Po Wittgensteinie: rozumienie, krytyka, formy życia 3800-NZ-S8-26
Seminarium poświęcone jest wpływowi późnej filozofii Wittgensteina na filozofię społeczną i feminizm, etykę oraz epistemologię. Omówione zostaną wybrane debaty dotyczące możliwości rozumienia i krytyki w sytuacji, kiedy nie jest nam dostępny zewnętrzny punkt widzenia usytuowany poza naszymi formami życia.
Punktem wyjścia pierwszej części seminarium będzie krytyczna analiza modelu rozumienia znaczenia i normatywności zachowania społecznego sformułowanego przez Petera Wincha, w oparciu o jego interpretację uwag Wittgensteina o kierowaniu się regułą. Omówimy konsekwencje tego modelu dla możliwości rozumienia i krytyki innych kultur oraz jego wpływ na rozwój krytycznej teorii społecznej. Następnie przyjrzymy się próbom krytycznego wykorzystania filozofii Wittgensteina na gruncie myśli feministycznej, w szczególności pojęciu formy życia.
Druga część seminarium poświęcona będzie zaproponowanej przez Corę Diamond próbie zmiany „od wewnątrz” naszego myślenia o tym, co należy do etyki. W oparciu o myśl Wittgensteina, Diamond stara się pokazać, że etyka nie stanowi odrębnej dziedziny filozofii wyznaczanej przez pojęcia moralne, a nasze życie moralne nie ogranicza się do argumentów, zasad i decyzji. Na seminarium skoncentrujemy się na zagadnieniu moralnego znaczenia zwierząt. Omówimy także zarzuty dotyczące potencjalnego relatywizmu i konserwatyzmu etyki wittgensteinowskiej sformułowane przez Onorę O’Neill.
Trzecia część seminarium dotyczyć będzie dwóch powiązanych ze sobą zagadnień rozwijanych pod wpływem zbioru uwag Wittgensteina „O pewności”. Pierwszym z nich jest tzw. głęboka niezgoda (deep disagreement), czyli niezgoda dotycząca pewnych zasad czy zdań należących do tła argumentacji i uzasadniania, których nie można uzgodnić za pomocą racjonalnych procedur. Drugim jest epistemologia zawiasowa (hinge epistemology), wpływowy nurt współczesnej epistemologii, według którego możliwość zdobywania i uzasadniania wiedzy opiera się na pewnych wyjętych spod wątpienia „pewnikach”, wokół których, niczym na zawiasach, obracają się nasze przekonania i praktyki poznawcze.
Koordynatorzy przedmiotu
Rodzaj przedmiotu
Założenia (opisowo)
Efekty uczenia się
Nabyta wiedza:
i) Student potrafi wskazać i omówić wpływ Wittgensteina na filozofię społeczną, feminizm, etykę i epistemologię;
ii) Student zna trudności filozoficzne związane z rozumieniem znaczenia i normatywności zachowania społecznego;
iii) Student zna różnicę między krytyką zewnętrzną a wewnętrzną;
iv) Student zna różne rodzaje argumentów za przyznaniem zwierzętom statusu moralnego;
v) Student zna podstawowe różnice między moralnymi partykularystami a uniwersalistami;
vi) Student rozumie zagadnienie głębokiej niezgody;
vii) Student zna podstawowe założenia epistemologii zawiasowej.
Nabyte umiejętności:
i) Umiejętność interpretacji tekstów filozoficznych;
ii) Umiejętność rekonstrukcji argumentów filozoficznych;
iii) Umiejętność prezentacji poglądów filozoficznych;
iv) Umiejętność krytycznej oceny tez filozoficznych;
Nabyte kompetencje społeczne:
i) Zdolność udziału w racjonalnej dyskusji;
ii) Zdolność rozpoznawania i stosowania różnych form argumentacji, przekonywania i krytyki.
Kryteria oceniania
Aktywność na zajęciach, iprzygotowanie referatu na podstawie wybranego tekstu z listy lektur.
Dopuszczalna liczba nieobecności podlegających usprawiedliwieniu: 2 w semestrze
Literatura
Cavell, Stanley (2002) “The Availability of Wittgenstein’s Later Philosophy”, w: Must We Mean What We Say?, Cambridge: CUP.
Coetzee, John Maxwell (2004) “Żywoty zwierząt”, tłum. A. Dobrzańska-Gadowska, Warszawa: Świat Książki. (tekst nieobowiązkowy)
Coliva, Annalisa (2015) “Extended Rationality. A Hinge Epistemology”, Hampshire: Palgrave Macmillan. (fragment)
Diamond, Cora (2013) „Criticising from ‘Outside’”, Philosophical Investigations 36:2, pp. 114-132.
Diamond, Cora (1991) “Eating Meat and Eating People”, w: The Realistic Spirit, Cambridge: The MIT Press.
Diamond, Cora (1991) “Anything but Argument?”, w: The Realistic Spirit, Cambridge: The MIT Press.
Diamond, Cora (2008) “The Difficulty of Reality and the Difficulty of Philosophy”, w: Philosophy & Animal Life, New York: Columbia University Press.
Fogelin, Robert J. (2005) “The Logic of Deep Disagreements”, Informal Logic, Vol. 25, No. l, pp.3-11.
Hämäläinen, Nora (2026) “Feminism and forms of life”, w: J. Trächtler, I. G. Gamero, C. Braune, S. Laugier (red.), The Bloomsbury Handbook of Wittgensteinian Feminism, London: Bloomsbury Academic.
Moyal-Sharrock, Danièle (2004) “Understanding Wittgenstein’s On Certainty”, Hampshire: Palgrave Macmillan. (fragment)
O’Neill, Onora (1989) “The Power of Example”, w: Constructions of Reason. Explorations of Kant’s Practical Philosophy, Cambridge: CUP.
Pleasants, Nigel (1999) „Winch, Wittgenstein and Critical Social Theory”, w: Wittgenstein and the idea of a critical social theory, London and New York: Routledge.
Pohlhaus, Gaile and John R. Wright “Using Wittgenstein Critically: A Political Approach to Philosophy”, Political Theory, Vol. 30, No. 6, pp. 800-827.
Ranalli, Chris (2018) “What is Deep Disagreement?”, Topoi 40 (5), pp. 983-998.
Scheman, Naomi (1996) “Forms of life: mapping the rough ground”, w: H. Sluga, D. Stern (red.), The Cambridge Companion to Wittgenstein, Cambridge: CUP.
Scheman, Naomi (2027) “Wittgenstein and Liberatory Theory: A Conversation”, w: I. G. Gamero, A. Just, J. Trächtler (red.), Feminist Philosophy. Language, Knowledge, and Politics, Berlin: de Gruyter.
Winch, Peter (1995) Idea nauki o społeczeństwie i jej związki z filozofią, tłum. B. Chwedeńczuk, Warszawa: Oficyna naukowa.
Winch, Peter (1992)„Rozumienie społeczeństwa pierwotnego”, w: E. Mokrzycki (red.), Racjonalność i styl myślenia, Warszawa: IFiS PAN.
Wittgenstein, Ludwig (2000) Dociekania filozoficzne, tłum. B. Wolniewicz, Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN. (fragment)
Wittgenstein, Ludwig (2014) O pewności, tłum. B. Chwedeńczuk, Warszawa: Wydawnictwo Aletheia. (fragment)
Szczegółowy sylabus zostanie przedstawiony na pierwszych zajęciach.