Atlas Polaków świata. Stan, liczebność oraz specyfika polskich zbiorowości poza granicami kraju 4035-SP-APS-OG

W oparciu o badania własne,
jakie przeprowadziłem w 2023 r. przy wsparciu polskiego MSZ
można stwierdzić, że poza Polską przebywa 15,8 mln Polonii,
Polaków i osób polskiego pochodzenia, szacować zaś można,
że liczba ta jest nawet większa i osiąga poziom 20,7 mln osób.
Zatem w sumie, zarówno w kraju, jak i poza granicami, żyje od
52,956 mln (dane oficjalne instytucji państw goszczących, np.
wyniki spisu powszechnego, dane rządowych instytucji
statystycznych) do 57,893 mln Polaków (dane szacunkowe) w
2023 r. Oznacza to także, że co trzeci Polak mieszka poza granicami RP. Potwierdza to również dotychczasowe
przypuszczenia, że Polacy stanowią jedną z największych
społeczności emigracyjnych w skali całego świata. To
ogromny, wielowymiarowy kapitał, a zarazem wielkie
wyznanie dla struktur państwa polskiego.

1. Na podstawie wspomnianych wyżej badań studentom
zostanie przedstawiona specyfika środowisk
polonijnych w krajach, gdzie liczebność Polonii,
Polaków bądź osób polskiego pochodzenia
przewyższa 100 tys. (m.in. USA, Brazylia, Kanada, RFN,
Francja, Białoruś, Ukraina, Argentyna) Szczególną
uwagę w prezentacji zwrócę kapitał społeczny
środowisk Polonii i Polaków poza granicami.
Założyłem za Putnamem, że sieć wzajemnych
powiązań, wysoki poziom samoorganizacji oparty na
wspólnocie wartości i kultury, na wzajemnym zaufaniu
członków środowisk polskich i polonijnych stanowią
istotny kapitał społeczny. Pozwalają bowiem osobom
uczestniczącym w sieci zinstytucjonalizowanych relacji,
w życiu własnej społeczności narodowej przyjąć
bardziej skuteczne strategie adaptacji, dają większe
poczucie bezpieczeństwa, a także wsparcie w drodze
awansu zawodowego i społecznego. Tak wypracowany
w ramach sieci wzajemnych etnicznych kontaktów
kapitał przynosi korzyść w różnych wymiarach na
poziomie jednostkowym konkretnym członkom
polskich środowisk czy organizacji, ale może także
stanowić istotny potencjał (społeczny, polityczny,
ekonomiczny, intelektualny, demograficzny) dla kraju
macierzystego, czyli dla Polski. Wydaje się również, że
wzajemne relacje i pomoc ze strony instytucji w Polsce
dla zorganizowanych grup polonijnych i polskich, a
także związanych z naszym krajem mogą stymulować
dalszy wzrost kapitału społecznego z korzyścią dla obu
stron.
2. Istotnym celem będzie również przybliżenie poziomu
kapitału spajającego, wiążącego „wewnętrznie” daną
społeczność polonijną oraz kapitału pomostowego,
łączącego przybyszy z grupą większościową
gospodarzy. W obliczu kryzysu demograficznego na
szczególną uwagę zasługuje kwestia kapitału
powrotowego, gotowości do osiedlenia się w Polsce,
co stanowiło odrębną część badań. Dla zobrazowania
tego typu działań studenci zapoznani zostaną z systemami powrotowym kilku państwa (m. in.
Niemcy, Korea, Japonia, Federacja Rosyjska, Grecja),
które w znacznym stopniu wydają się być przystające
do specyfiki polskiej diaspory.
3. Na tej kanwie skupię się następnie na ukazaniu
specyfiki różnorodnych współczesnych fal polskiej
emigracji ze szczególnym uwzględnieniem emigracji
poakcesyjnej (po 2004), a także najnowszych typów
emigracji m.in. ekspaci, cyfrowi nomadzi, rezydenci i
rentierzy, przedsiębiorcy turystyczna. Ukaże również
nadal żywą rolę np. wychodźstwa
niepodległościowego czy emigracji solidarnościowej.
Zapoznam studentów także z odległymi, bardzo
specyficznymi falami emigracji np. buraczana do Danii,
czy emigracja solna do Rumunii.
4. Odrębna część wykładów zostanie poświęcona polskiej
ludności autochtonicznej żyjącej głównie na Litwie,
Białorusi i Ukrainie, gdzie warunki egzystencji nie
przystają do mechanizmów pisywanych w teoriach
migracyjnych. Studenci zostaną zapoznani z sytuacją
społeczną, polityczną, kulturową i edukacyjną tych
społeczności.
5. Przyjmując perspektywę odpowiedzialności za
ogromny kapitał społeczny Polonii przybliżona
zostanie studentom również specyfika państw
posiadających liczne społeczności własne poza
granicami, które po uwzględnieniu ogromnego
kapitału politycznego, ekonomicznego i kulturowego
tych środowisk powołała specjalne ministerstwa dla
współpracy i opieki nad swymi rodakami. W Armenii
powstało początkowo w 2008 r. Ministerstwo ds.
Diaspory, którego kompetencje w 2019 r. przejęło
Biuro Głównego Komisarza ds. Diaspory Republiki
Armenii. Podobnie, w tym samym 2008 r., w Gruzji
rozpoczęło działalność Biuro Ministra Stanu ds.
Diaspory, które w listopadzie 2016 r. zostało połączone
z Ministerstwem Spraw Zagranicznych. Również rząd
Republiki Irlandzkiej opiekuje się swoimi rozsianymi po
świecie rodakami przez Ministra Stanu ds. Diaspory.
Nieprzerwanie od lat w Izraelu działają struktury
Ministerstwa ds. Diaspory, które niedawno (2023)
rozszerzyło swe kompetencje i nosi obecnie nową
nazwę – Ministerstwa ds. Diaspory i Zwalczania
Antysemityzmu. Na wykładach ukazana zostanie
bardziej wyczerpująca lista. Zasadniczym celem w tej
części wykładu będzie zwrócenie uwagi studentów na fakt, że również poza krajami posiadającymi od
wieków liczną diasporę coraz bardziej powszechne
staje się przekonanie o konieczności uwolnienia w
konstruktywny i produktywny sposób pełnego
potencjału rodaków żyjących poza granicami.