Miejsce człowieka w świecie. Wybrane problemy filozoficzne w tradycjach starożytnej Grecji, Indii i Chin 3800-MSC26-S
Zajęcia opierają się na założeniu o policentrycznej genezie filozofii. W trakcie seminarium będą
analizowane poglądy myślicieli przede wszystkim z tradycji grecko-rzymskiej, indyjskiej i chińskiej.
Dzięki ujęciu komparatystycznemu przyjrzymy się podobieństwom i różnicom między tradycjami
filozoficznymi Wschodu i Zachodu. Głównym zagadnieniem będzie szeroko rozumiany problem
mądrości w jego różnych wymiarach i kontekstach kulturowych. Zastanowimy się również nad
specyfiką filozofii w danym kręgu kulturowym, jej relacją do religii, nauki, prawodawstwa i polityki.
Interesować nas będą wzorce mądrości w Grecji czasów archaicznych i ich kontekst literacki (tzw.
siedmiu mędrców, tradycja delficka i ezopowa, presokratycy), jak również klasycznych (mądrość
tragiczna, postać Sokratesa i jej recepcja, zagadnienie filozofii i filozofa u Platona). Przyjrzymy się
figurze mędrca w szkołach hellenistycznych (stoicyzm, epikureizm) i w pismach myślicieli czasów
Cesarstwa Rzymskiego oraz postaciom „boskich mężów” (theioi andres) w późnej starożytności.
Spróbujemy zdefiniować m.in. takie terminy, jak sophia, phronesis, metis, synesis, sophrosyne.
Kwestia grecko-rzymskich wzorców mądrości ukazana będzie w kontekście terapeutycznego
wymiaru filozofii.
Zagadnienie mądrości zostanie podjęte również z uwzględnieniem tradycji pozaeuropejskich, przede
wszystkim chińskiej oraz indyjskiej. Prezentowany problem zostanie ukazany w szerszym kontekście
obejmującym między innymi zagadnienia relacji mądrości do wiedzy (myśl taoistyczna), roli mędrca
w społeczeństwie (tradycja konfucjańska i bramińska) oraz mądrości w jej wymiarze praktycznym.
Przyjrzymy się również problemowi związku mądrości z szeroko rozumianym wyzwoleniem od
cierpienia. Zagadnienia te omówione zostaną poprzez lekturę wybranych tekstów źródłowych w
przekładach na język polski lub angielski, ze szczególnym uwzględnieniem najważniejszych terminów
filozoficznych w sanskrycie (karman, dharma, atman, brahman, duhkha, samsara) oraz języku
chińskim klasycznym (dao, ren, li, xiao, zhengming, wuwei, ziran).
Za każdym razem będziemy starali się pokazać, w jaki sposób język, w którym wyrażano myśl
filozoficzną (greka, łacina, chiński klasyczny, sanskryt) determinował kształt tej myśli (nie jest
wymagana znajomość żadnego z tych języków). Pokażemy również historyczne uwarunkowania
rozwoju filozofii w tradycjach wschodnich i zachodnich.
Koordynatorzy przedmiotu
Rodzaj przedmiotu
Efekty kształcenia
Nabyta wiedza:
Uczestnicy seminarium nabywają i rozwijają wiedzę na temat możliwości zestawienia i porównania
zachodnich i wschodnich koncepcji filozoficznych w odniesieniu do wybranych zagadnień.
K_W03, K_W04, K_W07, K_W11
Nabyte umiejętności:
Uczestnicy potrafią zinterpretować teksty źródłowe omawiane podczas seminarium, dokonać selekcji
najważniejszych zagadnień oraz zrozumieć kluczowe różnice między prezentowanymi ujęciami.
Studenci potrafią również w sposób klarowny sformułować swoje stanowisko wobec omawianych
problemów.
K_U01, K_U09, K_U15
Nabyte kompetencje społeczne:
Uczestnicy zyskują świadomość różnorodności tradycji filozoficznych i odmienności właściwych im
sposobów myślenia, dzięki czemu potrafią w lepszy sposób funkcjonować w środowiskach
wielokulturowych.
K_K01, K_K06
Kryteria oceniania
Obecność, udział w dyskusjach (rozumienie i analiza problemów filozoficznych w kontekście
kulturowym), praca pisemna lub referat
Dopuszczalna liczba nieobecności podlegających usprawiedliwieniu w semestrze: 2
Literatura
Teksty źródłowe:
Bhagawadgita, czyli Pieśń Pana, tłum. J. Sachse, Wrocław 2020.
Dhammapada, czyli strofy o Dhammie, tłum. I. Kania, Kraków 2023.
Epiktet, Diatryby, Encheiridion, tłum. L. Joachimowicz, Warszawa 1961.
Filozofia Wschodu. Wybór tekstów, red. M. Kudelska, Kraków 2002.
Konfucjusz, Analekta, tłum. K. Pejda, Warszawa 2018.
Laozi, Księga dao i de z komentarzami Wang Bi, tłum. A. Wójcik, Kraków 2006.
Marek Aureliusz, Rozmyślania (do siebie samego), tłum. K. Łapiński, Warszawa 2020.
Mencjusz z wybranymi komentarzami, tłum. M. Religa, Warszawa 2021.
Platon, Uczta (różne przekł.)
Ps.-Platon, Epinomis, tłum. A. Serafin.
Seneka, Dialogi (tłum. L. Joachimowicz), Listy do Lucyliusza (tłum. W. Kornatowski), różne wyd.
Suttanipata. Zbiór nauk buddyzmu pierwotnego, tłum. I. Kania, Warszawa 2023.
Upaniszady, tłum. M. Kudelska, Kraków 2004.
Zhuangzi, Prawdziwa Księga Południowego Kwiatu, tłum. M. Jacoby, Warszawa 2009.
Źródła do epikurejskiej etyki wychowawczej, wybór i oprac. M. Wasilewski, Gorzów Wlkp. 2020.
Opracowania:
K. Bielawski, Delficki trójnóg. Sentencje delfickie;
M. Fattal, Logos między Orientem a Zachodem;
R. Gethin, Podstawy buddyzmu;
P. Hadot, Filozofia jako edukacja dorosłych;
P. Hadot, Postać Sokratesa;
S. Hamilton, Wprowadzenie do filozofii indyjskiej;
W. Jaeger, Teologia wczesnych filozofów greckich;
Jeeloo Liu, Wprowadzenie do filozofii chińskiej;
The Socratic Movement, red. P.A. Vander Waerdt;
B. Schwartz, Starożytna myśl chińska;
P. Williams, Buddyzm Mahajana;