Teoria stosunków międzynarodowych 2104-L-D6TESM
Kurs stanowi systematyczne wprowadzenie do głównych tradycji teoretycznych oraz ram analitycznych wykorzystywanych w badaniach nad stosunkami międzynarodowymi. Omawia, w jaki sposób różne teorie konceptualizują system międzynarodowy, aktorów politycznych, władzę, interesy, normy oraz instytucje, a także jak perspektywy te wpływają na wyjaśnianie kluczowych zjawisk globalnych. Kurs obejmuje zarówno podejścia klasyczne, jak i współczesne, w tym realizm i neorealizm, liberalizm i neoliberalny instytucjonalizm, konstruktywizm, teorie krytyczne, feminizm oraz wybrane perspektywy postpozytywistyczne.
Studenci zapoznają się z kluczowymi pojęciami, takimi jak anarchia, suwerenność, bezpieczeństwo, współpraca, konflikt, globalizacja oraz zarządzanie globalne, oraz analizują, w jaki sposób debaty teoretyczne wpływają na badanie wojny i pokoju, instytucji międzynarodowych, polityki zagranicznej oraz ładu globalnego. Szczególna uwaga poświęcona jest relacji między teorią a badaniami empirycznymi, jak również mocnym i słabym stronom oraz podstawowym założeniom konkurujących ze sobą podejść teoretycznych.
Celem kursu jest rozwijanie zdolności studentów do krytycznej oceny argumentów teoretycznych, porównywania alternatywnych wyjaśnień oraz stosowania ram teoretycznych w analizie współczesnych problemów międzynarodowych. Poprzez lektury, dyskusje oraz analizę przykładów empirycznych studenci uczą się, w jaki sposób teoria przyczynia się do rozumienia rzeczywistych procesów politycznych oraz dlaczego pluralizm teoretyczny pozostaje kluczowy dla badań nad stosunkami międzynarodowymi.
Koordynatorzy przedmiotu
Rodzaj przedmiotu
Wymagania (lista przedmiotów)
Tryb prowadzenia
Efekty kształcenia
Student zna i rozumie:
- teorie w sposób zaawansowany wyjaśniające procesy zachodzące w stosunkach międzynarodowych
- w zaawansowanym stopniu i przez pryzmat teoretyczny najważniejsze fakty, zjawiska oraz problemy z zakresu stosunków międzynarodowych
- w zaawansowanym stopniu i przez pryzmat teoretyczny prawne, społeczno-gospodarcze i polityczne uwarunkowania rozwoju stosunków międzynarodowych oraz współpracy międzynarodowej.
Student potrafi:
- prawidłowo i przez pryzmat teoretyczny interpretować zjawiska polityczne, ekonomiczne, kulturowe, wojskowe i prawne w skali globalnej, wybranych regionów i subregionów świata, jak i na poziomie krajowym
- merytorycznie i przez pryzmat teoretyczny argumentować, formułować spójne wnioski z wykorzystaniem specjalistycznego języka nauki o stosunkach międzynarodowych i powiązanych z nią dyscyplin
Student jest gotów do:
- krytycznej oceny posiadanej wiedzy i odbieranych treści z zakresu kierunku studiów
- uznawania znaczenia wiedzy w rozwiązywaniu problemów poznawczych z zakresu stosunków międzynarodowych oraz w zasięgania opinii ekspertów, gdy potrzebne są one do rozwiązania danego problemu obejmującego problematykę studiów.
- odpowiedzialnego wykonywania zawodu w zakresie stosunków międzynarodowych, w tym
przestrzegania zasad etyki zawodowej i dbałości o tradycje zawodu.
Kryteria oceniania
Ocena końcowa z przedmiotu jest efektem bieżącej pracy studenta w trakcie zajęć, dla którym podstawą jest lektura tekstów źródłowych i dyskusja o nich w klasie. Podstawowym elementem oceny jest aktywność, rozumiana jako przygotowanie do zajęć, udział w dyskusjach oraz wykonywanie powierzonych zadań dydaktycznych.
W trakcie zajęć studenci mogą pełnić różne role (m.in. uczestnika debaty, referenta, moderatora dyskusji, krytycznego komentatora), co pozwala na ocenę umiejętności analitycznych, argumentacyjnych oraz zdolności stosowania teorii stosunków międzynarodowych do interpretacji omawianych tekstówi i problemów. Ocenie podlega również umiejętność formułowania spójnych wypowiedzi ustnych z wykorzystaniem specjalistycznego języka dyscypliny oraz pojęć teoretycznych.
Kryteria oceniania obejmują w szczególności: stopień przygotowania merytorycznego, jakość argumentacji, umiejętność krytycznej analizy i porównywania perspektyw teoretycznych, a także aktywność i zaangażowanie w pracę zespołową. Ocena uwzględnia również systematyczność pracy oraz przestrzeganie zasad etyki akademickiej.
Praktyki zawodowe
Nie dotyczy
Literatura
Lektura obowiązkowa:
Schreiber, Hanna; Wojciuk, Anna (red. nauk.), Stosunki międzynarodowe: antologia tekstów źródłowych. T. 1, Korzenie dyscypliny – do 1989 roku, Warszawa: Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego, 2018.
Wojciuk, Anna; Schreiber, Hanna (red. nauk.), Stosunki międzynarodowe: antologia tekstów źródłowych. T. 2, Współczesne oblicza dyscypliny – po 1989 roku, Warszawa: Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego, 2022.
Czaputowicz, Jacek, Teorie stosunków międzynarodowych, Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2022.
Czaputowicz, Jacek; Wojciuk, Anna, International Relations in Poland: 25 Years After the Transition to Democracy, Cham: Palgrave Macmillan, 2017.
Wojciuk, Anna; Pawłuszko, Tomasz, “Polish geopolitical vertigo: Grassroots popular geopolitics meets right-wing populism”, Political Geography, vol. 125, March 2026,
Lektury uzupełniające:
R. Jackson, G. Sorensen, Wprowadzenie do stosunków międzynarodowych teorie i kierunki badawcze, Kraków 2006.
Hans J. Morgenthau, Polityka między narodami. Walka o potęgę i pokój, Difin, 2010.
Alexander Wendt, Społeczna teoria stosunków międzynarodowych, Wydawnictwo Naukowe Scholar, 2008.
John J. Mearsheimer, Tragizm polityki mocarstw, Universitas, 2020.
Edward Hallett Carr, Kryzys dwudziestolecia 1919–1939. Wprowadzenie do badań nad stosunkami międzynarodowymi, Universitas, 2021.
Raymond Aron, Pokój i wojna między narodami (teoria), Centrum im. Adama Smitha, 1995.