Epistemologia trzeciego Wittgensteina: wokół "O pewności" 3800-ETW26-S

Seminarium będzie poświęcone epistemologii zawiasowej, czyli jednemu z najbardziej wpływowych
nurtów współczesnych interpretacji późnej filozofii Ludwiga Wittgensteina. Punktem wyjścia
seminarium będą rozważania zawarte w książce „O pewności” – książki z etapu twórczości
Wittgensteina, który nastąpił po napisaniu Dociekań Filozoficznych i który przez interpretatorów jest
często traktowany jako samodzielny etap w jego twórczości: faza „trzeciego Wittgensteina”. W „O
pewności” Wittgenstein podejmuje problem sceptycyzmu oraz struktury uzasadnienia. Szczególne
znaczenie ma tu idea sądów lub przekonań zawiasowych (hinges), a więc takich przekonań, które nie
wymagają uzasadnienia, lecz zarazem są niezbędne dla zaistnienia i funkcjonowania jakichkolwiek
praktyk uzasadniania przekonań i przypisywania wiedzy.
W pierwszej części zajęć omówimy historyczny i filozoficzny kontekst powstania O pewności.
Punktem odniesienia będą przede wszystkim wykłady G.E. Moore’a, w których przedstawia on swój
dowód na istnienie świata zewnętrznego. Wittgensteinowskie rozważania zostaną przedstawione jako
odpowiedź zarówno na sceptyczne podważanie naszych najbardziej podstawowych przekonań, jak i
na próby odpierania sceptycyzmu przez odwołanie do oczywistych prawd zdrowego rozsądku, które
przyjmuje Moore. W tym kontekście przyjrzymy się temu, w jaki sposób Wittgenstein przesuwa
uwagę z pytania o pojedyncze uzasadnienia na pytanie o warunki sensowności praktyk uzasadniania.
Druga część seminarium będzie poświęcona współczesnym interpretacjom tego, czym są sądy
zawiasowe i jaką rolę pełnią w epistemologii. Omówimy wybrane stanowiska, które ujmują
przekonania zawiasowe jako założenia naszych praktyk uzasadniania (Wright), kontekstowe ramy
tych praktyk (Williams), reguły lub normy konstytutywne (Coliva), zobowiązania niewymagające
racjonalnego uzasadnienia (Pritchard), pewności zakorzenione w działaniu (Moyal-Sharrock) oraz
szczególny rodzaj wiedzy praktycznej lub proceduralnej (Greco).
W trzeciej części zajęć przyjrzymy się, jak założenia epistemologii zawiasowej znajdują zastosowanie
w opisie sporów filozoficznych i tzw. głębokiej niezgody (deep disagreement). Epistemologia
zawiasowa jest często wykorzystywana do opisu sytuacji, w których strony sporu nie różnią się
jedynie pojedynczymi przekonaniami, lecz właśnie przekonaniami zawiasowymi, które dotyczą tego,
co liczy się jako uprawniona racja. W tym kontekście omówimy teksty dotyczące głębokiej niezgody
oraz zastosowania kategorii przekonań zawiasowych do sporów filozoficznych.
Ostatnia część seminarium będzie poświęcona relacji między epistemologią zawiasową a
relatywizmem. Skoro różne praktyki epistemiczne mogą opierać się na różnych przekonaniach
zawiasowych, pojawia się pytanie, czy prowadzi to do relatywizmu epistemicznego, czy raczej
pozwala go uniknąć. Omówimy argumenty za i przeciwko możliwości pożenienia tych stanowisk.