Codzienność - wynajdywana, myślana, przeżywana i przesypiana 4018-KON225-CLASS-OG

Zajęcia mają na celu nie tyle przemyślenie antropologii życia codziennego, ile przedyskutowanie możliwych strategii myślenia o codzienności jako fenomenie, który z jednej strony podlega procesowi nieustannej rytualizacji (uporowi repetycji), z drugiej jednak strony wyzwala uśpione potencje nowatorstwa, swobodnego użycia i wynajdywania nowych zastosowań przedmiotów, instytucji, rytuałów dla nierozpoznanych wcześniej celów (opór inwencji). Jakie strategie intelektualne i jakie praktyki polityczne pozwalają na bardziej efektywne przemyślenie codzienności? Czy słynne analizy Freuda z Psychopatologii życia codziennego pozwalają nam na uchwycenia codziennego nowatorstwa w chwili zbłądzenia (zapomnienia lub przejęzyczenia)? A może bardziej fortunnym punktem wyjścia byłyby Heideggerowskie analizy Dasein upadłego – rozgadanego, rozproszonego, znudzonego lub rekonstrukcje logiki języka potocznego w chwili „świętowania” sformułowane przez Wittgensteina? Jak wreszcie ustosunkować się do ogromnego materiału socjologicznego zgromadzonego na temat życia codziennego w różnych sferach życia? Czy pozwalają nam one na stworzenie, by posłużyć się tu wyrażeniem Henri Lefebvre’a, czegoś na kształt krytyki życia codziennego? Czy w ogóle takiej krytyki potrzebujemy? I czy refleksja nad codziennością jest w stanie wyzwolić moce krytyczne? Co wreszcie oznacza współczesny wzrost zainteresowań codziennością – psychoteologią dnia codziennego, medykalizacją dnia codziennego, mitologią dnia codziennego? Jaki symptom zdradza ten wzrost wrażliwości podmiotu myślącego na temat codzienności?

1. Inspiracje (Heidegger, Freud, Wittgenstein): codzienność objawu i dowcipu, mowy i przejęzyczenia, znudzenia i rozgadania.
Literatura: Sigmund Freud, Psychopatologia życia codziennego, przeł. L. Jekels i H. Ivánka, Warszawa 1987. Sigmund Freud, Dowcip i jego stosunek do nieświadomości, przeł. R. Reszke. Warszawa 1993.
Martin Heidegger, Budować, mieszkać, myśleć, przeł. J. Tischner, w: tenże, Budować, mieszkać, myśleć. Eseje wybrane, wybrał, opracował i wstępem opatrzył Krzysztof Michalski, Warszawa 1977; Martin Heidegger, Bycie i czas, przeł. B. Baran, Warszawa: PWN 1994.
Ludwig Wittgenstein, Dociekania filozoficzne, tłum. B. Wolniewicz, PWN, Warszawa 1972.

2. Inspiracje (Simmel, Lefebvre, Goffman): codzienność technik użycia ciała i oporów wobec stowarzyszania, autoprezentacji i profanacji, grania z losem i spotkań publicznych.
Literatura: Henri Lefebvre (1947), The Critique of Everyday Life, Volume 1, trans. John Moore, London: Verso. Henri Lefebvre, Critique of Everyday Life: Foundations for a Sociology of the Everyday (Vol. 2) 2008.
Erving Goffman, Człowiek w teatrze życia codziennego tłum. Helena Datner-Śpiewak i Paweł Śpiewak, oprac. i słowem wstępnym opatrzył Jerzy Szacki, wyd I: Warszawa 1977, PIW; Erving Goffman, Zachowanie w miejscach publicznych: o społecznej organizacji zgromadzeń; tłum. Olga Siara, red. nauk. i przedm. do wyd. pol. Grażyna Woroniecka, Warszawa 2008, Wydawnictwo Naukowe PWN; Erving Goffman, Rytuał interakcyjny, tłum. Alina Szulżycka, Warszawa 2006, Wydawnictwo Naukowe PWN.

3. Codzienność spacerów, lektur, wierzeń i innych trywialnych czynności.
Literatura: Michel de Certeau, Wynaleźć codzienność. Sztuki działania, przeł. Katarzyna Thiel-Jańczuk, Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego 2008. Michel de Certeau, Luce Giard i Pierre Mayol Wynaleźć codzienność. Mieszkać, gotować, przeł. Katarzyna Thiel-Jańczuk, Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego 2011.

4. Codzienność objawienia: psychoteologia życia codziennego
Literatura: Eric L. Santner, On the Psychotheology of Everyday Life. Reflections on Freud and Rosenzweig, Chicago and London: The University of Chicago Press 2001. Eric Santner, Own Private Germany: Daniel Paul Schreber’s Secret History of Modernity, Princeton, New York: Princeton University Press, 1996. Eric L Santner, The Royal Remains. The People’s Two Bodies and the Endgarnes of Sovereignty, London: The University of Chicago 2011.

5. Twarz Grety Garby: mitologia codzienna
Literatura: Roland Barthes, Mit i znak, red. J. Błoński, Warszawa: PIW 1970, s. 25-93. Roland Barthes, Mitologie, tłum. A. Dziadek, Warszawa: Wydawnictwo KR 2000.

6. Ciało torturowane: codzienne formatowanie cierpienia.
Literatura: Hannah Arendt, Eichmann w Jerozolimie: rzecz o banalności zła, tłum. Adam Szostkiewicz, Wydawnictwo: Znak, Kraków 1987; Elaine Scarry, The Body in Pain: The Making and Unmaking of the World, New York: Oxford University Press, 1985;

7. Diagnozowanie powszechne: codzienność patoterapeutyczna.
Literatura: John Russon, Human Experience: Philosophy, Neurosis, and the Elements of Everyday Life, State University of New York: Suny Series in Contemporary Continental Philosophy 2003; Thomas Szasz, The Medicalization of Everyday Life: Selected Essays, Syracuse University Press 2007.

Rodzaj przedmiotu

ogólnouniwersyteckie

Założenia (opisowo)

Bez szczegółowych wymagań wstępnych. W trakcie kursu wymagane jest sukcesywne zapoznawanie się ze wskazaną lekturą. Oczekuje się zasadniczo nabycia dwóch rodzajów wiedzy: (1) orientacji w filozofii i socjologii codzienności; (2) orientacji w współczesnych sposobach interpretowania codzienności w różnych dziedzinach życia oraz ludzkiego doświadczenia. Umiejętnością, która będzie na zajęciach stymulowana to umiejętność aktywnego, intensywnego „czytania” życia codziennego oraz rozumienia relacji łączącej „upór” w reprodukcji rytuałów potocznych i „opór” w interpretowaniu i użyciu tych rytuałów.

Efekty kształcenia

- ma podstawową wiedzę o miejscu i roli nauk humanistycznych, społecznych, ścisłych i przyrodniczych w kulturze dawnej i współczesnej
- zna podstawową terminologię nauk humanistycznych i społecznych
- zna zależności pomiędzy różnymi dyscyplinami humanistycznymi zajmującymi się badaniami dzieł sztuki w kulturze, socjologicznego kontekstu działalności kulturowej
- zna zależności pomiędzy dyscyplinami humanistycznymi oraz naukami ścisłymi i przyrodniczymi w kontekście filozoficznym i społecznym
- ma podstawową wiedzę o najnowszych osiągnięciach metod badań interdyscyplinarnych w naukach humanistycznych, społecznych, ścisłych i przyrodniczych
- potrafi dokonywać analizy tekstów artystycznych, filozoficznych i socjologicznych za pomocą odpowiednich narzędzi badawczych oraz prezentować wyniki swych prac

Kryteria oceniania

Jedynym miernikiem oceny jest wynik w teście końcowym.

Literatura

Sigmund Freud, Psychopatologia życia codziennego, przeł. L. Jekels i H. Ivánka, Warszawa 1987. Sigmund Freud, Dowcip i jego stosunek do nieświadomości, przeł. R. Reszke. Warszawa 1993. Martin Heidegger, Budować, mieszkać, myśleć, przeł. J. Tischner, w: tenże, Budować, mieszkać, myśleć. Eseje wybrane, wybrał, opracował i wstępem opatrzył Krzysztof Michalski, Warszawa 1977; Martin Heidegger, Bycie i czas, przeł. B. Baran, Warszawa: PWN 1994. Ludwig Wittgenstein, Dociekania filozoficzne, tłum. B. Wolniewicz, PWN, Warszawa 1972. Henri Lefebvre (1947), The Critique of Everyday Life, Volume 1, trans. John Moore, London: Verso. Henri Lefebvre, Critique of Everyday Life: Foundations for a Sociology of the Everyday (Vol. 2) 2008. Erving Goffman, Człowiek w teatrze życia codziennego tłum. Helena Datner-Śpiewak i Paweł Śpiewak, oprac. i słowem wstępnym opatrzył Jerzy Szacki, wyd I: Warszawa 1977, PIW; Erving Goffman, Zachowanie w miejscach publicznych : o społecznej organizacji zgromadzeń; tłum. Olga Siara, red. nauk. i przedm. do wyd. pol. Grażyna Woroniecka, Warszawa 2008, Wydawnictwo Naukowe PWN; Erving Goffman, Rytuał interakcyjny, tłum. Alina Szulżycka, Warszawa 2006, Wydawnictwo Naukowe PWN. Michel de Certeau, Wynaleźć codzienność. Sztuki działania, przeł. Katarzyna Thiel-Jańczuk, Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego 2008. Michel de Certeau, Luce Giard i Pierre Mayol Wynaleźć codzienność. Mieszkać, gotować, przeł. Katarzyna Thiel-Jańczuk, Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego 2011. Eric L. Santner, On the Psychotheology of Everyday Life. Reflections on Freud and Rosenzweig, Chicago and London: The University of Chicago Press 2001. Eric Santner, Own Private Germany: Daniel Paul Schreber’s Secret History of Modernity, Princeton, New York: Princeton University Press, 1996. Eric L Santner, The Royal Remains. The People’s Two Bodies and the Endgarnes of Sovereignty, London: The University of Chicago 2011. Roland Barthes, Mit i znak, red. J. Błoński, Warszawa: PIW 1970, s. 25-93. Roland Barthes, Mitologie, tłum. A. Dziadek, Warszawa: Wydawnictwo KR 2000. Hannah Arendt, Eichmann w Jerozolimie: rzecz o banalności zła, tłum. Adam Szostkiewicz, Wydawnictwo: Znak, Kraków 1987; Elaine Scarry, The Body in Pain: The Making and Unmaking of the World, New York: Oxford University Press, 1985; John Russon, Human Experience: Philosophy, Neurosis, and the Elements of Everyday Life, State University of New York: Suny Series in Contemporary Continental Philosophy 2003; Thomas Szasz, The Medicalization of Everyday Life: Selected Essays, Syracuse University Press 2007.

Więcej informacji

Więcej informacji o poziomie przedmiotu, roku studiów (i/lub semestrze) w którym się odbywa, o rodzaju i liczbie godzin zajęć - szukaj w planach studiów odpowiednich programów. Ten przedmiot jest związany z programami: