Przyjaciel czy wróg? Klasyczne i nowożytne źródła polityczności 3800-PWZP26-S-OG

Seminarium poświęcone jest pytaniu o naturę wspólnoty politycznej: czy konstytuuje ją więź, czy podział. Punktem wyjścia jest klasyczna tradycja, w której wspólnota budowana jest „od środka” poprzez przyjaźń obywatelską, zgodę i współdziałanie. W tej perspektywie (Platon, Arystoteles, Cyceron) więź ma charakter etyczny i stanowi warunek stabilności instytucji politycznych.
Nowożytność przynosi odmienne ujęcie: wspólnota powstaje jako odpowiedź na konflikt i zagrożenie (Machiavelli, Hobbes), a u Carla Schmitta rozróżnienie przyjaciel–wróg staje się kryterium polityczności. Seminarium koncentruje się na tym sporze, analizując zarówno jego klasyczne źródła, jak i współczesne reinterpretacje.
W kolejnych częściach omawiane są krytyki Schmitta (Strauss, Kelsen, Arendt, Derrida), próby przekształcenia antagonizmu w agonizm (Mouffe) oraz deliberacyjne modele demokracji (Habermas). Ostatnia część zajęć dotyczy współczesnych problemów, takich jak polaryzacja polityczna, kapitał społeczny oraz możliwość budowania wspólnoty bez wroga.
Na zajęciach zostaną omówione następujące zagadnienia:
• wspólnota jako więź i wspólnota jako podział
• przyjaźń obywatelska i zgoda polityczna
• konflikt jako źródło polityczności
• rozróżnienie przyjaciel–wróg u Schmitta
• liberalne i deliberacyjne modele demokracji
• agonizm i współczesne teorie konfliktu
• polaryzacja i kryzys wspólnoty politycznej

Koordynatorzy przedmiotu

Agnieszka Nogal

Rodzaj przedmiotu

ogólnouniwersyteckie

Założenia (opisowo)

Podstawowa znajomość historii filozofii (zwłaszcza filozofii politycznej) oraz gotowość do systematycznej lektury tekstów źródłowych. Wskazana umiejętność czytania tekstów filozoficznych w języku angielskim.

Efekty kształcenia

Nabyta wiedza:
• znajomość głównych koncepcji polityczności w tradycji klasycznej i nowożytnej
• rozumienie sporu między logiką więzi a logiką konfliktu
• znajomość teorii Carla Schmitta oraz głównych kierunków jej krytyki
Nabyte umiejętności:
• analiza i interpretacja tekstów filozoficznych
• formułowanie problemów badawczych i argumentów filozoficznych
• przygotowanie i prezentacja referatu oraz pracy pisemnej
Nabyte kompetencje społeczne:
• gotowość do prowadzenia merytorycznej dyskusji
• umiejętność krytycznego, ale rzeczowego odnoszenia się do odmiennych stanowisk
• świadomość znaczenia sporów filozoficznych dla życia publicznego

Kryteria oceniania

• aktywny udział w zajęciach i przygotowanie do dyskusji
• prezentacja seminaryjna lub przygotowanie zestawu pytań problemowych
• ocena końcowa uwzględnia jakość argumentacji, znajomość literatury oraz samodzielność analizy

Dopuszczalna liczba nieobecności podlegających usprawiedliwieniu: 2 w semestrze

Literatura

• Agamben G., Homo sacer. Suwerenna władza i nagie życie, Warszawa 2008.
• Arendt H., Kondycja ludzka, Warszawa 2010.
• Arendt H., Korzenie totalitaryzmu, Warszawa 2014.
• Arystoteles, Etyka nikomachejska, Warszawa 2009.
• Arystoteles, Polityka, Warszawa 2004.
• Cyceron, O przyjaźni, Kraków 2022.
• Derrida J., „Politics of Friendship”, American Imago 1993.
• Habermas J., „Trzy modele demokratycznego państwa prawa”.
• Hobbes T., Lewiatan, Warszawa 2009.
• Kant I., „Idea powszechnej historii w aspekcie kosmopolitycznym”.
• Locke J., Dwa traktaty o rządzie, Warszawa 1992.
• Machiavelli N., Rozważania…, Warszawa 2014.
• Mouffe Ch., Polityczność, Warszawa 2008.
• Nogal A., Przyjaźń obywatelska (materiały seminaryjne).
• Putnam R. D., Samotna gra w kręgle, Warszawa 2008.
• Rousseau J.-J., Umowa społeczna, Warszawa 2012.
• Schmitt C., Teologia polityczna i inne pisma, Warszawa 2012.
• Schmitt C., Nomos ziemi, Warszawa 2019.
• Schmitt C., Teoria partyzanta, Warszawa 2016.
• Strauss L., „Uwagi do ‘Pojęcia polityczności’ Carla Schmitta”.
• Tischner J., Etyka solidarności, Kraków 1981.
• Schwarzenbach S. A., On Civic Friendship, New York 2009.

Więcej informacji

Więcej informacji o poziomie przedmiotu, roku studiów (i/lub semestrze) w którym się odbywa, o rodzaju i liczbie godzin zajęć - szukaj w planach studiów odpowiednich programów. Ten przedmiot jest związany z programami: