Kim są Rosjanie? Imperium 190 narodów 4035-SP-KR-OG

1. Zaczniemy od wstępu historycznego i starcia perspektyw metropolii oraz peryferii, czyli przeciwstawnych narracji dotyczących rozwoju imperium rosyjskiego -- podbój i kolonizacja czy dobrowolne przyłączenie? Odwołam się tu szczególnie do przykładu Turkiestanu i późniejszego Kazachstanu, a wewnątrz obecnej Federacji skupimy się na losach Buriacji i Jakucji.
2. Na tym tle przybliżone zostaną różne koncepcje (m.in. konstruktywistyczna, historyczna, naturalistyczna) opisujące przejście od rodów i plemion do narodów, bądź ich kreowania przez inteligencję. Ukazana zostanie również specyfika tożsamości grup etnicznych. Dla zobrazowania teoretycznych mechanizmów odwoływał się będę do procesów narodowotwórczych oczących się w obrębie konkretnych plemion, grup etnicznych i narodów Federacji Rosyjskiej.
3. W ramach kolejnych spotkań zrysuję proces budowy republik i okręgów autonomicznych, kreowania kolejnych wersji języków, kanonów kultury dużych narodów republikańskich w ramach leninowskiej koncepcji „korenizacji”.
4. Działania komunistów tworzących po Rewolucji Październikowej etniczną strukturę państwa związkowego i samej Federacji Rosyjskiej nie były zawieszone w próżni. Ukażę poprzedzające je próby budowy własnej tożsamości i państwowości, jakie podejmowane były przez elity narodów turkijskich w ramach Federacji (Baszkirzy, Tatarzy, Czuwasze, Jakuci (Sacha). Będzie to kanwą dla prezentacji idei ruchy pantureckiego i jego współczesnej emanacji - Związku Państw Turkijskich pod patronatem Turcji. W podobny sposób opisane zostaną narody mongolskie (Buriaci, Kałmucy) i bliskie im ludy cywilizacji pasterskiej w ramach Federacji (Tuwińczycy, Ałtajczycy). Na tym tle opiszę ruch panmongolski, jego przeszłość i współczesne działania (Japonia, USA).
5. Poświęcimy również dużo uwagi „małolicznym narodom rdzennym”, ich pozycji prawnej, a szczególnie szansom przetrwania w dobie współczesnych konfliktów zbrojnych i ekspansji przemysłu wydobywczego – m. in. Czukczowie, Ewenkowie, Eweni, Jukagirzy, Tofalarowie. Zestawimy to porównawczo z statusem prawnym ludów rdzennych w USA, Kanadzie i Japonii.
6. Na tym tle ukażę propagowaną w Rosji polityczną i cywilizacyjną wizję „świata euroazjatyckiego” łączącego ów konglomerat narodów i narodowości pod przewodnictwem Rosji. Skupię się na ideach jego głównych twórców i współczesnych kontynuatorów.
7. Zestawię to z nieco odmienną wizją „ruskiego świata”, co może ułatwić studentom zrozumienie toczącego się za naszą wschodnią granicą „wewnętrznego” konflikt „bratnich” narodów słowiańskich, a szczególnie jego podłoże ideologiczne, kulturowe, językowe i religijne. Przybliżę również twórców tej koncepcji, zasadnicze założenia i polityczne użycie tej idei.

Koordynatorzy przedmiotu

Robert Wyszyński

Rodzaj przedmiotu

ogólnouniwersyteckie

Efekty kształcenia

Studenci posiądą wiedzę ekspercką, przydatną nie tylko w obliczu toczącej się od blisko 5 lat wojny, ale także w zmieniającej się etnicznej rzeczywistości naszego kraju. Wprowadzeni zostaną w złożony świat wielonarodowościowej mozaiki imperialnej Rosji. Poznają odmienną formę tożsamości zbiorowej społeczności rodowych, wykraczającą poza typowo europejski podział na narody „stare”, demosy i młode etosy skupione wokół rdzenia kulturowego. Ukazane zostaną również żywe koncepcje ponadnarodowe ( panturkizm, panmongolizm) oraz propagowany przez Moskwę euroazjatyzm.

Kryteria oceniania

Zasadniczym kryterium oceny będzie obecność na zajęciach (dopuszczane są 2 nieusprawiedliwione nieobecności) oraz aktywność na zajęciach. Wskazanym byłoby również zapoznanie się z proponowanymi przez prowadzącego materiałami źródłowymi (opracowania, polecane programy i filmy).
Zaliczenie przedmiotu w formie egzaminu.

Literatura

Wierzbicki A., Rosja. Etniczność i polityka, ASPRA-JR, 2011.
Zajączkowski W., Rosja i narody. Ósmy kontynent. Szkic dziejów Eurazji, MG, 2009.
Zajączkowski W.W poszukiwaniu tożsamości społecznej. Inteligencja baszkirska, buriacka i tatarska wobec kwestii narodowej w Cesarstwie Rosyjskim i ZSRR, Instytut Europy Środkowo-Wschodniej, 2001.
Anderson D. G., Identity and Ecology in Arctic Siberia: The Number One Reindeer Brigade, Oxford University Press, 2000.
Balzer M. M., The Tenacity of Ethnicity: A Siberian Saga in Global Perspective
Princeton University Press, 1999.
Bodio T. (red.), Kaukaz Północny: elity, władza, etnopolityka, bezpieczeństwo, ASPRA-JR, 2014.
de Waal T., The Caucasus: An Introduction, Oxford University Press, 2010.
Giuliano E., Constructing Grievance: Ethnic Nationalism in Russia's Republics, Cornell University Press, 2011.
Głowacka-Grajper M., Nowicka E., Połeć W., Szamani i nauczyciele. Przemiany kultury Buriatów zachodnich, Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego, 2013.
Gorenburg D. P., Minority Ethnic Mobilization in the Russian Federation, Cambridge University Press, 2003.
Górecki W., Planeta Kaukaz, Czarne, 2021.
Halemba A., The Telengits of Southern Siberia: Landscape, Religion and Knowledge in Motion, Routledge, 2006.
Hirsch, Francine. Empire of Nations: Ethnographic Knowledge and the Making of the Soviet Union. Ithaca, London: Cornell University Press, 2005.
Jagielski W., Wieże z kamienia, Znak, 2004.
Kaliszewska I., Za Putina i za szarijat. Dagestańscy muzułmanie o Rosji i Państwie Islamskim, Wydawnictwo Uniwersytetu Warszawskiego, 2016.
Kardaś J., Federacja Rosyjska wobec północnokaukaskiego terroryzmu, FNCE, 2019.
Kolstø P., Blakkisrud H. (red.), The New Russian Nationalism: Imperialism, Ethnicity and Authoritarianism 2000–2015, Edinburgh University Press, 2017.
L. Gumilow, Od Rusi do Rosji. Szkice z historii etnicznej, tłum. E. Rojewska–Olejarczuk, Warszawa 1996.
Laruelle M., Russian Nationalism and the National Reassertion of Russia, Routledge, 2009.
Legucka A., Geopolityczne uwarunkowania i konsekwencje konfliktów zbrojnych na obszarze poradzieckim, Difin, 2013.
Massaka, Eurazjatyzm. Z dziejów rosyjskiego misjonizmu, Wrocław 2001.
Nowicka E., Zhanaev A. Po obu stronach Ononu. Buriaci na pograniczu rosyjsko-mongolskim, Collegium Civitas Press, 2020.
Olszewski P., Borkowski K. (red.), Kaukaz w stosunkach międzynarodowych. Przeszłość, teraźniejszość, przyszłość, , Naukowe Wydawnictwo Piotrkowskie,2008.
R. Paradowski, Eurazjatyckie Imperium Rosji. Studium idei, Toruń 2003.
Smyrski Ł., Ajdyn znaczy księżyc. Narody południowej Syberii, DiG, 2008.
Suchanek L. (red.), Rosjoznawstwo. Wprowadzenie do studiów nad Rosją, wyd. UJ 2004.

Więcej informacji

Więcej informacji o poziomie przedmiotu, roku studiów (i/lub semestrze) w którym się odbywa, o rodzaju i liczbie godzin zajęć - szukaj w planach studiów odpowiednich programów. Ten przedmiot jest związany z programami: