MIKROŚWIAT RUCHU UFOLOGICZNEGO : Wierzenia, wspólnoty, wyobrażenia i mitologie późnej nowoczesności 4003-UFO-OG

OPRÓCZ WSKAZANYCH W SYSTEMIE ZAJĘĆ STACJONARNYCH, ZAJĘCIA OBEJMUJĄ 2-DNIOWY WYJAZD TERENOWY DO EMILCINA W MAJU 2027 R. (TERMIN ZOSTANIE PODANY). KOSZTY WYJAZDU PONOSZĄ UCZESTNICY ZAJĘĆ.

Ruch ufologiczny stanowi interesujący i stosunkowo słabo rozpoznany obszar współczesnej rzeczywistości społecznej i kulturowej. Wykracza daleko poza zainteresowanie
niezidentyfikowanymi obiektami latającymi i możliwością istnienia pozaziemskich cywilizacji. Tworzy zróżnicowane środowisko społeczne, skupiające świadków obserwacji
UFO, badaczy-amatorów, entuzjastów, osoby deklarujące kontakty z istotami pozaziemskimi oraz wspólnoty o charakterze quasi-religijnym.
Celem zajęć będzie poznanie i analiza ruchu ufologicznego jako zjawiska społecznego, kulturowego i komunikacyjnego, a także próba zrozumienia jego miejsca w kulturze późnej nowoczesności. Szczególna uwaga zostanie poświęcona relacjom między nauką i
pseudonauką, racjonalnością i wiarą, wiedzą oficjalną i alternatywnymi systemami jej wytwarzania, a także społecznym mechanizmom powstawania mitologii współczesnego świata.
Zajęcia będą miały charakter seminarium badawczego. Studenci zapoznają się z podstawowymi koncepcjami teoretycznymi i wynikami badań dotyczących ufologii, a następnie wspólnie wybiorą zagadnienia, które staną się przedmiotem badań terenowych.
Przygotują scenariusze wywiadów, poznają podstawowe zasady prowadzenia badań jakościowych i przejdą szkolenie z zakresu realizacji wywiadów. Kulminacyjnym elementem zajęć będzie wyjazd badawczy do Emilcina, połączony z uczestnictwem w pikniku
ufologicznym i przeprowadzeniem wywiadów z uczestnikami wydarzenia.
Przedmiot zakończy się opracowaniem materiału empirycznego, obejmującym transkrypcję przeprowadzonych wywiadów.

Seminarium badawcze wymaga zaangażowania, systematycznej pracy oraz gotowości do uczestnictwa w badaniu terenowym, które wiąże się z 2–3-dniowym wyjazdem. Jego celem jest przedstawienie ruchu ufologicznego jako wielowymiarowego fenomenu społecznego i kulturowego, podlegającego analizie z perspektywy socjologii, antropologii kulturowej, psychologii społecznej, religioznawstwa, medioznawstwa oraz studiów nad kulturą popularną. Seminarium ma zatem charakter interdyscyplinarny, łącząc refleksję teoretyczną z empirycznym badaniem współczesnych praktyk społecznych.
Punktem wyjścia będzie pytanie o miejsce i znaczenie wyobrażeń dotyczących życia pozaziemskiego w społeczeństwach nowoczesnych i późno nowoczesnych. Ruch ufologiczny zostanie potraktowany nie tylko jako środowisko osób zainteresowanych obserwacjami niezidentyfikowanych obiektów latających i możliwością kontaktu z cywilizacjami pozaziemskimi, lecz także jako interesujący przykład tworzenia alternatywnych systemów wiedzy, wspólnot interpretacyjnych i form społecznego konstruowania rzeczywistości.
Szczególne miejsce w seminarium zajmie próba interpretacji ufologii jako jednej z mitologii późnej nowoczesności. Interesować nas będzie sposób, w jaki opowieści o obcych cywilizacjach, kontaktach z pozaziemskimi istotami, tajnych programach rządowych czy pozaziemskich źródłach ludzkiej cywilizacji odpowiadają na współczesne potrzeby poznawcze i egzystencjalne. Będziemy analizować, w jaki sposób narracje te przetwarzają doświadczenie niepewności, kryzysu zaufania do instytucji, ograniczeń naukowego poznania oraz poczucia utraty kontroli nad złożonym światem. Ufologia będzie zatem rozpatrywana również jako przestrzeń wytwarzania sensu, symbolicznych wyjaśnień i alternatywnych wizji miejsca człowieka we wszechświecie.
Zajęcia będą koncentrować się nie tyle na weryfikacji samych obserwacji UFO, ile przede wszystkim na społecznych konsekwencjach tych doświadczeń, sposobach ich interpretowania, powstawaniu wspólnot zainteresowań, mechanizmach budowania autorytetu i wiarygodności oraz tworzeniu i rozpowszechnianiu alternatywnych systemów wiedzy. Ważnym obszarem zainteresowania będą także związki ruchu ufologicznego z kulturą popularną, mediami, środowiskami ezoterycznymi i nowymi formami duchowości.
Przedmiotem badania będzie polski ruch ufologiczny, jego historia, współczesne środowiska, organizacje i inicjatywy. Wśród analizowanych przykładów znajdą się m.in. Extra Terrestra i Piknik w Emilcinie, Stowarzyszenie Odnowy Ludzi i Ziemi Antrovis, Projekt Cheops, Aliens Integracja (Gozdawa), poznańskie środowisko ufologiczne, Fundacja Nautilus oraz inicjatywy związane z Wylatowem.
Centralnym elementem seminarium będzie badanie terenowe prowadzone podczas pikniku ufologicznego w Emilcinie (woj. lubelskie). Uczestnicy będą mieli możliwość bezpośredniego poznania środowiska polskiego ruchu ufologicznego, obserwacji jego praktyk społecznych, przeprowadzenia rozmów i wywiadów oraz analizy sposobów konstruowania i podtrzymywania zbiorowych wyobrażeń. Doświadczenie terenowe stanie się podstawą do przygotowania samodzielnych opracowań badawczych.

W ramach zajęć zostaną podjęte następujące zagadnienia:

Historia i ewolucja ruchu ufologicznego

Początki współczesnego ruchu ufologicznego po II wojnie światowej.
Ewolucja wyobrażeń o UFO i istotach pozaziemskich.
Ruch kontaktowców (contactees) i idea pokojowego kontaktu z cywilizacjami pozaziemskimi.
Narracje o uprowadzeniach, eksperymentach medycznych i manipulacjach genetycznych.
Współczesne organizacje ufologiczne i środowiska badaczy-amatorów.

Lektura:
Bader, Christopher D. (1995), The UFO Contact Movement from the 1950's to the Present, Studies in Popular Culture, 17(2), s. 73–90.
Stachurski, Marcin. (2015). Czasopisma ufologiczne w Polsce. Link: https://arekmiazga.blogspot.com/2015/09/czasopisma-ufologiczne-w-polsce-marcin.html .
Rzepecki, Stanisław. (1995). Bliskie spotkania z UFO w Polsce.

Ufologia jako mitologia późnej nowoczesności

Mit i mitologia we współczesnym społeczeństwie.
Technologia jako źródło współczesnych wyobrażeń o transcendencji.
Obcy jako projekcja społecznych lęków, nadziei i oczekiwań.
Ufologia jako forma ponownego zaczarowania świata.
Disclosure jako współczesna narracja o objawieniu i przełomie cywilizacyjnym.

Lektura:
Barthes, Roland. (2008). Mitologie. Warszawa : Wydawnictwo Alethei
Napiórkowski, Marcin. (2018) Mitologia współczesna. Warszawa: PWN.

Ufologia i religijność

Religijne i quasi-religijne aspekty ruchu ufologicznego.
Wspólnoty wierzeń, doświadczenie transcendencji i poszukiwanie sensu.
Obcy jako istoty o nadzwyczajnych możliwościach i wiedzy.
Ufologia jako alternatywna forma duchowości.
Apokaliptyczne i eschatologiczne wyobrażenia związane z kontaktem pozaziemskim.

Lektura:
Carole M. Cusack. Apocalypse in early ufo and alien-based religions: christian and theosophical themes.
Piątkowski, Filip. (2024), Specyfika polskich kultów UFO na przykładzie Antrovisu i Projektu Cheops (praca magisterska).

Psychologiczne i społeczne aspekty doświadczeń UFO

Psychologiczny profil osób deklarujących obserwacje UFO.
Pamięć, sugestia i mechanizmy powstawania fałszywych wspomnień.
Relacje o uprowadzeniach i ich interpretacje.
Stygmatyzacja świadków i społeczne konsekwencje deklarowania doświadczeń anomalnych.
Wpływ środowiska społecznego i kulturowego na interpretację obserwowanych zjawisk.

Lektura: G.G de la Torre. (2024) Psychological aspects in unidentified anomalous phenomena (UAP) witnesses, w: International Journal of Astrobiology (2024), 23, e4, 1–7.

Teorie spiskowe i alternatywne systemy wiedzy

Przekonanie o ukrywaniu informacji przez instytucje państwowe i naukowe.
Rola ekspertów i autorytetów w legitymizowaniu przekonań ufologicznych.
Alternatywne wspólnoty epistemiczne i mechanizmy budowania wiarygodności.
Nieufność wobec nauki, mediów i instytucji publicznych.
Dezinformacja, media społecznościowe i cyfrowy obieg narracji ufologicznych.

Lektura: Westrum, Ron. (1977). Social Intelligence about Anomalies: The Case of UFOs, w: Social Studies of Science , Aug., 1977, Vol. 7, No. 3 (Aug., 1977), s. 271-302.

Media i kultura popularna

Wpływ kina, literatury science fiction i telewizji na wyobrażenia o obcych.
Standaryzacja wizerunku istot pozaziemskich.
Memy, internetowe społeczności ufologiczne i kultura partycypacyjna.
Medialne konstruowanie doświadczeń i relacji świadków.
Komercjalizacja zainteresowania UFO.

Lektura:
Burton, Sam. (2006). Paranoia and Popular Culture in Cold War America
Piepiórka, Michał. (2024). Wiedza – technologia – New Age. UFO w filmach schyłku PRL.
https://www.youtube.com/watch?v=IfO6k2fLmgw

5.1 Społeczna organizacja ruchu ufologicznego

Organizacje i stowarzyszenia ufologiczne.
Badacze-amatorzy, świadkowie i entuzjaści.
Hierarchie autorytetu i mechanizmy budowania wspólnoty.
Tożsamość uczestników ruchu i poczucie przynależności.
Wydarzenia, spotkania i festiwale jako przestrzenie integracji środowiska.

Lektura:

5.2 Ufologia wobec nauki i technologii

Granice współczesnej wiedzy naukowej.
Niezidentyfikowane zjawiska anomalne (UAP) i ich badanie.
Relacje między nauką instytucjonalną a badaniami amatorskimi.
Hipotezy dotyczące inteligencji pozaziemskiej.
Społeczne, polityczne i kulturowe konsekwencje ewentualnego potwierdzenia istnienia cywilizacji pozaziemskich.

Lektury:
Cook Ryan J. (2007). The Production of 'Science' and 'Religion' in Ufology and UFO.

6. Przygotowanie badań terenowych

Ważną częścią przedmiotu będzie samodzielna praca badawcza studentów. Na podstawie poznanych zagadnień i wspólnej dyskusji zostaną wybrane problemy badawcze dotyczące współczesnego ruchu ufologicznego.

Studenci:
sformułują pytania badawcze i określą interesujące ich obszary tematyczne;
przygotują scenariusze wywiadów jakościowych;
poznają zasady doboru rozmówców i nawiązywania kontaktu z respondentami;
przejdą szkolenie z zakresu prowadzenia wywiadów i dokumentowania materiału empirycznego;
przeprowadzą wywiady z uczestnikami pikniku ufologicznego w Emilcinie;
dokonają transkrypcji zebranych materiałów.

7. Przygotowanie badań terenowych, cd.

8. Badania terenowe w Emilcinie

Wyjazd do Emilcina będzie stanowił praktyczną część seminarium badawczego. Uczestnictwo w pikniku ufologicznym umożliwi studentom bezpośredni kontakt ze środowiskiem zainteresowanym problematyką UFO, poznanie jego uczestników, praktyk, sposobów komunikowania się oraz interpretowania doświadczeń związanych z fenomenem UFO. Badania będą koncentrować się na społecznych i kulturowych aspektach ruchu ufologicznego, a nie na rozstrzyganiu prawdziwości deklarowanych obserwacji czy doświadczeń.

9. Podsumowanie i rozliczenie zajęć

Literatura:

Bader, Christopher D. (1995), The UFO Contact Movement from the 1950's to the Present, Studies in Popular Culture, 17(2), s. 73–90.
Barthes, Roland. (2008). Mitologie. Warszawa : Wydawnictwo Alethei
Burton, Sam. (2006). Paranoia and Popular Culture in Cold War America
Carole M. Cusack. Apocalypse in early ufo and alien-based religions: christian and theosophical themes.
Cook Ryan J. (2007). The Production of 'Science' and 'Religion' in Ufology and UFO.
G.G de la Torre. (2024) Psychological aspects in unidentified anomalous phenomena (UAP) witnesses, w: International Journal of Astrobiology (2024), 23, e4, 1–7.
Napiórkowski, Marcin. (2018) Mitologia współczesna. Warszawa: PWN.
Piątkowski, Filip. (2024), Specyfika polskich kultów UFO na przykładzie Antrovisu i Projektu Cheops (praca magisterska).
Piepiórka, Michał. (2024). Wiedza – technologia – New Age. UFO w filmach schyłku PRL.
Rzepecki, Stanisław. (1995). Bliskie spotkania z UFO w Polsce.
Stachurski, Marcin. (2015). Czasopisma ufologiczne w Polsce. Link: https://arekmiazga.blogspot.com/2015/09/czasopisma-ufologiczne-w-polsce-marcin.html .
Westrum, Ron. (1977). Social Intelligence about Anomalies: The Case of UFOs, w: Social Studies of Science , Aug., 1977, Vol. 7, No. 3 (Aug., 1977), s. 271-302.