Od zamiaru do działania. Współczesne ujęcia intencji i wiedzy praktycznej 3800-ZFD25-S
Zagadnienie natury intencji – a wraz z nim epistemiczny problem wiedzy, jaką o intencjach posiadamy – stanowi jedno z fundamentalnych i żywo dyskutowanych tematów z pogranicza filozofii działania i filozofii umysłu. Problematyka ta wykracza daleko poza obszar zainteresowań badaczy działania: ustalenia dotyczące intencji okazują się mieć istotne znaczenie dla estetyki (np. w kontekście intencji przypisywanych autorowi dzieła sztuki), filozofii języka (np. przy interpretacji intencji rozmówcy umożliwiającej skuteczną komunikację), a także - etyki i filozofii prawa. Oceniając czyjeś postępowanie, nieustannie odwołujemy się do pytania o to, czy dana osoba działała w dobrej czy złej intencji. Podobnie, na gruncie prawa zastanawiamy się, czy sprawca przestępstwa działał z zamiarem bezpośrednim. Czym jednak jest intencja (resp. zamiar)? Skąd wiemy, jakie intencje rzeczywiście przyświecały naszemu działaniu? Czy jako podmioty obdarzone intencjami jesteśmy ich jedynymi i ostatecznymi autorytetami? Czy możemy dowolnie modyfikować treść własnych intencji?
W ramach seminarium analizie poddane zostaną najbardziej wpływowe ujęcia intencji. Uczestnicy zapoznają się z antykartezjańską koncepcją G.E.M. Anscombe, zrywającą z dobrze zakorzenionym wyobrażeniem intencji jako prywatnych stanów, nad którymi podmiot sprawuje pełną, introspekcyjną kontrolę. Omówione zostaną także rozwinięcia tej koncepcji, zgodnie z którymi intencje mają charakter szczególnego typu samospełniających się przepowiedni (Velleman, Setiya) – w myśl idei, że zamierzając coś uczynić, żywimy przekonanie, iż to uczynimy, a to właśnie przekonanie skłania nas do działania. Zastanowimy się, czy stanowiska te nie sprowadzają zamierzania do myślenia życzeniowego.
W dalszej części poddamy krytycznej analizie antyredukcjonistyczne ujęcia intencji, w których postrzega się je jako swoiste stany mentalne – plany na przyszłość – podlegające normom racjonalności (Bratman). Zapytamy, czy próby pogodzenia funkcjonalistycznego i normatywnego spojrzenia na stany mentalne nie prowadzą do specyficznych trudności teoretycznych. Przedmiotem refleksji będą również najnowsze propozycje teoretyczne, ujmujące intencje jako szczególny rodzaj pragnień (N. Sinhababu) bądź nastawień deontycznych.
Rodzaj przedmiotu
Założenia (opisowo)
Koordynatorzy przedmiotu
Efekty kształcenia
Nabyta wiedza
Student uczestniczący w seminarium:
- posiada uporządkowaną wiedzę szczegółową dotyczącą najważniejszych zagadnień i stanowisk w obrębie współczesnej filozofii działania, w tym w szczególności zna najważniejsze stanowiska w sporze o naturę intencji i wiedzy praktycznej)
- zna podstawowe metody badawcze i strategie argumentacyjne właściwe dla filozofii działania;
- zna zaawansowaną terminologię filozoficzną w języku polskim i angielskim z zakresu analitycznej filozofii działania.
Nabyte umiejętności
Student:
- czyta i interpretuje tekst filozoficzny;
- przytacza główne tezy analizowanych tekstów i potrafi krytycznie odnieść się do zawartej w nich argumentacji;
- potrafi przedstawić filozoficzny problem na piśmie wraz z argumentacją na rzecz jego rozwiązania;
- potrafi przygotować referat na podstawie zadanej lektury;
- poprawnie posługuje się terminologią filozoficzną.
Nabyte kompetencje społeczne
Student:
- potrafi w rzetelny i życzliwy sposób zrekonstruować stanowisko oponenta;
- potrafi w jasny i zrozumiały sposób prezentować swoje poglądy grupie;
- jest otwarty na dyskusję i nowe propozycje rozwiązań problemów;
- potrafi wysłuchać osobę o odmiennych poglądach i w sposób merytoryczny odnieść się do jej przekonań.
Kryteria oceniania
(1) Uzyskanie pozytywnej oceny z krótkiej (objętości ok. 5 stron) pisemnej pracy zaliczeniowej powiązanej z tematyką zajęć.
(2) Wygłoszenie referatu lub koreferatu dotyczącego tekstu omawianego na zajęciach.
(3) Aktywność na zajęciach
Ocena końcowa z zajęć zostanie wystawiona w oparciu o ocenę z pracy zaliczającej zajęcia. Ocena ta może zostać podwyższona ze względu na aktywność studenta podczas zajęć oraz jakość wygłoszonego referatu.
Dopuszczalna liczba nieobecności podlegających usprawiedliwieniu : 2
Literatura
Szczegółowa lista lektur zostanie przedstawiona na pierwszych zajęciach.
Anscombe, G.E.M. (2024), Intencja, tłum. M. Zaręba, Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.
Bratman, M. (1987), Intention, Plans, and Practical Reason, Cambridge, MA: Harvard University Press.
Davidson, D. (2001a), Intending, w: Davidson D., Essays on Actions and Events, 83–102.
Davidson, D. (2001b), Actions, Reasons and Causes, w: Davidson D., Essays on Actions and Events, Oxford: Clarendon Press, 3–20.
Falvey, K. (2000), Knowledge in Intention. Philosophical Studies, 99 (1), 21–44.
Kavka, G. S. (1983), The Toxin Puzzle, Analysis 43 (1), 33‑36
Langton, R. (2004), Intention as Faith. w: Steward, H. and Hyman, J., red., Agency and Action, Cambridge University Press, 243–258.
Lauria, F. (2017), The „Guise of the Ought‑to‑Be”. A Deontic View of the Intentionality of Desire, w: Lauria, F., Deonna, J., red., The Nature of Desire, New York: Oxford University Press, 140‑164.
Marušić, B., Schwenkler J. (2018), Intending Is Believing: A Defense of Strong Cognitivism, Analytic Philosophy 59 (3), 309-340.
Moran, R. (2003), Anscombe on ‘Practical Knowledge’ w: Hyman J., Steward H., Agency and Action. Cambridge University Press, 43-68.
Moran, R., Stone, M. (2009), Anscombe on Expression of Intention, w: New Essays in the Explanation of Action, C. Sandis, red., Basingstoke: Palgrave Macmillan, 132‑168.
Newstead, A. (2006), Knowledge by Intention? On the Possibility of Agent’s Knowledge, w: Hetherington, S., red., Aspects of Knowing, 183-201.
Paul, S. (2021), Intention, w: S. Paul, Philosophy of Action: A Contemporary Introduction, London: Routlegde, 67-85.
Roughley, N. (2016), Wanting and Intending. Elements of a Philosophy of Practical Mind, Springer: Dordrecht.
Rödl, S. (2011), Two forms of practical knowledge and their unity, w: Ford A., Hornsby J., and Stoutland F., red., Essays on Anscombe’s Intention. Cambridge, MA: Harvard University Press, 211–241.
Sinhababu, N. (2017), Humean Nature: How Desire Explains Action, Thought, and Feeling. Oxford University Press.
Schwenkler, J. (2019), Anscombe’s Intention: A Guide. Oxford University Press.
Setiya, K. (2003), Explaining Action, The Philosophical Review 112 (3), 339–393.
Setiya, K. (2016a), Practical knowledge, w: Practical Knowledge: Selected Essays. Oxford University Press, 39-61.
Setiya, K. (2016b), Practical Knowledge Revisted, w: Practical Knowledge: Selected Essays. Oxford University Press, 62-72.
Teichmann, R. (2022, red.), The Oxford Handbook of Elizabeth Anscombe, Oxford: Oxford University Press.
Thompson, M. (2011), Anscombe’s Intention and Practical Knowledge, w: Ford, A., Hornsby, J., and Stoutland, F., red., Essays on Anscombe’s Intention. Harvard University Press.
Velleman, D.J. (1985), Practical Reflection, The Philosophical Review 94 (1), 33–61.
Zaręba, M. (2023), Intencje a pragnienia i przekonania, Wydawnictwo Naukowe Semper, Warszawa.
Więcej informacji
Dodatkowe informacje (np. o kalendarzu rejestracji, prowadzących zajęcia, lokalizacji i terminach zajęć) mogą być dostępne w serwisie USOSweb: