Informacja, losowość, metafizyka 3800-ILM26-S
Seminarium poświęcone będzie problematyce, którą zajmowałem się w wykładach monograficznych prowadzonych w latach 2004/2005 i 2005/2006. Formuła seminarium ma na celu umożliwienie słuchaczom głębszego wniknięcia w tę problematykę, poprzez samodzielną lekturę ważnych dla niej tekstów, ich krytyczną analizę w czasie zajęć, dyskusję nad zagadnieniami w nich poruszanymi i wspólne rozważanie ich filozoficznych aspektów i implikacji. Seminarium może też być okazją do pracy koncepcyjnej i dyskusji nad projektami prac rocznych i dyplomowych.
Celem zajęć będzie wspólny namysł nad szeroko rozumianą problematyką metafizyczną (obejmującą ontologię, epistemologię i filozofię umysłu), rozważaną z perspektywy rewolucji naukowej, intelektualnej i kulturowej związanej z rozwojem teorii informacji i algorytmiki. Najważniejsze z punktu widzenia filozofii aspekty tej rewolucji to, po pierwsze, głęboka przemiana sposobu myślenia o myśleniu i regułach nim rządzących, związana z powstaniem nowoczesnego pojęcia algorytmu, po drugie, rozwój tzw. algorytmicznej teorii informacji, z centralnym dla niej pojęciem algorytmicznej złożoności i losowości, po trzecie, rozwój myślenia programistycznego, tj. myślenia, którego właściwym wyrazem jest tekst programu komputerowego, i które zarazem jest niezbędne do tego, by móc czytać taki tekst ze zrozumieniem. Kilka spotkań w ramach seminarium poświęconych będzie historycznym aspektom tej rewolucji.
Jednym z naczelnych zadań stojących przed współczesną filozofią teoretyczną jest namysł nad znaczeniem tych zmian pojęć i sposobów myślenia dla niektórych spośród jej podstawowych zagadnień: relacji między tym, co przygodne, a tym, co konieczne, przyczynowym porządkiem świata, statusem praw naukowych, zagadnieniem indukcji, naturą i granicami poznania empirycznego i matematycznego, wreszcie nad miejscem umysłu i racjonalności w świecie i ich relacją do porządku i losowości. W ramach seminarium podejmiemy próbę namysłu nad tymi zagadnieniami.
Koordynatorzy przedmiotu
Rodzaj przedmiotu
Efekty kształcenia
Nabyta wiedza:
- uczestnik posiada podstawową wiedzę dotyczącą historii pojęcia algorytmu i jego współczesnego rozumienia;
- zna podstawowe pojęcia algorytmicznej teorii informacji;
- zna najważniejsze zastosowania tych pojęć w rozważaniach filozoficznych;
Nabyte umiejętności:
- umie wykorzystywać wybrane pojęcia i twierdzenia teorii informacji w analizie zagadnień filozoficznych;
- umie dostrzegać problemy pojawiające się na styku filozofii i innych dyscyplin;
Nabyte kompetencje społeczne:
- jest otwarty na odbiegające od powszechnie przyjętych sposoby myślenia o świecie;
- umie poszukiwać nowych rozwiązań w kooperacji z innymi;
- potrafi życzliwie przyjmować argumenty innych;
Dla doktorantów:
- zna metodologię badań naukowych w obrębie nauk humanistycznych (WG_03)
- potrafi uczestniczyć w dyskursie naukowym w obrębie nauk humanistycznych (UK_03)
- jest gotowy do uznania priorytetu wiedzy w rozwiązaniu problemów badawczych, poznawczych i praktycznych, w obrębie dyscyplin humanistycznych, z zachowaniem szacunku dla standardów pracy i debaty naukowej (KK_03)
Kryteria oceniania
Na ocenę końcową składać się będą: aktywność w czasie zajęć (udział w dyskusjach i możliwy, ale nie obowiązkowy referat) oraz praca zaliczeniowa.
Dopuszczalna liczba nieobecności podlegających usprawiedliwieniu: 2 w semestrze
Literatura
- Harold Abelson, Gerald J. Sussman, „Structure and Interpretation of Computer Programs”, MIT Press, 1997;
- David Berlinski, “The Advent of the Algorithm”, Harcourt, Inc., 1999;
- Cristian S. Calude (red.), “Randomness and Complexity. From Leibniz to Chaitin”, World Scientific, Singapore, 2007;
- Martin Campbell-Kelly, William Aspray, “Computer. A History of the Information Machine”, Westview Press, 2004;
- Gregory Chaitin, „Algorithmic Information Theory”, Cambridge University Press, 1987;
- Gregory Chaitin, “Computational Complexity and Gödel’s Incompleteness Theorem”, “ACM SIGACT News, 9, 1971, 11-12;
- Gregory Chaitin, “Meta Math! The Quest for Omega”, Vintage Books, 2006;
- Gregory Chaitin, “The Unknowable”, Springer 1999;
- Lorraine Daston, “Rules. A Short History of What We Live By”, Princeton University Press, 2022;
- Martin Davis, „What is a Computation?”, w: L. A. Steen (red.), “Mathematics Today”, Springer, 1978, 241-267;
- Allen B. Downey, “Think Complexity”, Green Tea Press, 2016;
- Kurt Gödel, „O pewnych zasadniczych twierdzeniach dotyczących podstaw matematyki i wnioskach z nich płynących”, tłum. M. Poręba, „Studia Semiotyczne”, XXXII, 2, 2018, 9-31;
- Ivor Grattan-Guinness, „The Search for Mathematical Roots, 1870-1940”, Princeton University Press, 2000;
- David Hilbert, “Über das Unendliche“, „Mathematische Annalen“, 95, 1926, 161-190;
- Donald E. Knuth, “The Art of Computer Programming”, Stanford University Press, 1997;
- Andriej Kołmogorow, “Combinatorial Foundations of Information Theory and the Calculus of Probabilities”, “Russian Mathematical Surveys”, 38 (4), 1983, 29-40.
- Andriej Kołmogorow, “Three Approaches to the Quantitative Definition of Information”, “International Journal of Computer Mathematics”, 2, 1968, 157-168;
- Per Martin-Löf, “Definition of Random Sequences”, “Information and Control”, 9, 1966, 602-619;
- Quentin Meillassoux, “Po skończoności. Esej o koniecznej przygodności”, tłum. P. Herbich, Fundacja Cieszkowskiego, 2015;
- Ray J. Solomonoff, “A Formal Theory of Inductive Inference, Part I”, “Information and Control”, 7, 1964, 1-22;
- Alan Turing, “On Computable Numbers. With an Application to the Entscheidungsproblem”, “Proceedings of the London Mathematical Society”, 42 (1), 1936, 230-265;
- Jean-René Vernes, „Critique de la raison aléatoire”, Aubier-Montaigne, 1982 ;
- Ludwig Wittgenstein, “Dociekania filozoficzne”, tłum. B. Wolniewicz, WN PWN, 2000;
- Ludwig Wittgenstein, „Tractatus logico-philosophicus“, tłum. B. Wolniewicz, WN PWN, 1997;
- Ludwig Wittgenstein, „Uwagi o podstawach matematyki”, tłum. M. Poręba, KR, Warszawa 2000;
- Stephen Wolfram, „A New Kind of Science”, Wolfram Media, 2002;