The Liar and other Logical Paradoxes from Antiquity to the Middle Ages 3800-LOP26-S-OG
Seminarium poświęcone jest historii jednego z najsłynniejszych problemów logicznych, mianowicie
paradoksów, znanych w łacińskim średniowieczu jako insolubilia. Najbardziej znanym przykładem
insolubile jest paradoks kłamcy. Zdanie „Ja teraz kłamię” zdaje się nieuchronnie prowadzić do
sprzeczności, a tym samym podważa zasadę dwuwartościowości. Czy zdanie „Ja teraz kłamię” jest
prawdziwe czy fałszywe? Jeśli przyjmiemy, że jest prawdziwe, wówczas to, co głosi, jest kłamstwem,
a zatem zdanie jest fałszywe, co stoi w sprzeczności z założeniem (że zdanie jest prawdziwe). Jeśli
natomiast uznamy, że zdanie jest fałszywe, wówczas osoba twierdząca, że kłamie, mówi prawdę, a
więc zdanie jest prawdziwe, co z kolei przeczy założeniu (że zdanie jest fałszywe). Kurs koncentruje
się na najwcześniejszych dyskusjach dotyczących tego problemu, obejmując okres od starożytności
do XIV wieku. Szczególną uwagę poświęcimy czasom, w których rozwój logiki był szczególnie
intensywny, czyli przełomowi dwunastego i trzynastego wieku.
Główne cele kursu są następujące:
- zapoznanie się z najwcześniejszymi znanymi dyskusjami na temat antynomii logicznych;
- zrozumienie strategii argumentacyjnych stosowanych w rozwiązywaniu paradoksów;
- prześledzenie związków między starożytnymi a średniowiecznymi dyskusjami dotyczących
paradoksów typu paradoksu kłamcy;
- zbadanie kontekstów, w jakich toczyły się tego rodzaju dyskusje;
- zrozumienie znaczenia antynomii dla logiki, filozofii i teologii scholastycznej;
- interpretacja argumentów scholastycznych z perspektywy współczesnej oraz powiązanie ich z
nowoczesnymi ujęciami.
Koordynatorzy przedmiotu
Rodzaj przedmiotu
Efekty kształcenia
Nabyta wiedza:
K_W02 – student zna i rozumie w pogłębionym stopniu metody badawcze i strategie argumentacyjne
dotyczące paradoksów typu kłamcy oraz zna metody interpretacji tekstu filozoficznego w logice
klasycznej;
K_W04 – student zna podstawową terminologię filozoficzną i logiczną w języku angielskim na
poziomie B2+
K_W07 – student zna w pogłębionym stopniu bieżący stan badań w zakresie historii paradoksów
logicznych
K_W37 – student zna w zaawansowanym stopniu własności języka z punktu widzenia opisu
filozoficznego
Dla doktorantów:
WG_01 – doktorant zna i rozumie, w stopniu umożliwiającym rewizję istniejących paradygmatów,
światowy dorobek, obejmujący podstawy teoretyczne oraz szczegółowe zagadnienie historii
antynomii logicznych
Nabyte umiejętności:
K_U01 – student potrafi interpretować tekst filozoficzny, komentując i konfrontując tezy pochodzące
z różnych tekstów;
K_U03 – student potrafi analizować złożone argumenty filozoficzne, identyfikować składające się na
nie tezy i założenia, ustalać zależności logiczne i argumentacyjne między tezami;
K_U19 – student potrafi student potrafi wyabstrahować elementy argumentacyjne z wypowiedzi lub
tekstu pisanego, zanalizować go metodami nieformalnymi oraz rozpoznać jego ewentualną
niepoprawność;
K_U22 – student potrafi student potrafi ocenić siłę argumentu oraz jego rolę retoryczną, w
szczególności perswazyjną lub zmierzającą do manipulacji.
Dla doktorantów:
UW_02 – doktorant potrafi dokonywać krytycznej analizy i oceny wyników badań naukowych w
dziedzinie historii logiki.
UK_03 – doktorant potrafi uczestniczyć w dyskursie naukowym w obrębie historii logiki.
Nabyte kompetencje społeczne:
K_K01 – student jest gotów do identyfikowania posiadanej przez siebie wiedzy i umiejętności;
K_K02 – precyzyjnego formułowania pytań służących pogłębieniu własnego zrozumienia danego
tematu lub odnalezienia brakujących elementów rozumowania;
K_K06 – student jest gotów do przyjmowania nowych idei i ewentualnej zmiany stanowiska w
świetle dostępnych danych i argumentów;
K_K08 – student jest gotów do uczestnictwa w działaniach na rzecz zachowania dziedzictwa
filozoficznego.
Dla doktorantów:
KK_01 – doktorant jest gotów do samodzielnej i krytycznej oceny dorobku w ramach historii logiki.
Kryteria oceniania
Aktywność na zajęciach. Egzamin pisemny w formie pytań otwartych do fragmentów tekstów
wybranych spośród tekstów omawianych podczas zajęć.
Dopuszczalna liczba nieobecności podlegających usprawiedliwieniu: 2 w semestrze
Literatura
Dyskusja będzie toczyć się wokół udostępnionych studentom fragmentów klasycznych tekstów w
angielskim tłumaczeniu. Udostępnione zostaną fragmenty m.in. następujących dzieł:
The discussion will revolve around excerpts from classical texts made available to students in
English translation. Excerpts from, among others, the following works will be provided:
Diogenes Laertius, “Vitae philosophorum” (Lives of the Philosophers), 2 volumes, (Oxford Classical
Texts), H.S. Long (ed.), Oxford: Clarendon Press, 1964.
Aristoteles, “Peri hermeneias” (De Interpretatione) and “Sophistici Elenchi”.
Cicero, “Academica priora siue Lucullus”, ed. O. Plasberg, Teubner, Leipzig 1922.
Hieronymus, “Tractatus sive homiliae in Psalmos”, ed. G. Morin, Brepols, Turnhout 1958 (CCL 78).
Adam of Balsham, “Ars Disserendi”, ed. L. Minio-Paluello, Edizioni di storia e letteratura, Roma
1956.
“Ars Meliduna”, MS Oxford, Bodleian Library, Digby 174.
Alexander Neckam, “De naturis rerum”, ed. T. Wright, Longman – Green, London 1863.
Anonymous, “Insolubilia”, MS Munich, Bayerische Staatsbibliothek, CLM 14458, ff. 39rb-40ra.
Anonymous, “Insolubilia”, MS Paris, Bibliothèque Nationale, lat. 11412, ff. 88ra-91va.
Anonymous, “Insolubilia”, MS Paris, Bibliothèque Nationale, lat. 16617, ff. 46v-50r and 50v-54v.
Stephen Langton, “Quaestiones theologiae”, Liber III, Volume 3, ed. M. Bieniak – A. Nannini, The
British Academy – Oxford University Press, Oxford 2024.
Thomas Bradwardine, “Insolubilia”, ed. and trans. S. Read, Peeters, Leuven 2010.
Walter Segrave, “Insolubles”, ed. B. Bartocci and S. Read, Open Book Publishers, Cambridge (UK)
2024.
Główne opracowania:
The main studies:
A. Alwishah and D. Sanson, “The Early Arabic Liar: the Liar Paradox in the Islamic World from the
Mid-Ninth to the Mid-Thirteenth Centuries CE”, <<Vivarium>> 47 (2009), 97–127.
M.G. Beall and E. Ripley, “Liar Paradox”, <<The Stanford Encyclopedia of Philosophy>> (Winter
2023 ed.), ed. E. Zalta and U. Nodelman (https://plato.stanford.edu/archives/win2023/entries/liar-
paradox/).
C. Dutilh Novaes, “A Comparative Taxonomy of Medieval and Modern Approaches to Liar
Sentences”, <<History and Philosophy of Logic>>, 29.3 (2008), 227–261.
L. Goldstein, “Truth-Bearers and the Liar: A Reply to Alan Weir”, <<Analysis>> 61.2 (2001), 115-
126.
A.N. Prior, “Epimenides the Cretan”, <<The Journal of Symbolic Logic>>, 23.3 (1958), 261–266.
R. A. Sorensen, “A Brief History of Paradox”, Oxford University Press, Oxford 2003.
P. V. Spade and S. Read, “Insolubles”, <<The Stanford Encyclopedia of Philosophy>> (Winter 2025
ed.), ed. E. Zalta, https://plato.stanford.edu/archives/win2025/entries/insolubles/