Fonetyka języka niemieckiego 4100-2SFJN
Celem zajęć jest kształcenie poprawnej wymowy języka niemieckiego oraz rozwijanie wiedzy i umiejętności w zakresie fonetyki i fonologii. W toku kursu studenci poznają zarówno fenomeny suprasegmentalne jak i segmentalne, które wskutek interferencji z języka polskiego mogą prowadzić do zaburzenia komunikacji oraz negatywnych odziaływań psychofonetycznych. Obok zasad prawidłowej akcentuacji, rytmizacji w mowie łączonej tematyka kursu obejmuje system samogłoskowy, ściśle powiązany z uprzednio ćwiczonymi suprasegmentami. Podczas zajęć przedstawione zostaną relewantne cechy systemowe i typowe błędy artykulacyjne pojawiające się pod wpływem języka polskiego lub innych języków obcych. Ważnym elementem kursu jest także rozwój kompetencji perceptywnych w zakresie tzw. słuchu elementarnego, będących punktem wejścia w kształtowaniu i utrwalaniu nowych wzorów prozodycznych i nawyków artykulacyjnych głosek. Korzystanie z międzynarodowego alfabetu fonetycznego służy głównie wykształceniu asocjacji akustyczno-wizualnych oraz poznaniu i utrwaleniu korespondencji grafemiczno-fonologicznych w języku niemieckim. Zajęcia mają charakter warsztatowy i obejmują ćwiczenia indywidualne i grupowe, pracę z nagraniami oraz analizę autentycznych przykładów. W szczególności dotyczą one prawidłowej percepcji i produkcji jednostek ksenofonicznych dla języka polskiego.
|
W cyklu 2025L:
Celem zajęć jest kształcenie poprawnej wymowy języka niemieckiego oraz rozwijanie wiedzy i umiejętności w zakresie fonetyki i fonologii. W toku kursu studenci poznają zarówno fenomeny suprasegmentalne jak i segmentalne, które wskutek interferencji z języka polskiego mogą prowadzić do zaburzenia komunikacji oraz negatywnych odziaływań psychofonetycznych. Obok zasad prawidłowej akcentuacji, rytmizacji w mowie łączonej tematyka kursu obejmuje system samogłoskowy, ściśle powiązany z uprzednio ćwiczonymi suprasegmentami. Podczas zajęć przedstawione zostaną relewantne cechy systemowe i typowe błędy artykulacyjne pojawiające się pod wpływem języka polskiego lub innych języków obcych. Ważnym elementem kursu jest także rozwój kompetencji perceptywnych w zakresie tzw. słuchu elementarnego, będących punktem wejścia w kształtowaniu i utrwalaniu nowych wzorów prozodycznych i nawyków artykulacyjnych głosek. Korzystanie z międzynarodowego alfabetu fonetycznego służy głównie wykształceniu asocjacji akustyczno-wizualnych oraz poznaniu i utrwaleniu korespondencji grafemiczno-fonologicznych w języku niemieckim. Zajęcia mają charakter warsztatowy i obejmują ćwiczenia indywidualne i grupowe, pracę z nagraniami oraz analizę autentycznych przykładów. W szczególności dotyczą one prawidłowej percepcji i produkcji jednostek ksenofonicznych dla języka polskiego. Moduł 1: Frau Bohle oder Frau Bohler? Moduł 7: Hast du möglicherweise dieses Buch so gelobt? |
Koordynatorzy przedmiotu
Efekty kształcenia
Wiedza
• Student zna i rozumie zależności między silnie centralizującym akcentem a realizacja samogłosek w pozycji tonalnej i atonalnej w obrębię wyrazu i grupy wyrazów w języku niemieckiego (K_W03).
• Student zna typy samogłosek pełnych i ich dystrybucje w sylabach akcentowanych (K_W03).
• Student zna typy samogłosek zredukowanych i ich dystrybucje oraz zjawiska charakterystyczne dla pozycji atonalnej w języku niemieckim, takie jak elizja i asymilacja (K_W03).
• Student zna pojęcia grupa akcentowa i grupa rytmiczna, akcent wyrazowy, akcent syntagmy, akcent zdaniowy, akcent kontrastujący i akcent logiczny (K_W03).
• Student zna korespondencje grafemiczno-fonologiczne samogłosek pełnych i zredukowanych oraz fonemów spółgłoskowych, w szczególności /r/, /x/, /z/, /s/, /ʃ/ rozumie w pogłębiony sposób zależności między wymową a pisownią w języku niemieckim i wynikające z nich zasady ortograficzne
• Student rozumie różnice segmentalne między niemieckim a polskim systemem fonologicznym i ich wpływ na zrozumiałość i naturalność wypowiedzi (K_W03).
Umiejętności
• Student potrafi analizować wzorce artykulacyjne kluczowych segmentów samogłoskowych w języku niemieckim i określić realizacje samogłosek pełnych na podstawie struktury rymu sylaby akcentowanej oraz zapisu ortograficznego, przeciwdziałając interferencji języka pierwszego lub innego języka drugiego (S2_U01, S2_U02).
• Student potrafi odtwarzać wzorce artykulacyjne kluczowych segmentów w języku niemieckim zgodnie z obowiązującą normą ortofoniczną (S2_U01).
• Student potrafi analizować wzorce artykulacyjne kluczowych segmentów spółgłoskowych w języku niemieckim i określić realizacje spółgłosek na podstawie ich dystrybucji, przeciwdziałając interferencji języka pierwszego lub innego języka drugiego (S2_U01, S2_U02).
• Student potrafi rozpoznawać i stosować zasady mowy łączonej w praktyce, dostosowując wymowę do naturalnego tempa i płynności komunikacji (S2_U01).
• Student potrafi rozróżniać i identyfikować wybrane głoski systemowo obce językowi polskiemu (S2_U01).
• Student potrafi prawidłowo przyporządkować reprezentacje ortograficzną do usłyszanych wyrazów, fraz, zdań (S2_U01).
• Student potrafi identyfikować i korygować typowe błędy związane z wymową ksenofonów w mowie łączonej, wynikające z interferencji języka ojczystego (S2_U01, S2_U02).
• Student wykorzystuje nowe nawyki artykulacyjne z uwzględnieniem ich funkcji dystynktywnych w języku niemieckim w celu poprawy zrozumiałości i naturalności własnej wypowiedzi ustnej (S2_U02).
Kompetencje społeczne
• Student krytycznie ocenia własne kompetencje fonetyczne w zakresie fonetyki segmentalnej, dostrzegając ich znaczenie dla skutecznej komunikacji w języku niemieckim (S2_K01).
• Student jest gotów do przyjmowania informacji zwrotnej dotyczącej własnej wymowy i stosowania jej w procesie dalszego doskonalenia (S2_K01).
Kryteria oceniania
Metody dydaktyczne:
Metody podawcze
• Wykład konwersatoryjny – omówienie struktur systemowych, wskazanie na cechy dystynktywne i potencjalne interferencje
• Film edukacyjny – krótka prezentacja omawianego fenomenu fonetycznego
Metody praktyczne
• Ćwiczenia artykulacyjne – powtarzanie głosek, sylab, fraz i krótkich tekstów pod kierunkiem prowadzącego.
• Ćwiczenia słuchowe – identyfikacja i dyskryminacja segmentów akcentowanych, grup akcentowych i rytmicznych, intonacji, w nagraniach, proste dyktanda fonetyczne i uzupełnianie brakujących elementów w teksie
• Ćwiczenia powtarzania (repetition drills) – głośne powtarzanie nagrań modelowych w grupie lub indywidualnie, ćwiczenia repetycyjne proste, zamaskowane ćwiczenia powtórzeniowe
• Ćwiczenia z zastosowaniem fonogestów– klaskanie rytmu, praca dłońmi, tupanie.
• Praca w parach – proste dialogi lub czytanie na głos, wzajemne słuchanie i korygowanie błędów na podstawie wskazówek prowadzącego.
Metody aktywizujące
• Analiza nagrań modelowych i własnych – porównywanie wymowy studentów z wzorcem.
• Ćwiczenia typu teatr emotywny – osadzenie ćwiczonych fenomenów fonetycznych w dialogi silnie nacechowane emocjonalnie w połączeniu z ruchem, odgrywaniem ról
• Dyskusja o błędach typowych – krótkie rozmowy o tym, jakie elementy sprawiają trudności.
• aktywizujące gry i zabawy fonetyczne – labirynt identyfikacji, zagadki rytmiczne, gry planszowe, fonomotoryka
• ćwiczenia interaktywne online – identyfikacja fenomenu, repetycje
Warunkiem dopuszczenia do zaliczenia przedmiotu jest obecność na zajęciach (dopuszczalne są dwie nieobecności w semestrze) oraz terminowe wykonanie wszystkich zadań cząstkowych przewidzianych do realizacji zarówno podczas zajęć stacjonarnych jak i na platformie e-learningowej.
Ocena końcowa ustalana jest na podstawie wyników uzyskanych w ramach przyjętych metod i kryteriów oceniania, zgodnie z podanymi wagami.
Korzystanie z narzędzi AI i technologii wspierających przetwarzanie języka jest dopuszczalne wyłącznie za zgodą prowadzącego i po wcześniejszym zatwierdzeniu zakresu ich zastosowania.
Stosowanie takich narzędzi bez zgody prowadzącego i wcześniejszego uzgodnienia będzie traktowane jako naruszenie zasad samodzielności — skutkujące uznaniem pracy za niesamodzielną i oceną niedostateczną.
Metody oceniania
- Test fonetyczny (pisemny) – rozpoznawanie korelacji grafemiczno-fonologicznych, transkrypcja ćwiczonych segmentów, w szczególności samogłosek, określanie cech jakościowych i ilościowych samogłosek, określanie typu rymu sylab akcentowanych, sylabizacja, określenie typu łączenia samogłoski ze spółgłoską, określenie form asymilacyjnych po elizji schwa (waga: 30%; weryfikowane efekty: K_W03, S2_U01, S2_U02).
- Test fonetycznej sprawności receptywnych – rozpoznawanie, odróżnianie i identyfikacja ćwiczonych segmentów samogłoskowych i spółgłoskowych, identyfikacja procesów koartykulacyjnych w kontroli słuchu elementarnego (waga: 30%; weryfikowane efekty: S2_U01, S2_U02, S2_K01).
- Test fonetycznej sprawności produktywnych (w parach) – przygotowanie i zaprezentowanie dwóch tekstów w formie dialogu z poprawną realizacją akcentu, intonacji, omawianych segmentów i zjawisk koartykulacji towarzyszących mowie łączonej (waga: 40%; weryfikowane efekty: S2_U01, S2_U02, S2_K01).
Kryteria oceniania
Test fonetyczny / teoria (30%)
• Poprawność rozpoznawania i przyporządkowanie znaków transkrypcji fonetycznej do reprezentacji grafemicznych i przyporządkowanie symboli IPA do grafemów (0–10 pkt).
• Trafność dokonanej analizy rymów sylab akcentowanych lub/oraz określenia cech ilościowych i jakościowych samogłoski akcentowanej (0–10 pkt).
• Prawidłowe uzupełnianie reguł ortoepicznych w tekstach z lukami lub trafne dokonanie mini-analizy podanych przykładów dotyczących asymilacji po elizji schwa (0–10 pkt).
Test identyfikacyjno-dyskryminacyjnych (słuchowy) – (30%)
• Poprawność rozpoznawania i przyporządkowanie głosek niemieckich do podanych grafemów lub symboli IPA (0 – 10 pkt.).
• Trafne identyfikowanie form pełnych i zredukowanych (0 – 10 pkt.).
• Prawidłowe przyporządkowanie cech jakościowych i ilościowych usłyszanym samogłoskom (0 – 10 pkt.).
Produkcja tekstu (40%)
• Poprawność fonetyczna suprasegementów (grupy akcentowe i rytmiczne, akcent, intonacja) (0–10 pkt).
• Poprawność fonetyczna w realizacje samogłosek akcentowanych i nieakcentowanych zgodnie z obowiązującą rytmizacją (0–10 pkt).
• Prawidłowość fonetyczna w realizacji form zredukowanych w mowie łączonej jak elizje i asymilacje sekwencji atonicznych i wnikająca z nich płynność i naturalność wypowiedzi (0–10 pkt).
• Samoocena i refleksja nad postępami, umiejętność dokonania autokorekty w przypadku wskazanych odstępstw od wzorca ortoepicznego (0–10 pkt).
Skala ocen (z progiem zaliczenia)
91–100 pkt – bardzo dobry (5,0)
81–90 pkt – dobry plus (4,5)
71–80 pkt – dobry (4,0)
61–70 pkt – dostateczny plus (3,5)
51–60 pkt – dostateczny (3,0)
0–50 pkt – niedostateczny (2,0)
Literatura
Reinke, Kerstin (2013) Phonetiktrainer A1- B1. Klett-Verlag
Reinke, Kerstin (2023) Phonetik. Das Aussprache-Training. Klett-Verlag
Hirschfeld, Ursula & Reinke Kerstin (2018) 44 Aussprachespiele. Stuttgart, Klett Verlag.
Dieling, Helga & Hirschfeld, Ursula (2000): Phonetik lehren und lernen. München, Langenscheidt.
Hirschfeld, Ursula & Reinke, Kerstin (2018): Phonetik im Fach Deutsch als Fremd- und Zweitsprache. Berlin, ESV.
Diehl, Debora, Hirschfeld, Ursula, Hang Le Thi, Voracek, Sara (2025): Laute(r ) bitte! Hanoi, Goethe-Institut.
Niebisch, Daniela (2021): Deutsch üben. Phonetik-Übungen und Tipps für eine gute Aussprache. A1-B1., München, Hueber-Verlag
Więcej informacji
Dodatkowe informacje (np. o kalendarzu rejestracji, prowadzących zajęcia, lokalizacji i terminach zajęć) mogą być dostępne w serwisie USOSweb: