Psychologia pozytywna w glottodydaktyce języków słowiańskich 3005-LICFAK-J-PSYCH
Przedmiot koncentruje się na psycholingwistycznych i afektywnych uwarunkowaniach procesu uczenia się, przyswajania i używania języka obcego. Omawiane zagadnienia sytuowane są w obrębie współczesnej glottodydaktyki, psycholingwistyki oraz badań nad przyswajaniem języka drugiego/obcego. Wybrane koncepcje psychologii pozytywnej wykorzystywane są jako jedna z perspektyw pozwalających opisywać i interpretować procesy zachodzące podczas uczenia się i używania języka.
Punktem wyjścia jest założenie, że rozwój kompetencji językowej i komunikacyjnej zależy nie tylko od właściwości systemu językowego i procesów poznawczych, lecz również od indywidualnych i afektywnych uwarunkowań uczenia się. Studenci zapoznają się z wybranymi koncepcjami i wynikami badań dotyczącymi psychologii osoby uczącej się języka obcego, ze szczególnym uwzględnieniem motywacji językowej, emocji związanych z uczeniem się i używaniem języka, lęku językowego, przyjemności z uczenia się języka, gotowości do komunikacji, poczucia skuteczności językowej, przekonań dotyczących zdolności językowych oraz strategii samoregulacji.
Analizowane będą związki między tymi czynnikami a rozwijaniem poszczególnych sprawności i podsystemów języka. Studenci będą rozważać m.in. wpływ emocji, motywacji, przekonań i wcześniejszych doświadczeń językowych na podejmowanie wypowiedzi ustnej, udział w interakcji, reagowanie na błąd i informację zwrotną. Szczególna uwaga zostanie poświęcona sytuacjom, w których czynniki afektywne wpływają na możliwość wykorzystania już posiadanej wiedzy i kompetencji językowej w komunikacji.
Istotnym obszarem analizy będzie specyfika uczenia się języków słowiańskich. Omawiane będą psycholingwistyczne i glottodydaktyczne konsekwencje bliskości typologicznej języków, w szczególności transfer pozytywny i negatywny, interferencja. Studenci będą analizować, w jaki sposób podobieństwo między językami może z jednej strony ułatwiać przyswajanie i rozumienie, z drugiej zaś prowadzić do błędów, nadmiernego poczucia łatwości lub niepewności w używaniu języka. Zjawiska te będą rozpatrywane także w powiązaniu z motywacją, poczuciem kompetencji językowej, reakcją na błąd oraz gotowością do podejmowania komunikacji.
Wybrane koncepcje psychologii pozytywnej, takie jak pozytywne emocje, zaangażowanie, poczucie skuteczności, nastawienie na rozwój czy dostrzeganie własnych zasobów, będą omawiane przede wszystkim w kontekście ich znaczenia dla procesu uczenia się i używania języka. Jednym z punktów odniesienia będzie model PERMA Martina Seligmana. Poszczególne elementy modelu będą analizowane w odniesieniu do doświadczenia osoby uczącej się języka: emocji towarzyszących komunikacji w języku obcym, zaangażowania w wykonywanie zadań językowych, roli interakcji i relacji w procesie komunikacji, znaczenia osobistych celów uczenia się języka oraz postrzegania własnych postępów i osiągnięć językowych. Studenci będą rozważać, w jaki sposób elementy te mogą wpływać na motywację do uczenia się i używania języka, gotowość do komunikacji oraz rozwój poczucia skuteczności językowej.
Studenci będą również analizować możliwości wykorzystania wybranych koncepcji psychologii pozytywnej w projektowaniu działań glottodydaktycznych wspierających rozwój konkretnych sprawności i kompetencji językowych, podejmowanie aktywności komunikacyjnej oraz skuteczne korzystanie z informacji zwrotnej.
Koordynatorzy przedmiotu
Rodzaj przedmiotu
Tryb prowadzenia
Efekty uczenia się
Student/ka zna i rozumie:
- podstawowe pojęcia i kierunki badań dotyczące psycholingwistycznych, afektywnych i indywidualnych uwarunkowań uczenia się, przyswajania i używania języka drugiego/obcego
- miejsce psychologii pozytywnej we współczesnej glottodydaktyce oraz badaniach nad przyswajaniem języka drugiego/obcego
- znaczenie motywacji językowej, emocji, przekonań, poczucia skuteczności językowej i strategii samoregulacji dla procesu uczenia się i używania języka obcego
- pojęcia lęku językowego, przyjemności z uczenia się języka oraz gotowości do komunikacji i ich znaczenie dla rozwoju kompetencji językowej i komunikacyjnej
- podstawowe założenia modelu PERMA oraz możliwości odnoszenia jego elementów do procesu uczenia się i używania języka obcego, w szczególności do emocji związanych z komunikacją, zaangażowania w zadania językowe, interakcji, celów uczenia się oraz postrzegania własnych osiągnięć językowych
- mechanizmy transferu i interferencji międzyjęzykowej oraz znaczenie podobieństwa typologicznego w uczeniu się języków słowiańskich
- znaczenie sposobu organizacji interakcji, informacji zwrotnej oraz reagowania na błędy dla aktywności językowej i gotowości do komunikacji
Student/ka potrafi:
- analizować proces uczenia się i używania języka obcego z uwzględnieniem jego psycholingwistycznych, afektywnych i indywidualnych uwarunkowań
- rozpoznawać zależności pomiędzy emocjami, motywacją, przekonaniami, poczuciem skuteczności językowej i gotowością do komunikacji a zachowaniami językowymi osoby uczącej się
- analizować sytuacje glottodydaktyczne, w których czynniki afektywne mogą wspierać lub ograniczać wykorzystanie posiadanej wiedzy i kompetencji językowej;
- odnosić wybrane elementy modelu PERMA i inne koncepcje psychologii pozytywnej do konkretnych zjawisk związanych z uczeniem się, przyswajaniem i używaniem języka
- analizować wpływ transferu, interferencji i podobieństwa międzyjęzykowego na proces uczenia się języków słowiańskich oraz na przekonania i zachowania komunikacyjne uczących się;
- projektować działania glottodydaktyczne wspierające rozwój określonych sprawności i kompetencji językowych, a jednocześnie sprzyjające podejmowaniu komunikacji i budowaniu poczucia skuteczności językowej
- dobierać sposoby organizacji zadań językowych, interakcji i informacji zwrotnej z uwzględnieniem ich możliwego wpływu na aktywność komunikacyjną uczących się
- analizować materiały i rozwiązania glottodydaktyczne pod kątem ich wpływu na motywację do uczenia się i używania języka, emocje związane z komunikacją oraz gotowość do podejmowania ryzyka językowego
- interpretować wybrane zjawiska związane z uczeniem się języka, odwołując się do literatury z zakresu glottodydaktyki, psycholingwistyki i badań nad SLA
Student/ka jest gotów/gotowa do:
- uwzględniania indywidualnych i afektywnych uwarunkowań procesu przyswajania i używania języka w analizie oraz projektowaniu działań glottodydaktycznych
- krytycznego wykorzystywania koncepcji psychologicznych, w tym psychologii pozytywnej, w odniesieniu do procesu uczenia się i nauczania języków obcych
- uwzględniania zróżnicowania osób uczących się pod względem doświadczeń językowych, motywacji, emocji, przekonań oraz gotowości do komunikacji
- tworzenia warunków sprzyjających aktywnemu używaniu języka docelowego, podejmowaniu interakcji oraz traktowaniu błędu jako naturalnego elementu rozwoju kompetencji językowej
- refleksyjnego i krytycznego podejścia do metod oraz rozwiązań stosowanych w nauczaniu języków obcych
Kryteria oceniania
1. Projekt glottodydaktyczny
Studenci przygotowują samodzielnie lub w parach projekt dotyczący nauczania wybranego języka słowiańskiego.
Projekt powinien odnosić się do konkretnego celu językowego lub komunikacyjnego, np. rozwijania sprawności mówienia, wymowy, kompetencji leksykalnej lub gramatycznej, rozumienia tekstu albo kompetencji interakcyjnej.
Student/ka:
- identyfikuje problem lub zjawisko językowe istotne dla wybranej grupy uczących się;
- analizuje jego możliwe uwarunkowania językowe i psycholingwistyczne
- wskazuje znaczenie wybranych czynników afektywnych lub indywidualnych
- projektuje działania glottodydaktyczne wykorzystujące wybrane koncepcje psychologii pozytywnej
- uzasadnia zastosowane rozwiązania z odwołaniem do literatury glottodydaktycznej i psycholingwistycznej.
Szczególnie mile widziane są projekty uwzględniające specyfikę nauczania języków słowiańskich, np. transfer międzyjęzykowy, interferencję, podobieństwa i różnice systemowe, problemy fonetyczne, leksykalne lub gramatyczne.
2. Portfolio / dziennik obserwacji procesu uczenia się języka
Studenci prowadzą indywidualne portfolio, w którym analizują wybrane doświadczenia związane z własnym uczeniem się i używaniem języków obcych.
Przedmiotem obserwacji mogą być m.in. sytuacje komunikacyjne, strategie uczenia się, błędy, doświadczenia transferu międzyjęzykowego, reakcje na informację zwrotną, motywacja, emocje, gotowość do komunikacji oraz zmiany w poczuciu własnej kompetencji językowej.
Celem zadania jest łączenie własnych obserwacji z pojęciami i modelami omawianymi podczas zajęć.
3. Aktywne uczestnictwo w zajęciach
Regularne uczestnictwo i aktywne zaangażowanie w dyskusje, analizy przypadków oraz ćwiczenia związane z projektowaniem działań glottodydaktycznych.
Możliwe są 2 nieusprawiedliwione nieobecności w semestrze. Każda kolejna nieobecność musi zostać zaliczona w sposób uzgodniony z prowadzącą.
Sposób wykorzystania narzędzi sztucznej inteligencji w pracach pisemnych i prezentacjach zaliczeniowych określają zapisy § 3 i 4 uchwały nr 98 Uniwersyteckiej Rady ds. Kształcenia z dnia 8 grudnia 2023 roku. W związku z tym, że jedną z podstawowych umiejętności zdobywanych na kierunkach studiów organizowanych na Wydziale Polonistyki jest sprawne i profesjonalne posługiwanie się polszczyzną pisaną, a w szczególności stylem naukowym, zabrania się wykorzystywania systemów sztucznej inteligencji do przygotowania, korekty i redakcji tekstów. Studenci mogą posługiwać się narzędziami SI tylko w sytuacjach, w których prowadzący dopuszcza ich użycie.
uczestniczenie w zajęciach: 30 h – 1 ECTS
regularne przygotowywanie się do zajęć, w tym lektura tekstów i prowadzenie portfolio: 30 h – 1 ECTS
przygotowanie i prezentacja projektu glottodydaktycznego: 60 h – 2 ECTS
Łącznie: 120 godzin – 4 ECTS
Literatura
Literatura podstawowa
- Dakowska M., Psycholingwistyczne podstawy dydaktyki języków obcych, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2001.
- Gabryś-Barker D., Kalamarz R. (red.), Postrzeganie i rola motywacji w procesie glottodydaktycznym. Perspektywa nauczyciela i ucznia, Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego, Katowice 2020.
- Gabryś-Barker D., Kalamarz R., Dobrostan w kontekście kształcenia językowego. Perspektywa ucznia i nauczyciela glottodydaktyka, Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego, Katowice 2024.
- Komorowska H., Metodyka nauczania języków obcych, Fraszka Edukacyjna, Warszawa 2005.
- Niewczas S., „Psychologia pozytywna w glottodydaktyce – kontekst nauczania/uczenia się seniorów”, [w:] B. Grochala, M. Pokorska, M. Syrek (red.), Aktywizacja – innowacja – inspiracja w (glotto)dydaktyce, Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego, Łódź 2022, s. 101–111.
- Pawlak M. (red.), Autonomia w nauce języka obcego, Wydział Pedagogiczno-Artystyczny UAM, Poznań 2004.
- Pawlak M. (red.), Autonomia w nauce języka obcego – co osiągnęliśmy i dokąd zmierzamy?, Wydział Pedagogiczno-Artystyczny UAM / PWSZ w Koninie, Poznań–Konin 2008.
Literatura uzupełniająca
- Łukaszewicz B., Emocje – kultura – język. Wyrażanie emocji negatywnych w polonistycznej praktyce glottodydaktycznej, Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego, Warszawa 2022.
- Pawlak M., Derenowski M., Wolski B. (red.), Problemy współczesnej dydaktyki języków obcych, Wydział Pedagogiczno-Artystyczny UAM, Poznań 2009.
- Seligman M. E. P., Pełnia życia. Nowe spojrzenie na kwestię szczęścia i dobrego życia, Media Rodzina, Poznań 2019.
- Dweck C. S., Nowa psychologia sukcesu, Muza, Warszawa 2017.