Filozofia Gottloba Fregego 3800-FGF26-M-OG

Przedmiotem wykładu będzie system filozoficzny Fregego, najwybitniejszego filozofa niemieckiego w okresie od Kanta do Wittgensteina. W zwięzłym tytule wykładu – „Filozofia Fregego” – zawarta jest już pewna teza interpretacyjna, mająca przyświecać lekturze pism autora Begriffsschrift. Był on mianowicie nie tylko matematykiem i filozofem matematyki, logikiem i filozofem logiki, twórcą podstaw nowoczesnej semantyki i filozofem języka, ale filozofem po prostu, w klasycznym – Sokratejskim – znaczeniu tego pojęcia. W centrum jego zainteresowań badawczych znajdował się problem stosunku myśli do bytu, będący „naczelnym zagadnieniem wszelkiej filozofii”, jak wyraził się kiedyś Bogusław Wolniewicz, tłumacz i komentator pism semantycznych Fregego. Podstawowym celem zajęć będzie spojrzenie na to zagadnienie przez pryzmat dzieł niemieckiego filozofa: poczynając od najwcześniejszych prac filozoficzno-matematycznych, przez dojrzałe prace napisane w latach 1879–1904, aż po późne Dociekania logiczne, z uwzględnieniem jego korespondencji naukowej (m.in. z Husserlem, Russellem, Wittgensteinem) i spuścizny pośmiertnej.
W toku wykładu spróbujemy więc przedstawić metafizyczną interpretację filozofii Fregego, badając zarówno możliwości, które przed nami otwiera, jak i jej teoretyczne ograniczenia. Interpretację tę skonfrontujemy z interpretacjami konkurencyjnymi, autorstwa – między innymi – Michaela Dummetta i Tylera Burge’a (odnosząc się w kwestiach szczegółowych także do innych filozofów, np. Reinhardta Grossmana, Hansa Slugi czy Ernsta Tugendhata). W wykładzie nie będziemy patrzeć na Fregego jako zdolnego matematyka, twórcę nowoczesnej logiki matematycznej, prekursora filozofii analitycznej czy też wielką osobowość intelektualną, która na przestrzeni lat wywarła ogromny wpływ na myślicieli skądinąd tak od siebie odmiennych jak Husserl, Carnap i Wittgenstein – mimo że każde z tych określeń oddaje pewną część prawdy – ale po prostu jako jednego z klasyków filozofii. Na zajęciach podjęte zostaną między innymi następujące wątki: biografia intelektualna Fregego i historyczne źródła jego filozofii, osiągnięcia Fregego w zakresie matematyki i logiki, jego filozofia matematyki i logiki oraz jej ewolucja w czasie, Fregowska ontologia – w szczególności ontologia treści zdaniowych i pojęć – a także epistemologia i filozofia języka. Ważnym punktem programu będzie również omówienie recepcji pism Fregego: od wczesnej, przez dojrzałą (rozpoczętą w latach 50–tych XX wieku), po współczesną. Na marginesie rozważone zostaną narosłe w ostatnich latach kontrowersje związane z „filozofią polityki” Fregego. Sposób przedstawienia wymienionych zagadnień nie będzie czysto antykwaryczny, ale przede wszystkim – merytoryczny. Będziemy zastanawiać się nie tylko nad tym, co naprawdę głosił Frege, ani nawet, czy miał w tym rację, ale także, co mógłby głosić, gdyby się nie mylił. Szczególny nacisk w wykładzie zostanie położony na problemy takie jak: stosunek myśli do bytu, natura myślenia i języka, ontologiczny status treści zdaniowych i pojęć, epistemologia i fenomenologia poznania pojęciowego, spór metafizycznego idealizmu z realizmem. Wydaje się bowiem, że tematy te stanowią niejako nić łączącą kolejne etapy twórczości Fregego: od Pisma pojęciowego, przez prace z semantyki (zawarte nie tylko w słynnych artykułach z lat 1891–1892, ale też w jego korespondencji naukowej i spuściźnie pośmiertnej), do jego ostatnich, niedokończonych – a także tylko zaplanowanych, ale nigdy nierozpoczętych – dzieł.

Koordynatorzy przedmiotu

Stanisław Jędrczak

Rodzaj przedmiotu

monograficzne
ogólnouniwersyteckie

Efekty kształcenia

Nabyta wiedza:
– dobra znajomość systemu filozoficznego Fregego;
– znajomość osiągnięć Fregego poza filozofią, tj. w dziedzinie matematyki i logiki;
– znajomość źródeł filozofii Fregego i kontekstu historycznego, w którym jest osadzona;
– znajomość recepcji Fregego w filozofii analitycznej
Nabyte umiejętności:
– umiejętność dokonywania krytycznej analizy argumentacyjnej;
– umiejętność dostrzegania teoretycznych związków między z pozoru odległymi dyscyplinami
filozofii;
– umiejętność dostrzegania filozoficznej doniosłości problemów matematycznych i logicznych
Nabyte kompetencje społeczne:
– otwartość na odbiegające od powszechnie przyjętych sposoby myślenia o świecie;
– umiejętność poszukiwania nowych rozwiązań we współpracy z innymi;
– umiejętność życzliwego przyjmowania argumentacji innych

Kryteria oceniania

Podstawą oceny będzie krótka praca zaliczeniowa na wybrany – po uzgodnieniu z prowadzącym zajęcia – temat.
Dopuszczalna liczba nieobecności podlegających usprawiedliwieniu: 2 w semestrze

Literatura

Literatura źródłowa:
Polskie wydania pism Fregego:
(1) Pisma semantyczne, wyb. i tłum. B. Wolniewicz, Warszawa 1977 (Fragmenty z Begriffsschrift;
Fragmenty z Grundlagen der Arithmetik; Pojęcie i funkcja; Pojęcie i przedmiot; Sens i znaczenie; Co
to jest funkcja; Myśl – studium logiczne; Z puścizny pośmiertnej: Z uwag o sensie i znaczeniu, Kilka
tez o logice, Szkic dla Darmstaedtera).
(2) Podstawy matematyki. Logiczno-matematyczne badania nad pojęciem liczby (§§ 55–91 i §§
106–109). W: R. Murawski (red.), Filozofia matematyki. Antologia. Poznań 1986, s. 176–203.
(3) Podstawy matematyki. Logiczno-matematyczne badania nad pojęciem liczby (Przedmowa i §§
1–28). W: K. Rotter (red.), Próby gramatyki filozoficznej. Antologia. Wrocław 1997, s. 86–124.
(4) Ideografia. Język formalny czystego myślenia wzorowany na języku arytmetyki (Przedmowa i §§
1–13). W: K. Rotter (red.), Próby gramatyki filozoficznej. Antologia. Wrocław 1997, s. 45–73.
(5) Negacja. Badania logiczne, tłum. M. Klementowicz, „Kwartalnik Filozoficzny” 30 (2002), z. 1, s.
139–157.
(6) Korespondencja naukowa. Wydanie krytyczne, oprac. G. Besler i J. Zwierzyńska, Katowice 2020.
Wyczerpujący wykaz niemiecko- i angielskojęzycznych wydań pism Fregego można znaleźć w
Stanfordzkiej Encyklopedii Filozofii: https://plato.stanford.edu/entries/frege/catalog.html#Loc

Literatura przedmiotu:
(1) Angelelli, I. (1967). Studies on Gottlob Frege and Traditional Philosophy. Dordrecht: D. Reidel.
(2) Burge, T. (2005). Truth, Thought, Reason: Essays on Frege. Oxford: Oxford University Press.
(3) Sluga, H. (1980). Gottlob Frege. London: Routledge and Kegan Paul.
(4) Dummett, M. (1973). Frege: Philosophy of Language. London: Duckworth.
(5) Dummett, M. (1981). The Interpretation of Frege’s Philosophy. Cambridge, MA: Harvard
University Press.
(6) Dummett, M. (1991). Frege: Philosophy of Mathematics. Cambridge, MA: Harvard University
Press.
(7) Jacquette, D. (2019). Frege: A Philosophical Biography. Cambridge: Cambridge University Press.
(8) Künne, W. (2010). Die philosophische Logik Gottlob Freges. Frankfurt am Main: Vittorio
Klostermann.
(9) Mendelsohn, R. (2005). The Philosophy of Gottlob Frege. Cambridge: Cambridge University
Press.
(10) Resnik, M. (1980). Frege and the Philosophy of Mathematics. Ithaca, NY: Cornell University
Press.
(11) Wright, C. (1983). Frege’s Conception of Numbers as Objects. Aberdeen: Aberdeen University
Press.

Więcej informacji

Więcej informacji o poziomie przedmiotu, roku studiów (i/lub semestrze) w którym się odbywa, o rodzaju i liczbie godzin zajęć - szukaj w planach studiów odpowiednich programów. Ten przedmiot jest związany z programami: