Environmental (in)justice 4219-SH0052
Kurs wprowadza koncepcję sprawiedliwości środowiskowej oraz omawia ją w kontekście Stanów Zjednoczonych. Przedstawia przypadki zanieczyszczenia i degradacji środowiska związane z wydobyciem surowców, produkcją, transportem, rolnictwem i projektami infrastrukturalnymi. Podkreśla nierówny podział korzyści i obciążeń między grupami społecznymi i obszarami geograficznymi w różnych skalach, od lokalnej po globalną. Kurs przedstawia instytucje federalne istotne dla sprawiedliwości środowiskowej (takie jak Environmental Protection Agency), omawia ich obecną sytuację pod rządami Trumpa oraz rolę innych organizacji rządowych i pozarządowych, ruchów oddolnych i uniwersytetów w dążeniu do sprawiedliwości środowiskowej.
Kurs wprowadza koncepcję sprawiedliwości klimatycznej, omawia pozycję Stanów Zjednoczonych w globalnej nierówności węglowej oraz przedstawia przykłady skutków i nierówności zmian klimatu w tym kraju. Podkreśla napięcia między sprawiedliwością środowiskową a działaniami na rzecz łagodzenia zmian klimatu poprzez zastępowanie ich technologiami w ramach „zielonego kapitalizmu”, zarówno w Stanach Zjednoczonych, jak i za granicą.
Obejmując szeroki zakres przypadków, kurs kładzie nacisk na te dotyczące społeczności czarnoskórych i latynoskich oraz rdzennych Amerykanów.
Format zajęć łączy krótki wykład z prezentacjami studentów, ćwiczeniami grupowymi i dyskusjami na temat cotygodniowych lektur. Lektura obejmuje teksty akademickie, źródła pierwotne (np. świadectwa, wywiady) w różnych formatach, w tym podcasty i filmy dokumentalne, interaktywne mapy, a okazjonalnie także piosenki i teledyski.
Przykładowe tematy zajęć:
• Dumping in Dixie: (nie)sprawiedliwość środowiskowa w społecznościach czarnoskórych
• Pożar rzeki Cuyahoga i powstanie EPA
• Indianie z Ramapough kontra Ford Motor Company
• Standing Rock i rurociąg Dakota Access
• Szczelinowanie hydrauliczne i odrodzenie plastiku
• Cancer Alley, Louisiana
• Yellow Dirt: wydobycie uranu na Ziemi Nawaho
• Usuwanie szczytów górskich w Appalachach
• Stany Zjednoczone i globalne nierówności węglowe
• Pożary w Los Angeles i zmiany klimatu
• Onshoring na rzecz zielonej transformacji: wydobycie litu w USA
• Kto emituje, a kto wdycha zanieczyszczenia powietrza?
• Chicano Park i Barrio Logan: miejskie autostrady, biopaliwa i sprawiedliwość środowiskowa
• Nierówny dostęp do terenów zielonych w amerykańskich miastach
Koordynatorzy przedmiotu
Rodzaj przedmiotu
Tryb prowadzenia
Efekty kształcenia
Wiedza:
- Rozumie konieczność czerpania z dorobku nauk społecznych (w tym socjologii i geografii społecznej) w celu stworzenia podstaw i kontekstów do badań nad kulturą Stanów Zjednoczonych
- Zna podstawowe cechy struktur społecznych i rozumie zasady ich funkcjonowania w Stanach Zjednoczonych, w szczególności w kontekście sprawiedliwości środowiskowej
- Zna specyfikę społeczną Stanów Zjednoczonych oraz to, jak wielokulturowość i wielonarodowość mieszkańców wiąże się z nierównościami środowiskowymi
- Zna i rozumie miejsce i rolę Stanów Zjednoczonych w międzynarodowych relacjach polityczno-ekonomicznych, w tym relacjach z rdzennymi narodami
Umiejętności:
- Potrafi rozpoznawać, rozumieć, interpretować, wyjaśniać i analizować przyczyny oraz przebieg procesów i zjawisk związanych z nierównościami środowiskowymi w Stanach Zjednoczonych
- Potrafi formułować i rozwiązywać złożone i nietypowe problemy dotyczące zagadnień kultury amerykańskiej korzystając ze źródeł z nauk socjologicznych i geografii społecznej
- Potrafi identyfikować, opisywać zjawiska społeczne ora przejawy kultury społecznej w Stanach Zjednoczonych przy pomocy podstawowych narzędzi teoretycznych i metodologicznych z zakresu nauk socjologicznych i geografii społecznej
- Potrafi krytycznie odbierać treści dotyczące Stanów Zjednoczonych przekazywane przez media i inne środowiska
- Potrafi wykorzystywać zdobytą, interdyscyplinarną wiedzę z zakresu studiów amerykanistycznych celem formułowania własnych opinii, oraz uznawać jej znaczenie w rozwiązywaniu problemów poznawczych i praktycznych
Kryteria oceniania
1. Prezentacja na zadany temat (50%)
2. Zadanie pisemne (30%)
3. Aktywność na zajęciach (20%)
Literatura
Bullard, R. D. (2000). Dumping in Dixie: Race, class and environmental quality. Westview Press
Butler, T., and Wuerthner, G. (Eds.). Plundering Appalachia: the tragedy of mountaintop-removal coal mining. Earth Aware Editions
Estes, N. (2024). Our history is the future: Standing Rock versus the Dakota Access Pipeline, and the long tradition of Indigenous resistance. Haymarket Books.
Pasternak, J. (2010). Yellow Dirt. An American Story of a Poisoned Land and a People Betrayed. Free Press
Riofrancos, T. (2025). Extraction. The Frontiers of Green Capitalism. W. W. Norton & Company
The Shocking Hazards of Louisiana’s Cancer Alley. (2025, August 4). [Broadcast]. Johns Hopkins | Bloomberg School of Public Health. https://publichealth.jhu.edu/2025/the-shocking-hazards-of-louisianas-cancer-alley
Westervelt, A. (Host). (2023-2026). Drilled [Broadcast]. https://drilled.media/podcasts/drilled