Architektura moralności: etyka cnoty a etyka obowiązku 3800-NZ-S4-26

Współcześnie moralność bywa kojarzona przede wszystkim z domeną obowiązków, norm i sumienia.
Celem seminarium jest uchwycenie oraz opisanie historycznej przemiany sposobu jej rozumienia: od
moralności cnót do moralności obowiązku. Servais Pinckaers, analizując ten proces, wyróżnia dwa
modele wolności: wolność obojętną wobec wartości („la liberté d’indifférence”) oraz wolność
ukształtowaną przez wartość („la liberté de qualité”). Modele te odsłaniają założenia leżące u podstaw
dwóch zasadniczych ujęć moralności: etyki cnót i deontologii. W perspektywie historycznej można
prześledzić głębokie przesunięcie akcentów tej „architektury moralności”: od moralności szczęścia i
cnót, charakterystycznej dla starożytności i epoki patrystycznej, do moralności obowiązku, właściwej
nowożytności.
W pierwszej części zajęć omówimy rozróżnienie dwóch rodzajów wolności u Pinckaersa i
wykorzystamy je jako klucz interpretacyjny do analizy klasycznych syntez moralnych, takich jak
„Etyka nikomachejska” Arystotelesa, „Summa teologii” św. Tomasza z Akwinu, „Institutiones
morales” Juana Azora oraz „Uzasadnienie metafizyki moralności” Immanuela Kanta.
Druga część seminarium poświęcona będzie rozwiązaniom przyjętym przez św. Tomasza z Akwinu w
moralnej części „Summy teologii”. Jego etyka stanowi syntezę różnych tradycji; szczególną uwagę
poświęcimy powiązaniu filozoficznej i naturalistycznej refleksji nad cnotami i wadami z
chrześcijańskim ujęciem roli łaski oraz cnót teologalnych (wiary, nadziei i miłości-caritas). Analizie
struktury wykładu moralności towarzyszyć będzie lektura wybranych, reprezentatywnych tekstów
„Summy teologii”.