Pytania o kosmos. Wizje wszechświata od starożytności do teraz 3800-NZ-M1-26
Żyjemy w nim jako część i wydaje się, że go znamy. Nadal jednak jest pełen tajemnic i zagadek, tak
jak i wieki temu. W ramach naszych zajęć wspólnie zobaczymy, jak wiele ciekawych pytań
filozoficznych można zadać w odniesieniu do Kosmosu – jako kosmosu. Spojrzymy wstecz, by
sprawdzić, jak zmagali się z nimi dawni (zwłaszcza ci dawniejsi!) naukowcy i filozofowie (zwłaszcza
filozofowie!), i dokąd ich to zaprowadziło i czy rozumiemy, dokąd właściwie.
W ramach kursu, dowiemy się, jakie koncepcje Kosmosu/kosmosu mają przewagę obecnie i jakie
pytania wciąż pozostają bez odpowiedzi. Zobaczymy zarazem, czym właściwie miałby być Kosmos, a
nawet: do jakiego stopnia jest on realny. Sproblematyzowany zostanie także sam model ujmowania
świata jako kosmosu i różne znaczenia tego terminu (także inne niż… kosmologiczne). Przejdziemy
też oczywiście przez klasyczne i bardzo zróżnicowane modele kosmologii starożytnych i
średniowiecznych, zapytamy też o status owych modeli; przyjrzymy się następnie rozmaitym
zwrotom kosmologicznym (np. pomysłom pierwszego twórcy „Big Bangu” z XIII wieku; małej
rewolucji atomistycznej w renesansie i wczesnej nowożytności, kontekstowi dyskusji o fizyce
Newtonowskiej, na czym polegała w istocie rewolucja kopernikańska, jaki obraz świata buduje
obecnie fizyka).
Koordynatorzy przedmiotu
Rodzaj przedmiotu
Tryb prowadzenia
Efekty uczenia się
Nabyta wiedza:
- zna różne koncepcje kosmologiczne i ich filozoficzne interpretacje;
- rozumie pytania stawiane w odniesieniu do kosmosu.
Nabyte umiejętności:
- formułuje pytania filozoficzne w ramach danej subdyscypliny filozofii;
- wskazuje podobieństwa i różnice między koncepcjami kosmosu różnych myślicieli;
- wskazuje charakterystyczne cechy koncepcji kosmosu najważniejszych filozofów;
- prezentuje kluczowe poglądy najważniejszych filozofów nt. kosmosu.
Nabyte kompetencje społeczne:
- prowadzi dyskusje;
- pracuje w grupie.
Kryteria oceniania
Podstawą do oceny jest test pisemny na koniec kursu, uzupełniony o aktywność na zajęciach.
Możliwe zaliczenie w formie prezentacji na zajęciach lub eseju.
Dopuszczalna liczba nieobecności podlegających usprawiedliwieniu:
2 w semestrze.
Literatura
Teksty źródłowe w (krótkich!) fragmentach (w przekładzie!):
Hezjod, „Kosmogonia”; Księga Rodzaju; Kirk/Raven/Schofield, „Filozofia przedsokratejska”; Platon,
„Timajos” i „Teajtet”; Arystoteles, „Metafizyka”, ks. XII i „Fizyka” lub „O niebie”; stoicy, frgm.;
Epikur, „List do Herodota”; Filon z Aleksandrii, „O stworzeniu świata”; św. Augustyn, „Wyznania”,
ks. XII; św. Bazyli Wielki, „Homilie do Heksaemeronu”; Maksym Wyznawca, „Mystagogia”;
Awerroes, „Wykład o substancji świata”, „Przegląd Tom.” 2013; szkoła z Chartres, frgm. ze zbioru
„A wszystko to ze zdziwienia”; Robert Grosseteste, „O świetle albo o pochodzeniu form”; awerroiści
łacińscy, frgm.; św. Tomasz z Akwinu, „O wieczności świata”; I. Newton, „Matematyczne podstawy
filozofii naturalnej”;
Wybrane opracowania (oraz jako teksty do późniejszych epok): M. Heller, „Filozofia kosmologii”; H.
Paprocki: „Arche. Rzecz o początku”; A. Kijewska, „Księga Pisma i księga natury”; A. Lovejoy,
„Wielki łańcuch bytu”; S. Greenblatt, „Zwrot. Jak zaczął się renesans”; A. N. Whitehead, „Proces i
rzeczywistość. Esej kosmologiczny”; M. Heller, J. Życiński, „Wszechświat i filozofia”; C. S. Lewis,
„Odrzucony obraz”; H. Blumenberg, „Paradygmaty dla metaforologii”; R. Penrose, „Cykle czasu.
Nowy niezwykły obraz Wszechświata” i „Nowy umysł cesarza. O komputerach, umyśle i prawach
fizyki”.