Dezinformacja jako wyzwanie dla prawa i polityki 4035-SP-DW-OG

1) Pojęcie dezinformacji (dezinformacja a propaganda, manipulacja, "fake news", "post-prawda" itp.)
2) Podstawowe przykłady zjawiska dezinformacji w historii myśli polityczno-prawnej (m.in. Machiavelli, Oświecenie, progresywizm i „inżynieria społeczna”, systemy totalitarne)
3) Główne współczesne przejawy zjawiska dezinformacji (np. związane z wojną napastniczą przeciw Ukrainie i tzw. wojną hybrydową przeciw NATO i UE prowadzonymi przez Rosję;
dezinformacja pozapaństwowa)
4) Sztuczna inteligencja i treści syntetyczne (tzw. „deep fake”, boty itp.)
5) Problemy działalności mediów społecznościowych, w szczególności tzw. wielkich platform („big-tech”)
6) Pozaprawne instrumenty przeciwdziałania dezinformacji (moderacja treści, „fact-checking”, uwierzytelnianie, „prebunking” itp.)
7) Godność człowieka jako fundament aksjologiczny porządku konstytucyjnego a dezinformacja
8) Wolność słowa wobec wypowiedzi nieprawdziwej
9) Dezinformacja a integralność procesu wyborczego
10) Rządy prawa, pluralizm i prawo do informacji a dezinformacja
11) Konstytucja RP a dezinformacja (art. 31, przepisy dot. KRRiTV)
12) Instytucje Kodeks karnego i Kodeksu wyborczego
13) Prawo cywilne (np. ochrona dóbr osobistych, tzw. SLAPP), Prawo prasowe (np. sprostowanie), wyspecjalizowane organy administracyjne (Pełnomocnik Rządu ds. Bezpieczeństwa
Przestrzeni Informacyjnej RP, NASK, ABW, UKE)
14) Szczegółowe instrumenty prawa UE (AI Act, DSA, EMFA itd.) i soft law
15) Perspektywa porównawcza (m.in. Niemcy, Francja, Wielka Brytania, USA, Rosja, CHRL, Szwajcaria i inne istotne dla przedmiotowego zjawiska państwa jak np. Turcja, Brazylia, RPA,
państwa regionu Bliskiego Wschodu, w tym Iran itd.)

Koordynatorzy przedmiotu

Adam Bosiacki

Rodzaj przedmiotu

ogólnouniwersyteckie

Efekty uczenia się

Po ukończeniu przedmiotu student:
• zna genezę pojęcia dezinformacji i jego funkcjonowanie w różnych obszarach życia
społecznego
• zna podstawowe instrumenty prawa polskiego i unijnego stosowane wobec dezinformacji i
rozumie ich ograniczenia;
• potrafi zakwalifikować konkretny stan faktyczny jako dezinformację ;
• potrafi zrekonstruować i krytycznie ocenić argumentację zawartą w tekście naukowym lub
dokumencie instytucji publicznej;
• rozpoznaje i rozumie konflikt między skutecznością przeciwdziałania dezinformacji a
wartościami demokratycznymi, w tym zwłaszcza ochroną wolności słowa.

Kryteria oceniania

• Obecność na zajęciach
• Pisemny test końcowy z treści omawianych na wykładzie

Literatura

C. Wardle, H. Derakhshan, Information Disorder: Toward an Interdisciplinary Framework for Research
and Policy Making, Council of Europe, Strasbourg 2017.
J. Bayer, N. Bitiukova, P. Bárd, J. Szakács, A. Alemanno, E. Uszkiewicz, Disinformation and
Propaganda – Impact on the Functioning of the Rule of Law in the EU and its Member States,
European Parliament, Brussels 2019.
R. Ó Fathaigh, N. Helberger, N. Appelman, The Perils of Legally Defining Disinformation, „Internet
Policy Review” 2021, vol. 10, nr 4.
N. Helberger, The Political Power of Platforms: How Current Attempts to Regulate Misinformation
Amplify Opinion Power, „Digital Journalism” 2020, vol. 8, nr 6.
A. Kuczerawy, Fighting Online Disinformation: Did the EU Code of Practice Forget About Freedom
of Expression?, w: E. Kużelewska i in. (red.), Disinformation and Digital Media as a Challenge for
Democracy, Intersentia, Cambridge–Antwerp–Chicago 2020.
R. Ó Fathaigh, The Regulation of Disinformation under the Digital Services Act, „Media and
Communication” 2025.
D. Domalewska, Dezinformacja jako zagrożenie dla demokracji i regulacje prawne w zakresie jej
przeciwdziałania w Polsce i wybranych krajach europejskich, „Politeja” 2024, nr 5(92), s. 359–379.
M. Banasik, Prawne aspekty walki z dezinformacją i fake newsami w przestrzeni internetowej,
„Rocznik Administracji Publicznej” 2025.
F. Radoniewicz, Dezinformacja w polskim prawie karnym – aspekty wybrane, „Polityka i
Społeczeństwo” 2025, nr 2(23).
A. Grabowska-Siwiec, S. Hoc, Aspekty prawno-operacyjne dezinformacji w ujęciu art. 130 § 9
Kodeksu karnego, 2024.
E. Kużelewska i in. (red.), Disinformation and Digital Media as a Challenge for Democracy, Intersentia
2020
H. Arendt, Prawda i polityka, w: taż, Między czasem minionym a przyszłym.
Zalecane przez prowadzących publikacje organizacji pozarządowych i agend rządowych.

Więcej informacji

Więcej informacji o poziomie przedmiotu, roku studiów (i/lub semestrze) w którym się odbywa, o rodzaju i liczbie godzin zajęć - szukaj w planach studiów odpowiednich programów. Ten przedmiot jest związany z programami: