Potwory, monstra, dewianci 3800-NZ-S2-26
Historia kultury pokazuje, że każda społeczność z wytwarza swojego „innego” w postaci
potwora. Z wyobrażeniem tym zazwyczaj wiążą daną społeczność niejednoznaczne relacje
oscylujące między odrzuceniem, pogardą a fascynacją. Potwór jest naturalną i konieczną
figurą pozwalającą na utrzymywanie spoistości danej wspólnoty. Pojęcie to jednak nie jest
czymś stałym, ale raczej jest stale wpisywane w kontekst bardziej ogólnej transformacji
kultury. Pytaniem organizującym zajęcia jest pytanie o to, jaką formę przybiera dzisiejszy
potwór i z czego się ona wywodzi. Prowizorycznie można wydzielić dwa najważniejsze
obszary, w których potwór pojawia się w dzisiejszej kulturze. Pierwszym z nich jest obszar
analiz medyczno-prawnych, które unikają co prawda stosowania tego pojęcia, jednak pojęcie
dewiacji czy zburzenia pozostaje w ścisłej zależności od dawniejszego pojęcia potwora i
potworności. Podczas zajęć prześledzimy, jak wyłaniały się dwie współczesne figury
„monstrów”: monstrum medycznego – dewianta oraz monstrum przestępczego. Będziemy
analizowali, w jakim stopniu dzisiejsze klasyfikacje prawne i medyczne rezygnują lub
zachowują wybrane elementy składające się na dawniejsze pojęcie monstrum.
Drugim obszarem pojawiania się potworności i potworów jest kultura popularna. Wyobraźnia
popularna zdaje się karmić pojęciem potwora, a figury potworności ulegają stałemu
zróżnicowaniu. Podobnie, jak w odniesieniu do języka nauki, również figury potworów
pojawiające się w masowej wyobraźni traktować można jako narzędzia diagnostyczne
pozwalające opisać naszą kulturę, jej obawy, ideały oraz normy.
Koordynatorzy przedmiotu
Rodzaj przedmiotu
Efekty uczenia się
Nabyta wiedza:
- absolwent zna i rozumie szczegółowe zagadnienia (rzeczowe i metodologiczne) i
najważniejsze nowe osiągnięcia w ramach wybranej dyscypliny filozoficznej
- absolwent zna i rozumie rolę refleksji filozoficznej w kształtowaniu kultury
- absolwent zna i rozumie specjalistyczną terminologię w języku polskim
- absolwent zna i rozumie główne tendencje rozwojowe dyscyplin humanistycznych, w
których odbywa się kształcenie
Nabyte umiejętności:
- absolwent potrafi poprawnie stosować poznaną terminologię filozoficzną
- absolwent potrafi interpretować tekst filozoficzny, komentując i konfrontując tezy
pochodzące z różnych tekstów
- absolwent potrafi twórczo i innowacyjnie wykorzystywać wiedzę filozoficzną i
metodologiczną w formułowaniu hipotez i konstruowaniu krytycznych argumentacji
- absolwent potrafi inicjować debatę
Nabyte kompetencje społeczne:
- absolwent jest gotów do identyfikowania posiadanej przez siebie wiedzy i umiejętności
- absolwent jest gotów rozpoznawania braków w swojej wiedzy i umiejętnościach i
poszukiwania możliwości usunięcia tych braków
- absolwent jest gotów do samodzielnej i krytycznej oceny dorobku w ramach danej
dyscypliny humanistycznej
Kryteria oceniania
Warunkiem zaliczenia jest obecność oraz odpowiedź ustna na wybrany przez uczestnika
temat związany z problematyką omawianą podczas zajęć.
Dopuszczalna liczba nieobecności podlegających usprawiedliwieniu:
Dopuszczalne są dwie nieobecności w semestrze.
Literatura
Wybrane teksty źródłowe:
1. Palajfatos „Opowieści niewiarygodne”, Atut 2022.
2. Flegon z Tralles „O dziwach i ludziach długo żyjących”, Atut 2019.
3. „Księga monstrów”, Atut 2019.
4. „Podróże Jana z Mandeville” 2013.
5. Paracelsus „O nimfach, sylfach, pigmejach i salamandrach”, Atut 2013.
6. Jakub I Stuart „Demonologia” Atut 2020.
7. Montaigne „O kanibalach”
8. I. Kant „O różnych rasach ludzkich”
9. Cesare Lombroso „Zbrodniarka urodzona”, słowo/obraz/terytoria 2016.
Wybrane opracowania:
1. Elisabeth Rudinesco “Nasza mroczna strona”
2. Georges Canguillem „Potworność i to, co potworne”
3. Anna Wieczorkiewicz „Monstruarium”
4. Niall Scott’s „Monsters and the Monstrous”
5. Richard Kearney “Strangers, Gods and Monsters”
6. Rosemarie Garland-Thomson “Niezwykłe ciała”
7. Stephen Asma „On Monsters”
8. Waltraud Ernst “Histories of the Normal and The Abnormal”
9. Filippo Del Lucchiese “Monstroisity and Philosophy”
10. Fiona Mitchell “Monsters in Greek Literature”
11. Touba Ghadessi “Portrait of Human Monsters in the Renaissance”
12. Richard Godden “Monstrosity, Disability, and the Posthuman in the Medieval and Early
Modern World”
13. Nadja Durbach “Spectacle od Deformity: Freak Shows and Modern British Culture”
14. Asa Simon Mittman “Monsters and the Monstrous”
15. Alison Miller “Medieval Monstrosity and the Female Body”
16. Andrew Hock-soon Ng “Dimensions of Monstrosity”
17. Anna Katharina Schaffner “Modernism and Perversion”
18. Alexa Writh „Monstrosity: The Human Monster in Visual Culture”
19. Anna Kerchy “Exploring the Cultural History of Continental European Freak Shows”
20. Gary Cross “Freak Shows Legacies”
Pełna lista tekstów źródłowych oraz prac krytycznych zostanie przesłana uczestnikom po
pierwszych zajęciach.