Together or apart? The United States, Europe and the future of transatlanticism (Razem czy osobno? Stany Zjednoczone, Europa i przyszłość relacji transatlantyckich) 4219-SG057

Amerykańskie gwarancje bezpieczeństwa przez dekady stanowiły filar europejskiej obrony. Europejska architektura bezpieczeństwa od dekad opiera się na Sojuszu Północnoatlantyckim i silnych Stanach Zjednoczonych w NATO.
Wojna w Ukrainie (trwająca od 2014 r.), a zwłaszcza jej gwałtowna odsłona w związku z pełnoskalowym atakiem Rosji na Ukrainę 24 lutego 2024 r., postawiła poważne wyzwanie dla ustanowionego po II Wojnie Światowej ładu międzynarodowego i wartości, na których został on zbudowany. Dodatkowo postawiła wyzwanie dotychczasowemu myśleniu o post-zimnowojennej strukturze bezpieczeństwa europejskiego oraz roli USA w bezpieczeństwie starego kontynentu.
Krytyka Europy przez pierwszą i drugą administrację D. Trumpa w USA połączona ze zmianą priorytetów w amerykańskiej polityce potwierdzonych w Narodowej Strategii Bezpieczeństwa z 2025 roku oraz Narodowej Strategii Obronnej z 2026 roku, stawia pytania o trwałość fundamentów na których zbudowane zostały relacje transatlantyckie oraz pytania o ich przyszłość.
W ramach kursu omówione zostaną główne etapy rozwoju relacji transatlantyckich po II wojnie światowej, w tym obecności i wpływu Stanów Zjednoczonych na odbudowę Europy i europejską architekturę bezpieczeństwa od 1945 roku. Przeanalizowane zostaną kluczowe dokumenty i tło ideologiczne, które składają się na stosunki USA-Europa, ze szczególnym uwzględnieniem aktualnych wyzwań w relacjach Europa-USA.
Powyższe zagadnienia analizowane będą w następujących blokach tematycznych:
1. Podstawy ideologiczne amerykańskiego zaangażowania w sprawy międzynarodowe:
• Stany Zjednoczone i polityka izolacjonizmu; odchodzenie od izolacjonizmu; I Wojna Światowa i okres międzywojenny, II Wojna Światowa;
• Amerykańska “wyjątkowość”; misja wobec ludzkości, „wilsonowski” moralizm; Roosevelt/Truman i międzynarodowy ład po II Wojnie Światowej;
• Najważniejsze doktryny prezydenckie w USA oraz ich wpływ na kierunki polityki i działań amerykańskich po II Wojnie Światowej.
2. Porządek światowy po II wojnie światowej:
• USA i Europa na początku Zimnej Wojny; Plan Marshalla dla Europy (1848) i relacje z krajami Europy Zachodniej; stosunki z ZSRR; powstanie ONZ (1945) oraz Sojuszu Północnoatlantyckiego (1949);
• wyścig zbrojeń i kontrola zbrojeń: proces rozbrojeniowy i Akt Helsiński z 1975 r. – powstanie KBWE/OBWE;
• Polityka USA wobec Europy a proces integracji europejskiej.
3. Koniec Zimnej Wojny i poszukiwanie nowej strategii przez/dla USA:
• Relacje transatlantyckie za czasów prezydentury G. H. W. Busha, B. Clintona, G. W. Busha, B. Obamy, D. Trumpa, J. Bidena, D. Trumpa;
• Najważniejsze dokumenty definiujące relacje transatlantyckie w okresie post-zimnowojennym;
• XXI wiek, transgraniczne wyzwania i współpraca transatlantycka; wojna w Ukrainie, niepokoje i wojny na Bliskim Wschodzie, wyzwania bezpieczeństwa w Azji.
4. Wyzwania i przyszłość relacji transatlantyckich:
• „America First” a interesy Europy; stosunek USA wobec NATO i Europy;
• Gówne wyzwania w relacjach transatlantyckich w obszarze bezpieczeństwa i gospodarki;
• Przyszłość relacji transatlantyckich po II kadencji D. Trumpa.