- Bioinformatyka i biologia systemów, stacjonarne, pierwszego stopnia
- Informatyka, stacjonarne, pierwszego stopnia
- Matematyka, stacjonarne, pierwszego stopnia
- Bioinformatyka i biologia systemów, stacjonarne drugiego stopnia
- Informatyka, stacjonarne, drugiego stopnia
- Matematyka, stacjonarne, drugiego stopnia
Free Will. The History of an Idea from Antiquity to Middle Ages 3800-FWHI26-M-OG
Wykłady mają na celu przedstawienie najważniejszych momentów w historii pojęcia wolnej woli w
klasycznej zachodniej myśli filozoficznej. Będziemy badać nie tyle użycie jakiegoś konkretnego
terminu – takiego jak np. liberum arbitrium – ale raczej przyjrzymy się najważniejszym zagadnieniom
związanym z ogólnie pojętą wolną wolą i wolnością. Po pierwsze, przedyskutujemy ideę wolności
jako takiej. Przynajmniej od czasów hellenistycznych, starożytni filozofowie rozumieli wolność na
kilka różnych sposobów. Różne koncepcje wolności wiążą się z takimi fundamentalnymi problemami,
jak przygodność i konieczność czy też związek między wolnością a możliwością wyboru. Po drugie,
wykłady skupiają się na starożytnych początkach pojęcia wolnej woli jako ludzkiej zdolności. Na
szczególną uwagę zasługuje relacja między wolą a racjonalnością z jednej strony, a z drugiej strony
między wolą a pragnieniami zmysłowymi. W tym kontekście poruszony zostanie problem akrazji
(słabości woli). Począwszy od starożytnego stoicyzmu i neoplatonizmu, w filozofii pojawia się
również problem wolności Boga. Z kolei w tradycji Augustyńskiej ważne miejsce zajmuje pytanie czy
Bóg chce zła, które jest ważne nie tylko z perspektywy ściśle teologicznej, ale także dla zrozumienia
natury ludzkiej woli. Kurs obejmuje także niektóre typowo średniowieczne zagadnienia, takie jak
wola drugiego rzędu oraz wola warunkowa, a także wybrane średniowieczne rozwiązania
problemów omawianych od starożytności, takich jak równoczesna obecność różnych pragnień u tej
samej osoby. Poruszony zostanie problem odpowiedzialności za własne wybory. Na koniec,
omówione zostaną przeciwstawne stanowiska, woluntaryzm i racjonalizm, w dwóch głównych
kontekstach: islamskiej teologii średniowiecznej (mutazylici i al-Aszʿarī) oraz myśli łacińskiej końca
XIII wieku (Tomasz z Akwinu i Duns Szkot).
Uwzględnieni zostaną m.in. następujący autorzy:
- Platon i Arystoteles
- tradycja stoicka
- Epikur i epikurejczycy
- Plotyn
- Augustyn z Hippony
- Anzelm z Canterbury
- Piotr Lombard, Piotr z Poitiers i Stefan Langton
- Jan z Damaszku
- mutazylici i aszaryci
- Tomasz z Akwinu
- Duns Szkot
Koordynatorzy przedmiotu
Rodzaj przedmiotu
Efekty kształcenia
Wiedza:
K_W04 student zna i rozumie podstawową terminologię filozoficzną w języku angielskim dotyczącą
problemu wolnej woli
K_W05 student zna i rozumie główne nurty myśli i najważniejsze osiągnięcia w omawianym zakresie
historii idei
K_W07 student posiada szeroką wiedzę na temat poglądów wybranych autorów filozoficznych oraz
aktualnego stanu badań nad tymi autorami
K_W09 student dokładnie rozumie istotę pojęć wolnej woli i wolności oraz historyczną zmienność
ich znaczeń
K_W11 student rozumie ogólny związek między formowaniem się idei filozoficznych a przemianami
w kulturze i społeczeństwie
Dla doktorantów:
WG_01 doktorant zna w stopniu umożliwiającym rewizję istniejących paradygmatów – światowy
dorobek, obejmujący podstawy teoretyczne oraz zagadnienia ogólne i wybrane zagadnienia
szczegółowe – właściwe dla filozofii, w obrębie zagadnienia wolności i wolnej woli
Umiejętności:
K_U01 student potrafi samodzielnie interpretować tekst filozoficzny, komentować go i konfrontować
tezy z różnych tekstów w twórczy i nowatorski sposób
K_U02 student posiada umiejętność określenia stopnia ważności tez w ramach omawianego problemu
lub argumentacji
K_U03 student posiada umiejętność analizowania złożonych argumentów filozoficznych,
identyfikowania ich podstaw i założeń oraz ustalania logicznych i argumentacyjnych relacji między
tezami
K_U09 student posiada umiejętność konstruowania i twórczej rekonstrukcji argumentacji z
perspektywy różnych stanowisk filozoficznych z uwzględnieniem typów argumentacji
charakterystycznych dla każdego z nich oraz dostrzegania zbieżności i różnic między nimi.
Dla doktorantów:
UK_01 doktorant potrafi komunikować się na tematy specjalistyczne (problem wolnej woli) w
stopniu umożliwiającym aktywne uczestnictwo w międzynarodowym środowisku naukowym w
obrębie nauk humanistycznych
UK_05 doktorant potrafi posługiwać się językiem obcym (j. angielskim) na poziomie B2 ESOKJ z
wykorzystaniem fachowej terminologii dotyczącej wolnej woli w stopniu umożliwiającym
uczestnictwo w międzynarodowym środowisku naukowym i zawodowym
Kompetencje społeczne:
K_K01 student jest gotowy do określenia swojej wiedzy i umiejętności
K_K05 student jest gotowy do aktywnego uczestniczenia w życiu społecznym i kulturalnym,
interesuje się koncepcjami filozoficznymi w powiązaniu z innymi dziedzinami życia kulturalnego i
społecznego
K_K06: student jest gotowy do aktywnego uczestniczenia w działaniach mających na celu
zachowanie dziedzictwa filozoficznego i wykorzystanie go do zrozumienia wydarzeń społecznych i
kulturalnych.
Dla doktorantów:
KK_01 doktorant jest gotów do samodzielnej i krytycznej oceny dorobku w ramach historii filozofii
(P8S_KK)
Kryteria oceniania
Aktywna obecność na zajęciach. Egzamin pisemny polegający na interpretacji krótkich fragmentów
tekstów (wybranych spośród tych omawianych na zajęciach) w oparciu o pytania do tych tekstów.
Kryteria oceniania: dogłębne zrozumienie problemu wolnej woli, w tym jego historycznej
zmienności; znajomość teorii omawianych autorów; rozumienie omawianych tekstów filozoficznych;
umiejętność konstruowania i twórczej rekonstrukcji argumentacji z perspektywy różnych stanowisk
filozoficznych z uwzględnieniem typów argumentacji charakterystycznych dla każdego z nich oraz
dostrzegania podobieństw i różnic między nimi; umiejętność samodzielnego pogłębiania wiedzy z
omawianej dziedziny.
Dopuszczalna liczba nieobecności podlegających usprawiedliwieniu:
2
Literatura
Teksty źródłowe. Będziemy czytać liczne fragmenty różnych dzieł, m.in./
Source texts. We will read passages from many works, including:
Plotinus, Ennead VI, 8, trans. A.H. Armstrong, Cambridge 1988.
Augustine, On the Trinity X, 11-12, trans. A.W. Haddan, Nicene and Post-Nicene Fathers, First Series,
Vol. 3., Buffalo, NY 1887, rev. and ed. for New Advent by K. Knight,
<http://www.newadvent.org/fathers/130110.htm>.
Anselm of Canterbury, Truth, Freedom, and Evil. Three Philosophical Dialogues, ed. and trans. J.
Hopkins and H. Richardson, New York 1967.
Stephen Langton, Quaestiones theologiae III, ed. M. Bieniak – W. Wciórka, Oxford 2021-2022.
Thomas Aquinas, On Evil, trans. R. Regan, ed. B. Davies, New York: Oxford University Press 2003.
John Duns Scotus, Contingency and Freedom. Lectura I, 39, trans. A. Vos et al., Dordrecht 1994.
Opracowania/ Studies:
A. Kenny, Aristotle's Theory of the Will, Duckworth, London 1979.
J. Purinton, “Epicurus on ‘Free Volition’ and the Atomic Swerve”, Phronesis, 44.4 (1999), 253–299.
B. Collette-Dučić, “Plotinus on Founding Freedom in Ennead VI.8[39]”, in The Routledge Handbook of
Neoplatonism, P. Remes and S. Slaveva-Griffith (eds.), New York 2014.
T. O’Keefe, “Ancient Theories of Freedom and Determinism”, The Stanford Encyclopedia of
Philosophy (Spring 2021 Edition), Edward N. Zalta (ed.), URL =
<https://plato.stanford.edu/archives/spr2021/entries/freedom-ancient/>.
G. Bonner, Freedom and Necessity: St. Augustine's Teaching on Divine Power and Human Freedom,
CUA Press, 2007
P. Adamson, Philosophy in the Islamic World, Oxford University Press, 2016.
R. Saarinen, Weakness of the Will in Medieval Thought. From Augustine to Buridan, Helsinki 1993.
D.M. Gallagher, “Thomas Aquinas on the Will as Rational Appetite”, Journal of the History of
Philosophy, 29.4 (1991), 559-584.
Więcej informacji
Więcej informacji o poziomie przedmiotu, roku studiów (i/lub semestrze) w którym się odbywa, o rodzaju i liczbie godzin zajęć - szukaj w planach studiów odpowiednich programów. Ten przedmiot jest związany z programami:
- Bioinformatyka i biologia systemów, stacjonarne, pierwszego stopnia
- Informatyka, stacjonarne, pierwszego stopnia
- Matematyka, stacjonarne, pierwszego stopnia
- Bioinformatyka i biologia systemów, stacjonarne drugiego stopnia
- Informatyka, stacjonarne, drugiego stopnia
- Matematyka, stacjonarne, drugiego stopnia