30 stycznia 2018 r. w sprawie podstawy programowej kształcenia ogólnego dla liceum ogólnokształcącego, technikum oraz branżowej szkoły II stopnia (Dz. U. 2018 poz. 467).
Literatura uzupełniająca (z grywalizacji i motywacji):
Kapp K. M. (2012). The Gamification of Learning and Instruction: Game-based Methods and Strategies for Training and Education. Pfeiffer.
Werbach K., Hunter D. (2015). For the Win: How Game Thinking Can Revolutionize Your Business. Wharton Digital Press.
Marczewski A. (2018). Even Ninja Monkeys Like to Play: Gamification, Game Thinking and Motivational Design. CreateSpace Independent Publishing.
Deterding S., Dixon D., Khaled R., Nacke L. (2011). From Game Design Elements to Gamefulness: Defining “Gamification”. Proceedings of the 15th International Academic MindTrek Conference.
Przybylska A. (2019). Grywalizacja w edukacji. Jak motywować uczniów i studentów. Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa.
Gee J. P. (2007). What Video Games Have to Teach Us About Learning and Literacy. Palgrave Macmillan.