Filozofia społeczna 3800-FSp26-F
Celem wykładu jest prezentacja klasycznych i współczesnych koncepcji z zakresu filozofii społecznej w jej rozumieniu charakterystycznym dla tradycji praktykowanej na Wydziale Filozofii UW. W pierwszej części rekonstrukcji poddane zostaną problemy związane z pojęciem wspólnoty, naturą ludzką oraz jej oddziaływaniem na życie społeczne oraz kształtowaniem się relacji jednostka-państwo (np. Arystoteles, Machiavelli). Następnie analizie poddane zostaną konstytutywne dla nowożytności pojęcia umowy społecznej, stanu natury, prawa, własności i wolności (m.in. Hobbes, Locke, Rousseau, Kant). W części drugiej nowożytny model państwa i społeczeństwa skonfrontowany zostanie z konsekwencjami postępującej historycznie modernizacji społecznej, co pozwoli na omówienie zagadnienia oddzielenia się życia społecznego od polityki, pracy, indywidualizmu, ideologii czy alienacji (Fichte, Hegel, Marks, szkoła frankfurcka).
Główny tok wykładu rozwijany będzie wokół analiz wybranych tekstów źródłowych, które stanowić będą także asumpt do dyskusji zagadnień o charakterze syntetycznym (np. problem wolności, pracy, relacji społeczeństwo-państwo itd.). W ramach wykładu poruszana będzie także problematyka relacji zachodnioeuropejskiej myśli społecznej do tradycji polskiej.
Głównym punktem odniesienia dla wykładu będą „Wykłady z filozofii społecznej” Jakuba Kloca-Konkołowicza (por. „Literatura”), aczkolwiek treść wykładu nie będzie w pełni zbieżna z ich treścią.
Sylabus ćwiczeń (w tym warunki zaliczenia) jest dostępny na podstronie grup ćwiczeniowych.
Koordynatorzy przedmiotu
Rodzaj przedmiotu
Efekty kształcenia
WYKŁAD
Nabyta wiedza:
- uczestnik zajęć ma usystematyzowaną znajomość i zrozumienie głównych kierunków i pojęć w ramach obszaru badań filozofii społecznej (społeczeństwo obywatelskie, sprawiedliwość, wolność, uznanie, praca i potrzeby społeczne)
Nabyte umiejętności:
- uczestnik zajęć samodzielnie interpretuje tekst filozoficzny z dziedziny filozofii społecznej, potrafi twórczo konfrontować tezy pochodzące z różnych tekstów źródłowych
- uczestnik zajęć samodzielnie konstruuje oraz rekonstruuje charakterystyczne dla filozofii społecznej argumentacje z perspektywy różnych stanowisk teoretycznych
Nabyte kompetencje społeczne:
- uczestnik zajęć ma pogłębioną świadomość znaczenia refleksji humanistycznej dla formowania się więzi społecznych.
ĆWICZENIA
Nabyta wiedza:
Absolwent zna i rozumie:
K_W02 w pogłębionym stopniu – metody badawcze i strategie argumentacyjne wybranej dyscypliny filozoficznej oraz metody interpretacji tekstu filozoficznego,
K_W03 specjalistyczną terminologię filozoficzną w języku polskim,
K_W05 główne kierunki rozwoju i najważniejsze nowe osiągnięcia w ramach wybranej dyscypliny filozoficznej,
K_W06, wybrane kierunki i stanowiska rozwojowe współczesnej filozofii w zakresie jednego bloku głównych dyscyplin filozoficznych: 2) filozofia społeczna
K_W08 w pogłębionym stopniu – normy konstytuujące i regulujące struktury i instytucje społeczne oraz źródła tych norm, ich naturę, zmianę i drogi wpływania na ludzkie zachowania.
Nabyte umiejętności:
Absolwent potrafi:
K_U02 określać stopień doniosłości stawianych tez dla badanego problemu lub argumentacji,
K_U03 analizować złożone argumenty filozoficzne, identyfikować składające się na nie tezy i założenia, ustalać zależności logiczne i argumentacyjne między tezami,
K_U16 wykrywać zależności pomiędzy kształtowaniem się idei filozoficznych a proce-sami społecznymi i kulturalnymi oraz określać relacje między tymi zależnościami.
Nabyte kompetencje społeczne:
Absolwent jest gotów do:
K_K05 aktywnego uczestnictwa w życiu społecznym i kulturalnym; interesuje się nowatorskimi koncepcjami filozoficznymi w powiązaniu z innymi częściami życia kulturalnego i społecznego i zachęca do wdrażania tych koncepcji.
Kryteria oceniania
Egzamin ustny, podczas którego sprawdzane jest, czy uczestnik a. zna i rozumie podstawowe pojęcia charakterystyczne dla filozofii społecznej; b. jest w stanie zrekonstruować najważniejsze klasyczne i współczesne koncepcje zaliczane do nurtu filozofii społecznej; c. potrafi samodzielnie i twórczo odnieść się do jednego z zagadnień badanych przez filozofię społeczną.
Przystąpienie do egzaminu możliwe jest jedynie po zaliczeniu ćwiczeń dla fakultetu z „Filozofii społecznej” oraz po osiągnięciu minimalnej obecności na wykładzie w roku.
Dopuszczalna liczba nieobecności podlegających usprawiedliwieniu: 2 w semestrze
Sylabus ćwiczeń (w tym warunki zaliczenia) jest dostępny na podstronie grupy ćwiczeniowej.
Dopuszczalna liczba nieobecności podlegających usprawiedliwieniu: 2 w semestrze
Literatura
Główny podręcznik do wykładu:
Jakub Kloc-Konkołowicz, Wykłady z filozofii społecznej, t. 1 i 2, red. Michał Dobrzański i Jan Molina, Wydawnictwa UW, Warszawa 2026. Książka dostępna w Wolnym Dostępie na stronie Wydawnictw UW.
Teksty źródłowe, których fragmenty zostaną omówione w toku wykładu (lista nie jest wyczerpująca, stanowi zakres minimalny):
Arystoteles, Polityka; Cyceron, O państwie; św. Augustyn, Państwo Boże; św. Tomasz, O władzy; Machiavelli, Książę; Andrzej Wolan, O wolności rzeczypospolitej albo szlacheckiej; Hobbes, Lewiatan; Locke, Drugi traktat o rządzie; Rousseau, Umowa społeczna; Kant, Uzasadnienie metafizyki moralności, Metafizyka moralności, O porzekadle; Constant, Wolność starożytnych i wolność nowożytnych; Fichte, Kilka wykładów o powołaniu uczonego, Podstawy prawa naturalnego według zasad teorii wiedzy, Zamknięte państwo handlowe; Hegel, Fenomenologia ducha, Zasady filozofii prawa; Marks, Rękopisy ekonomiczno-filozoficzne z 1844 r., Kapitał; Nietzsche, O prawdzie i fałszu w pozamoralnym sensie; Freud, Kultura jako źródło cierpień; Weber, Etyka protestancka i duch kapitalizmu; Schmitt, Pojęcie polityczności; Adorno, Horkheimer, Dialektyka oświecenia; Arendt, Kondycja ludzka; Marcuse, Człowiek jednowymiarowy; Berlin, Dwie koncepcje wolności; Foucault, Trzeba bronić społeczeństwa; Rawls, Teoria sprawiedliwości; Habermas, Uwzględniając Innego; Siemek, Filozofia i społeczeństwo u końca XX wieku; Mouffe, Paradoks demokracji