Warsztat nauczyciela w zakresie metodyki nauczania języka obcego: Rozwijanie i ocenianie sprawności rozumienia wypowiedzi ustnych i pisemnych 4100-2SPMEN-WNWUiPN

Zadanie: Doskonalenie kompetencji zawodowych nauczycieli języków obcych – dwusemestralne doskonalące studia podyplomowe dla co najmniej 100 czynnych zawodowo nauczycieli języków obcych (angielskiego, francuskiego, niemieckiego) jest finansowane ze środków otrzymanych z Ministerstwa Edukacji Narodowej na podstawie umowy nr

MEN/2026/DKO/159

Wartość finansowania: 635 000, 00 PLN

================================================
1. Charakterystyka kursu
Kurs poświęcony jest rozwijaniu i ocenianiu kompetencji receptywnych w języku obcym, ze szczególnym uwzględnieniem rozumienia ze słuchu, rozumienia audiowizualnego oraz czytania ze zrozumieniem. Jego celem jest przygotowanie uczestników do świadomego analizowania, dobierania, tworzenia i adaptowania tekstów, materiałów audiowizualnych oraz zadań służących rozwijaniu recepcji na różnych poziomach biegłości językowej. Zgodnie z sylabusem szczególną rolę odgrywają materiały autentyczne, dostosowanie metod i środków dydaktycznych do potrzeb uczniów oraz projektowanie własnych materiałów i konspektów.
Punktem wyjścia kursu jest współczesne rozumienie recepcji jako aktywnego procesu konstruowania znaczenia, a nie biernego odbioru informacji. Podczas słuchania i czytania uczący się identyfikują i interpretują sygnały językowe, wykorzystują wiedzę językową, tekstową, sytuacyjną i ogólną, formułują hipotezy dotyczące znaczenia oraz na bieżąco je weryfikują.
Terminologia stosowana podczas kursu odpowiada współczesnym ramom europejskim i niemieckojęzycznym standardom dydaktycznym. W aktualnej niemieckiej podstawie programowej (Bildungsstandards für die erste Fremdsprache) kompetencja funkcjonalno-komunikacyjna obejmuje m.in. Rezeption, w ramach której wyróżniono Hörverstehen/Audiovisuelles Verstehen oraz Leseverstehen. Obok recepcji uwzględniane są produkcja i interakcja, mediacja oraz strategie komunikacyjne.
Takie ujęcie jest zgodne z podejściem działaniowym ESOKJ (GER) i jego uzupełnienia (Begleitband). Recepcja nie funkcjonuje w nim w izolacji, lecz łączy się z produkcją, interakcją i mediacją. Oznacza to, że w realnej sytuacji komunikacyjnej uczeń może np. wysłuchać podcastu, aby przekazać komuś najważniejsze informacje, przeczytać kilka źródeł w celu podjęcia decyzji lub obejrzeć materiał wideo i na jego podstawie wykonać zadanie mediacyjne.
2. Główne cele kursu
Celem nadrzędnym jest rozwinięcie profesjonalnej kompetencji nauczyciela w zakresie projektowania, prowadzenia, różnicowania i oceniania działań receptywnych w nauczaniu języka obcego.
Po ukończeniu kursu uczestnicy powinni potrafić:
• wyjaśnić mechanizmy rozumienia tekstów mówionych, pisanych i audiowizualnych;
• odróżniać procesy bottom-up i top-down oraz świadomie projektować zadania uruchamiające oba typy przetwarzania;
• rozróżniać globalne, selektywne, szczegółowe i inferencyjne rozumienie tekstu;
• dobierać rodzaj zadania do celu recepcji, poziomu biegłości i właściwości materiału;
• organizować pracę z tekstem według faz przed recepcją – podczas recepcji – po recepcji;
• rozwijać strategie słuchania, czytania i odbioru audiowizualnego;
• oceniać stopień trudności materiału nie tylko na podstawie cech językowych, lecz również z uwzględnieniem wiedzy uczniów, struktury tekstu, gęstości informacji i rodzaju zadania;
• wykorzystywać materiały autentyczne i autentystyczne w sposób dostosowany do poziomu uczniów;
• stosować scaffolding i różnicowanie wewnątrzgrupowe oraz stopniowo redukować wsparcie;
• wykorzystywać transkrypcje i napisy w sposób zgodny z celem dydaktycznym;
• odróżniać zadania rozwijające kompetencję od zadań służących jej pomiarowi;
• projektować trafne zadania sprawdzające rozumienie;
• stosować ocenianie kształtujące i sumujące;
• diagnozować możliwe przyczyny błędnych odpowiedzi ucznia;
• krytycznie wykorzystywać media cyfrowe i generatywną sztuczną inteligencję przy tworzeniu i adaptacji materiałów receptywnych;
• oceniać jakość tekstów i zadań generowanych przez AI zamiast bezkrytycznie przyjmować deklarowane przez system poziomy A1–C2.
3. Efekty uczenia się
Przedmiot realizuje efekty kierunkowe W3, W5, W6, U1, U2, U4, U7, U8 oraz K1. Obejmują one aktualizowanie wiedzy zgodnie ze współczesnym stanem badań, stosowanie efektywnych metod i środków dydaktycznych — również internetowych, cyfrowych i opartych na AI — oraz znajomość metod sprawdzania i oceniania jakości nauczania i pracy uczniów.
Wiedza
Po ukończeniu kursu uczestnik:
• zna współczesne modele rozumienia tekstu i podstawowe procesy psycholingwistyczne związane z recepcją;
• zna specyfikę przetwarzania języka mówionego, pisanego i audiowizualnego;
• rozumie rolę wiedzy językowej, światowej, tekstowej i sytuacyjnej w procesie rozumienia;
• zna podstawowe style i strategie słuchania oraz czytania;
• rozumie znaczenie celu recepcji dla sposobu pracy z tekstem;
• zna zasady doboru i adaptacji materiałów autentycznych;
• zna podstawowe zasady konstrukcji zadań rozwijających i sprawdzających kompetencje receptywne;
• rozumie pojęcia trafności konstruktu, trudności zadania i jakości itemu;
• zna możliwości oraz ograniczenia technologii cyfrowych i generatywnej AI w tworzeniu materiałów receptywnych.
Umiejętności
Uczestnik potrafi:
• analizować teksty pisane, nagrania i materiały audiowizualne pod kątem ich przydatności dydaktycznej;
• określać cel globalnego, selektywnego, szczegółowego lub inferencyjnego odbioru tekstu;
• konstruować zadania odpowiednie do określonego stylu recepcji;
• przygotowywać działania przed, podczas i po recepcji;
• adaptować materiał bez nieuzasadnionego upraszczania celu komunikacyjnego;
• różnicować stopień wsparcia uczniów;
• świadomie stosować transkrypcje, napisy, obrazy, glossaria i inne formy scaffolding;
• analizować błędne odpowiedzi uczniów pod kątem możliwego źródła trudności;
• przygotowywać kryteria oceniania i wykorzystywać wyniki zadań do dalszego planowania procesu dydaktycznego;
• krytycznie oceniać teksty, nagrania i zadania wygenerowane przez AI.
Kompetencje społeczne
Uczestnik jest gotów do:
• systematycznego aktualizowania własnego warsztatu dydaktycznego;
• krytycznej oceny materiałów podręcznikowych, internetowych i generowanych automatycznie;
• podejmowania decyzji dydaktycznych opartych na potrzebach uczniów i celach kształcenia;
• traktowania błędu ucznia jako źródła informacji diagnostycznej;
• rozwijania samodzielności uczących się w korzystaniu z autentycznych treści niemieckojęzycznych.
________________________________________
4. Organizacja kursu – pięć modułów
Spotkanie Temat Forma Czas
1 Recepcja jako proces: rozumienie ze słuchu, czytanie i odbiór audiowizualny synchroniczna 2 godz.
2 Projektowanie działań rozwijających kompetencje receptywne synchroniczna 2 godz.
3 Materiały autentyczne, multimodalność, scaffolding i różnicowanie synchroniczna 2 godz.
4 Diagnozowanie i ocenianie kompetencji receptywnych synchroniczna 2 godz.
5 Projektowanie własnej sekwencji dydaktycznej i wykorzystanie narzędzi cyfrowych oraz AI asynchroniczna 2 godz.
________________________________________