Filozofia i neuronauka świadomości 3800-FNŚ26-M
Wykład „Filozofia i neuronauka świadomości" stanowi interdyscyplinarne wprowadzenie do jednego z centralnych zagadnień współczesnej nauki o umyśle. Pytanie o świadomość — o to, dlaczego i w jaki sposób fizyczne procesy zachodzące w mózgu rodzą subiektywne doświadczenie — pozostaje otwarte mimo dziesięcioleci intensywnych badań. Kurs stawia sobie za cel wyposażenie studentów w narzędzia pojęciowe i wiedzę empiryczną niezbędną do samodzielnego poruszania się w tej debacie.
Zajęcia otwiera blok wprowadzający, który zarysowuje filozoficzne tło problemu świadomości: słynne rozróżnienie D. Chalmersa na „łatwy" i „trudny" problem świadomości, pytanie o qualia oraz relację między umysłem a ciałem. Studenci poznają, dlaczego świadomość wymaga zarówno filozoficznej precyzji pojęciowej, jak i empirycznej weryfikacji.
Następnie omówione zostaną wiodące współczesne teorie świadomości. Będą to m.in. teoria globalnej przestrzeni roboczej (Global Workspace Theory) B. Baarsa i jej rozwinięcie do globalnej neuronalnej przestrzeni roboczej (Global Neuronal Workspace Theory) S. Dehaene'a, teorii myśli wyższego rzędu (Higher Order Thought Theory) D. Rosenthala i jej odmiany (np. Perceptual Reality Monitoring Theory - H. Lau), teoria kodowania predykcyjnego (A. Clark, J. Hohwy) i jej zastosowanie do badań nad świadomością (A. Seth), czy też wywołująca głośne dyskusje i kontrowersje teoria zintegrowanej informacji (Integrated Information Theory) G. Tononiego, która proponuje matematyczne ujęcie świadomości. Omówione zostaną również najnowsze odkrycia dotyczące neuronalnych korelatów świadomości (C. Koch) oraz wyniki eksperymentalnej weryfikacji konkurencyjnych teorii świadomości (Cogitate Consortium). Wspomniane też będą współczesne badania nad wpływem substancji psychodelicznych na świadomość, percepcję oraz neuronalne mechanizmy poczucia Ja (R. Carhart-Harris).
Wykład łączy trzy wzajemnie uzupełniające się perspektywy: filozoficzno-teoretyczną, empiryczną oraz obliczeniową. Każda z omawianych teorii świadomości analizowana jest nie tylko pod kątem jej spójności pojęciowej i założeń filozoficznych, lecz także w świetle aktualnych wyników badań empirycznych — eksperymentów psychofizycznych, neuroobrazowania (fMRI, EEG, MEG) oraz badań klinicznych nad zaburzeniami świadomości. Tam, gdzie teorie doczekały się formalizacji matematycznej lub symulacji komputerowych — jak w przypadku teorii zintegrowanej informacji czy kodowania predykcyjnego — studenci zapoznają się również z ich obliczeniowymi reprezentacjami i możliwościami modelowania.
Koordynatorzy przedmiotu
Rodzaj przedmiotu
Efekty kształcenia
Nabyta wiedza:
Student zna i rozumie:
-filozoficzne podstawy problemu świadomości oraz pojęcie qualiów
-wiodące współczesne teorie świadomości
-neuronalne korelaty świadomości oraz metody ich badania
-wyniki empirycznej weryfikacji konkurencyjnych teorii świadomości
-obliczeniowe i matematyczne reprezentacje wybranych teorii świadomości
-wpływ substancji psychodelicznych na świadomość, percepcję i poczucie Ja
Nabyte umiejętności:
Student potrafi:
-samodzielnie analizować teorie świadomości pod kątem ich spójności pojęciowej, założeń
filozoficznych oraz zgodności z wynikami badań empirycznych
- krytycznie oceniać argumenty filozoficzne i dane empiryczne dotyczące świadomości
- czytać i rozumieć teksty naukowe z zakresu filozofii umysłu i neuronauki poznawczej
- łączyć perspektywę filozoficzną, empiryczną i obliczeniową w analizie zagadnień dotyczących
świadomości
Nabyte kompetencje społeczne:
Student jest gotowy do:
- prowadzenia merytorycznej debaty naukowej na temat świadomości z uwzględnieniem różnych
stanowisk i perspektyw badawczych
- krytycznej oceny informacji dotyczących świadomości pojawiających się w dyskursie publicznym i
naukowym
- współpracy interdyscyplinarnej łączącej nauki humanistyczne i przyrodnicze
Kryteria oceniania
Zaliczenie na ocenę (test zaliczeniowy)
Dopuszczalna liczba nieobecności podlegających usprawiedliwieniu: 2 w semestrze
Literatura
Baars, B. J. (1997). In the theater of consciousness: The workspace of the mind. Oxford University
Press, USA.
Brown, R., Lau, H., & LeDoux, J. E. (2019). Understanding the higher-order approach to
consciousness. Trends in cognitive sciences, 23(9), 754-768.
Carhart-Harris RL, Friston KJ. (2019) REBUS and the Anarchic Brain: Toward a Unified Model of
the Brain Action of Psychedelics. Pharmacol Rev. 71, 316-344.
Cogitate Consortium, Ferrante, O., Gorska-Klimowska, U. et al. (2025) Adversarial testing of global
neuronal workspace and integrated information theories of consciousness. Nature 642, 133–142.
Clark, A. (2018). Beyond the bayesian blur;: Predictive processing and the nature of subjective
experience. Journal of Consciousness Studies, 25(3-4), 71–87.
Chalmers, D. J. (1996). The conscious mind: in search of a theory of conscious experience. New
York: Oxford University Press.
Dehaene, S., & Changeux, J. P. (2011). Experimental and theoretical approaches to conscious
processing. Neuron, 70(2), 200-227.
Koch C, Massimini M, Boly M and Tononi G (2016) Neural correlates of consciousness: progress and
problems. Nat Rev Neurosci 17, 307–321.
Lamme VA. (2006) Towards a true neural stance on consciousness. Trends Cogn Sci. 10(11):494-
501.
Lau, H., & Rosenthal, D. (2011). Empirical support for higher-order theories of conscious awareness.
Trends in cognitive sciences, 15(8), 365-373.
Seth, A. (2021). Being you: A new science of consciousness. Penguin.
Seth A. K. & Hohwy J., (2021) Predictive processing as an empirical theory for consciousness
science, Cognitive Neuroscience, 12:2, 89-90
Seth, A.K., Bayne, T. (2022) Theories of consciousness. Nat Rev Neurosci 23, 439–452.
Tononi G, Koch C. (2015) Consciousness: here, there and everywhere? Phil. Trans. R. Soc. B 370:
20140167.