Z zagadnień filozofii działania: różne oblicza (nie)racjonalności 3800-NZ-S1-26
Przedmiotem seminarium będzie krytyczna analiza wybranych tekstów z zakresu współczesnej analitycznej filozofii działania poświęconych problemowi racjonalności i nieracjonalności działania. Punktem wyjścia naszych rozważań będą klasyczne koncepcje działania rozwijane przez G.E.M. Anscombe (1957) oraz Donalda Davidsona (1963). Analiza tych ujęć pozwoli odpowiedzieć na pytania o to, czym jest działanie intencjonalne, w jaki sposób działania mogą być wyjaśniane przez racje oraz jakie warunki musi spełniać sprawca, aby jego postępowanie uchodziło za racjonalne.
Na tym tle prześledzimy następnie różne formy odstępstw od modelu racjonalnego działania. Omówimy problem działań aracjonalnych R. Hursthourse (1991) oraz pytanie o to, czy każde działanie musi podlegać ocenie w kategoriach racjonalności. Szczególną uwagę poświęcimy zagadnieniu akrazji (słabości woli), rozumianej jako dobrowolne działanie wbrew własnemu najlepszemu sądowi, oraz współczesnym próbom reinterpretacji tego zjawiska. Punktem odniesienia będzie zwłaszcza koncepcja Richarda Holtona, (2009) zgodnie z którą podstawowym przejawem słabości woli nie jest działanie przeciwko własnemu osądowi, lecz nieracjonalne porzucenie uprzednio powziętej intencji.
W dalszej części seminarium zastanowimy się, w jakich sytuacjach zmiana zamiaru może uchodzić za racjonalną, omówimy różne sposoby konceptualizacji pokusy oraz argumenty na rzecz racjonalności jej przezwyciężania i natury sprawczej samokontroli. Przedmiotem analizy uczynimy również wybrane filozoficzne koncepcje działań nałogowych i kompulsywnych, pytając o granice kontroli sprawcy i status racjonalności w sytuacjach ograniczonej autonomii.
Koordynatorzy przedmiotu
Rodzaj przedmiotu
Tryb prowadzenia
Założenia (opisowo)
Efekty uczenia się
Nabyta wiedza
Student uczestniczący w seminarium:
- posiada uporządkowaną wiedzę szczegółową dotyczącą najważniejszych zagadnień i stanowisk współczesnej filozofii działania;
- orientuje się w kluczowych pojęciach i argumentach rozwijanych w analizowanych tekstach;
- zna podstawowe metody badawcze i strategie argumentacyjne właściwe dla filozofii działania;
- zna zaawansowaną terminologię filozoficzną w języku polskim i angielskim z zakresu analitycznej filozofii działania.
Nabyte umiejętności
Student:
- czyta i interpretuje tekst filozoficzny;
- przytacza główne tezy analizowanych tekstów i potrafi krytycznie odnieść się do zawartej w nich argumentacji;
- potrafi przedstawić filozoficzny problem na piśmie wraz z argumentacją na rzecz jego rozwiązania;
- poprawnie posługuje się terminologią filozoficzną.
Nabyte kompetencje społeczne
Student:
- potrafi w rzetelny i życzliwy sposób zrekonstruować stanowisko oponenta;
- potrafi w jasny i zrozumiały sposób prezentować swoje poglądy grupie;
- jest otwarty na dyskusję i nowe propozycje rozwiązań problemów;
- potrafi wysłuchać osobę o odmiennych poglądach i w sposób merytoryczny odnieść się do jej przekonań.
Kryteria oceniania
(1) Obecność i aktywność na zajęciach,
(2) Pozytywna ocena z pracy zaliczeniowej dotyczącej zagadnień poruszanych na zajęciach.
Literatura
Anscombe G.E.M. (1957), Intention, Ithaca, NY: Cornell University Press (polski przekład: Anscombe, G.E.M. (2024), Intencja, tłum. M. Zaręba, Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN).
Asarnow, S. (2019), “On not Getting out of Bed”, Philosophical Studies 176(6): 1639–1666.
Bratman, M. (2007), “Temptation Revisited”, w: Structures of Agency: Essays, Oxford: Oxford University Press, 257–282.
Davidson, D. (2001), Essays on Actions and Events, wyd. 2, Oxford: Clarendon Press.
Davidson, D. (2001a), “Actions, Reasons and Causes” [oryg. 1963], w: Davidson (2001), 3–20.
Davidson, D. (2001b), “How is Weakness of the Will Possible?” [oryg. 1969], w: Davidson (2001), 21–42. (polski przekład: Davidson, D. (1997), „Jak jest możliwa słabość woli?”, przeł. W. J. Popowski, w: J. Hołówka (red.), Filozofia moralności. Fragmenty filozofii analitycznej, t. IV, Warszawa: Wydawnictwo Spacja – Fundacja Aletheia, 81–106)
Frankfurt, H. (1971), “Freedom of the Will and the Concept of a Person”, Journal of Philosophy 68(1): 5–20.
Heather, N. (2016), “Addiction as a Form of Akrasia”, w: N. Heather, G. Segal (red.), Addiction and Choice: Rethinking the Relationship, Oxford: Oxford University Press, 133–148.
Holton, R. (1999), “Intention and Weakness of Will”, Journal of Philosophy 96: 241–262.
Holton, R. (2003), “How is Strength of Will Possible?”, w: C. Tappolet, S. Stroud (red.), Weakness of Will and Practical Irrationality, Oxford: Oxford University Press, 39–67.
Holton, R. (2009), Willing, Wanting, Waiting, Oxford: Oxford University Press.
Hursthouse, R. (1991), Arational Actions, Journal of Philosophy 88 (2), 57-68.
Lazar, A. (1996), „Akrazja a zasada powściągliwości lub jeszcze raz o tym, co Achilles powiedziałby żółwiowi”, w: U. Żegleń (red.), Dyskusje z Donaldem Davidsonem o prawdzie, języku i umyśle, Lublin: Towarzystwo Naukowe KUL, 309–331.
Levy, N. (2014), “Addiction as a Disorder of Belief”, Biology and Philosophy 29(3): 337–355.
Machcewicz-Grad, A. (2020), „Akrazja jako dysfunkcja woli. Krytyczna analiza Davidsonowskiej koncepcji słabej woli oraz zarys alternatywnego rozwiązania”, Przegląd Filozoficzny – Nowa Seria 1(113): 211–233.
Mele, A. (2010), “Weakness of Will and Akrasia”, Philosophical Studies 150(3): 391–404.
Schwenkler, J. (2024), “How Temptation Works”, Journal of Ethics and Social Philosophy 27(3): 443–468.
Szczegółowa lista lektur zostanie przedstawiona na pierwszych zajęciach.