Kaukaskie konflikty - przyczyny, przebieg i skutki 4035-SP-KK-OG

Wykłady dotyczą wydarzeń związanych ze starciami
etnicznymi, narodowościowymi, religijnymi oraz
terytorialnymi, które miały miejsce po upadku Związku
Radzieckiego i toczyły się głównie między państwami
Południowego Kaukazu. Region ten cechuje się dużym
zróżnicowaniem etnicznym i religijnym. Konflikty kaukaskie
mają swoje źródło w polityce narodowościowej prowadzonej
przez władze ZSRR. Narastający kryzys gospodarczy i
społeczny w okresie transformacji po rozpadzie ZSRR
doprowadził do powszechnego odrodzenia narodowego wśród
ludności regionu. Na Kaukazie nie istnieje jednolita tożsamość
regionalna, mieszkańcy identyfikują się przede wszystkim jako
Ormianie, Azerowie, Gruzini itp. Istotnym czynnikiem różnicującym była zawsze religia, która ułatwiała identyfikację
na zasadzie „swój - obcy”. Już w drugiej połowie lat
osiemdziesiątych, na fali pierestrojki, na Kaukazie zaczęły
powstawać różne organizacje niepaństwowe, których celem był
rozwój kultury i języka poszczególnych grup
narodowościowych. W republikach Północnego Kaukazu były
to m.in. „kongresy narodowe” i „konfederacje”, natomiast w
państwach Południowego Kaukazu – „fronty narodowe” (np.
Ludowy Front Azerbejdżanu). Organizacje te szybko
skoncentrowały się na dążeniu do niepodległości i mobilizacji
społecznej wokół idei narodowych. na walce o niepodległość.
Konflikty na Kaukazie uniemożliwiają rozwój polityczny i
gospodarczy państw regionu oraz powodują poważne problemy
migracyjne. Doprowadziły one również do znaczących zmian
w strukturze etnicznej tych obszarów. Najbardziej widocznymi
przejawami tych zmian są czystki etniczne oraz migracje
uchodźcze.
Podczas zajęć poruszone zostaną następujące bloki tematyczne:
1. Sprawy narodowościowe w ZSRR.
Literatura obowiązkowa:
Alexander Motyl, „From Imperial Decay to Imperial
Collapse: the Fall of the Soviet Empire in Comparative
Perspective”, (w:) R. Rudolph i D. Good, Nationalism and
Empire: the Habsburg Empire and the Soviet Union,
Minnesota, 1992, s. 15-44.
Rozdz. 1,4,8, Helene Carrere d'Encausse, The End of the
Soviet Empire: the Triumph of the Soviet Empire. Empire:
the Triumph of the Nations, (przeł. Franklin Philip), Basic
Books, 1993, s. 3-13, 47-72, 144-170.
Mariański Andrzej, Przemiany ludnościowe w ZSRR,
Warszawa-Kraków 1995.
2. Walka o uniezależnienie się państw Południowego
Kaukazu od ZSRR na przełomie lat osiemdziesiątych i
dziewięćdziesiątych.
Literatura obowiązkowa:
„Preludium do rewolucji”, Stephen Jones, Georgia: A
Political History Since Independence (I.B.Tauris, 2015), s.
25-50.
Thomas De Waal, (Oxford University Press, 2010) The
Caucasus: An Introduction, rozdz. 5, s. 131-166.
3. Dojście do władzy liderów partii niepodległościowych na
Kaukazie (Zwiad Gamsachurdia, Lewon Ter-Petrosjan,
Abulfaz Elczybej).
Literatura obowiązkowa: „Preludium do rewolucji” w Stephen Jones, Georgia: A
Political History Since Independence (I. B. Tauris, 2015), s. 25-
50.
Thomas De Waal, (Oxford Univ. Press, 2010) The
Caucasus: An Introduction, rozdz. 5, s. 131-166.
4. Wojna w Górskim Karabachu, Południowej Osetii i
Abchazji. Rola rosyjskiej „partii wojny” w rozpalaniu
konfliktów wewnętrznych w państwach kaukaskich oraz w
antagonizowaniu ich wzajemnych relacji. Nieudane próby
nawiązania dialogu pokojowego.
Literatura obowiązkowa:
Muszyński Ł., Państwa nieuznawane w Europie
Wschodniej. Naddniestrzańska Republika Mołdawska i
Republika Abchazji, Wydawnictwo Naukowe FNCE, 2024,
s. 15-44.
Michael P. Croissant, The Armenia-Azerbaijan Conflict:
Causes and Implications, 1998.
Czachor Rafał, Abchazja, Osetia Południowa, Górski
Karabach. Geneza i funkcjonowanie systemów
politycznych, Wrocław 2014.
5. Charakterystyka sytuacji wewnętrznej, kształtowanie się
systemów partyjnych i ustrojowych w państwach
Południowego Kaukazu. (Era Szewardnadzego: Reformy i
korupcja, Haidar Alijew – kierunek autorytaryzmu, Robert
Koczarjan – „Karabachizacja Armenii)
Literatura obowiązkowa:
Kwiatkiewicz P., Przemiany Polityczne w Azerbejdżanie –
od republiki radzieckiej do współczesnego państwa, Toruń,
2013.
Górecki Wojciech, Abchaskie elity wobec niepodległości, Seria
„Studia i Materiały”, zeszyt nr 103, Polski Instytut Spraw
Międzynarodowych, Warszawa 1996.
Ferodorowicz Krzysztof, Kaukaz południowy po upadku ZSRR
– próby transformacji i konflikty etniczne. „Wschodni rocznik
humanistyczny”, t. XIV, nr 3, 2017, s. 127-154.
6. Polityka rurociągowa. Południowy Kaukaz między
Zachodem a Rosją.
Literatura obowiązkowa:
Kłaczyński R., Ropa naftowa i gaz ziemny obszaru
postradzieckiego. Rola i znaczenie surowców
energetycznych w polityce Kremla. Kraków 2010.
Mamuka Tsereteli, Economic and Energy Security:
Connecting Europe and the Black Sea-Caspian Region, Silk
Road Paper, marzec 2008, Central Asia-Caucasus Institute,
Silk Roads Program, s. 30-86.
Cornell, S. McDermott, R., O’Malelley, W., Socor , V.,
Starr, F., Regional Security in the South Caucasus: The Role
of NATO, Central Azsia-Caucasus Institute, The John
Hopkins University, 2004, s. 20-29, 49-52.
7. Rewolucja róż oraz reformy polityczne i gospodarcze pod
rządami Saakaszwilego.
Literatura obowiązkowa:
Stephen Jones, „Georgia's Rose Revolution of 2003:
Enforcing Peaceful Change” w Adam Roberts, T. Garton
Ash, Thomas Davies (red.) Civil resistance and Power
Politics: The Experience of Non-Violent Action from
Gandhi to the Present, Oxford: OUP, 2009, s. 317-334.
Lincoln Mitchell, „Compromising Democracy: state
building in Saakashvili's Georgia”, w Stephen Jones (red.),
War and Revolution in the Caucasus: Georgia Ablaze,
London: Routledge, 2010, s. 79-91.
8. Rosyjska geopolityka: realizacje długofalowe cele
ekspansji i konsolidacji władzy na arenie międzynarodowej.
Literatura obowiązkowa:
Alexander Motyl, „From Imperial Decay to Imperial
Collapse: the Fall of the Soviet Empire in Comparative
Perspective”, w R. Rudolph i D. Good, Nationalism and
Empire: the Habsburg Empire and the Soviet Union,
Minnesota, 1992, s. 15-44.
Rozdz. 1,4,8, w Helene Carrere d'Encausse The End of
the Soviet Empire: the Triumph of the Soviet Empire.
Empire: the Triumph of the Nations, (przeł. Franklin Philip),
Basic Books, 1993, s. 3-13, 47-72, 144-170.
9. Narastanie kryzysu politycznego w Gruzji. Wojna
rosyjsko-gruzińska – skutki wewnętrzne i międzynarodowe.
Międzynarodowe konsekwencje wojny w Gruzji dla Rosji.
Rola Turcji, Unii Europejskiej oraz Polski w kryzysie
gruzińskim.
Literatura obowiązkowa:
Ronald Asmus, A Little War that Shook the World:
Georgia, Russia, and the Future of the West, New York:
Palgrave, 2010, s.1-86.
10. Islam na północnym Kaukazie.
Literatura obowiązkowa:
The Islamic Republic of Iran and the South Caucasus
Republics, wyd. 2010.
Islam na obszarze postradzieckim, pod red. Anny Łabuszewskiej, 2003.
Prasad C., Georgia’s Muslim Community: A Self-
Fulfilling Prophecy? ECMI Working Paper 58, February 2015.
11. Rola Kościoła w gruzińskiej polityce. Aktywność
polityczna gruzińskiego duchowieństwa
Eka Chitanava, „Gruziński Kościół Prawosławny:
Tożsamość narodowa i wpływy polityczne”, w Adam Hug
(red.), Traditional religion and political power: Examining
the role of the church in Georgia, Armenia, Ukraine and
Moldova, Londyn: Centrum Polityki Zagranicznej (FPC),
2015, s. 40-52.
С. Дундуа, Религиозный фактор в политической
жизни Грузии (на фоне выборов 2008 г.), Центральная
Азия и Кавказ, том 13 выпуск 1, 2010, s. 198-199
https://cyberleninka.ru/article/ n/religioznyy-faktor-v-
politicheskoy-zhizni-gruzii-na-fone-vyborov-2008-g,
I. Sulkhanishvili, Struggle for Power: Religion and
Politics in Georgia from the 90s to the Present, Identity
Studies in the Caucasus and the Black Sea Region, vol. 4,
2012, Ilia State University Press,
http://ojs.iliauni.edu.ge/index.php/identitystudies/article/vie
w/46/34
12. Stosunki z Unią Europejską
Kardaś A., Szeptycki A., Polityka UE wobec Europy
Wschodniej, Kaukazu Południowego i Azji Środkowej, (w)
Dyplomacja czy siła? Unia Europejska w stosunkach
międzynarodowych, red. S Parzymies, Warszawa 2009.
Kapuśniak T., Wymiar Wschodni Europejskiej Polityki
Sąsiedztwa Unii Europejskiej. Inkluzja bez członkostwa?
Warszawa 2010.
Marcinkowska P., Europejska polityka sąsiedztwa: Unia
Europejska i jej sąsiedzi – wzajemnie relacje i wyzwania,
Warszawa 2011.
13. Wybory i oszustwa wyborcze.
Literatura obowiązkowa:
Stephen Jones, Georgia: A Political History Since
Independence (I.B.Tauris, 2015), s. 153-168.
14. Powstanie gruzińskiego marzenia.
Literatura obowiązkowa:
James Kirchick, „Georgian Dream Shows Its Dark Side:
Prezydent-elekt Gruzji naraża kraj na niebezpieczeństwo utraty
ciężko wywalczonej demokracji”. Foreign Policy, 29 listopada
2012, https://foreignpolicy.com/2012/11/29/georgian-dream-
shows-its-dark-side/
15. Podsumowanie zajęć: Termin składania prac
końcowych