Etyka 3800-ET-DON-ZK
Celem zajęć jest zapoznanie słuchaczy z głównymi stanowiskami teoretycznymi z zakresu etyki normatywnej, z uwzględnieniem właściwych tym stanowiskom tez metaetycznych. W czasie zajęć omówione zostaną podstawowe pojęcia i metody stosowane we współczesnej etyce normatywnej oraz ich odpowiedniki w klasycznych teoriach etycznych, a także podstawowe metody etyki stosowanej.
Zajęcia dzielą się na trzy główne części. W części pierwszej omawiany jest zakres przedmiotowy etyki, jej główne działy, typologia normatywnych teorii etycznych, struktura myślenia normatywnego, specyfika namysłu moralnego i wiedzy praktycznej, kluczowe pojęcia moralne (np. powinność, norma, obowiązek, wartość, cnota, uprawnienie), a także zachodzące między nimi zależności. Na tej podstawie są przedstawiane główne typy normatywnych teorii etycznych: perfekcjonizm i teorie cnoty; racjonalizm i psychologizm oświeceniowy; sentymentalizm szkocki i konsekwencjalizm; teoria zasad; klasyczne teorie umowy społecznej. W drugiej części zajęć omawiane są wybrane spory metaetyczne: zagadnienia podstawowe dla etyki normatywnej: błąd naturalistyczny oraz teoretyczne na niego odpowiedzi (np. spór między nonkognitywizmem a kognitywizmem), problem motywacji moralnej (m.in. internalizm i eksternalizm motywacyjny), zagadnienia uzasadniania przekonań etycznych, spór realizmu z antyrealizmem w etyce, wybrane koncepcje z zakresu teorii działania.
W części trzeciej dyskutowane są dwudziestowieczne teorie sprawiedliwości i reakcje na nie, współczesne teorie cnót, komunitaryzm, etyka feministyczna, etyka troski i etyka narracyjna oraz problematyka wolności i odpowiedzialności. Przedtsawiane też będą stanowiska wybranych etyków polskich. Ponadto zostaną poddane dyskusji wybrane strategie argumentacyjne kazuistyki etycznej (np. zasada podwójnego skutku, argument równi pochyłej).
Koordynatorzy przedmiotu
Rodzaj przedmiotu
Efekty kształcenia
Nabyta wiedza:
- podstawowe kategorie etyki akademickiej
- klasyczne stanowiska filozofii moralnej
- wybrane zagadnienia metaetyczne: (uzasadnianie systemów normatywnych, status sądów wartościujących, źródła normatywności, etc.)
- współczesne zagadnienia etyki, w tym problematyka psychologii moralności
- powiązania między tradycyjnymi teoriami etycznymi a współczesną myślą etyczną
Nabyte umiejętności:
- rozumienie tekstu filozoficznego dotyczącego zagadnień moralnych
- bezbłędne odróżnianie dyskursu opisowego i normatywnego w filozofii moralnej
- argumentowanie na rzecz wybranych stanowisk etycznych
- krytyczne spojrzenie na analizowane stanowiska etyczne
- stosowanie schematów wartościowania właściwych dla etyki ogólnej do problematyki moralnej związanej z innymi dziedzinami nauki i praktyki społecznej (np. prawem, medycyną)
Nabyte kompetencje społeczne:
- stosowanie schematów akademickiego myślenia moralnego do praktycznego
- krytyczna analiza stanowisk teoretycznych z zakresu filozofii moralności
- zainteresowanie nowymi nurtami w etyce
- definiowanie problemów moralnych wraz ze wskazaniem spójnej argumentacji na rzecz proponowanego rozwiązania
- współpraca w grupie
Kryteria oceniania
Egzamin ustny sprawdzający znajomość i rozumienie materiału omawianego w czasie wykładów. Warunkiem przystąpienia do egzaminu jest zaliczenie ćwiczeń.
Dopuszczalna liczba nieobecności podlegających usprawiedliwieniu: 2 w semestrze
Literatura
A. Podręcznik:
P. Singer (red.), red. wyd. polskiego J. Górnicka-Kalinowska, Przewodnik po etyce, KIW, Warszawa 1993.
B. Teksty źródłowe:
Historia etyki – wszystkie teksty 1-12 obowiązują do egzaminu
1. Platon, Gorgiasz przeł. W. Witwicki, Kęty: Antyk, 1999. Warszawa: PWN 1958, s. 100-113, 176-242 (wg paginacji standardowej: 368-374; 410-448).
2. Arystoteles, Etyka nikomachejska, przeł. D. Gromska, Warszawa: PWN 1982, ks. I, II, V.
3. Epiktet, “Encheiridion” w: Diatryby. Encheiridion, przeł. L. Joachimowicz, Warszawa: PWN 1961 lub Marek Aureliusz, Rozmyślania, przeł. M. Reiter, Warszawa: PWN 1984, ks. II-V.
4. Św. Augustyn, „O naturze dobra”, podrozdział "O dobru natury i o istocie zła" (s. 829 - 840) w: Dialogi filozoficzne, przeł. A. Świderkówna et al., Kraków: Znak, 2001,
5. Św. Tomasz, Suma teologiczna, Londyn: Veritas 1972 (tom 12) I, q. 83; (tom 13), I-II, q. 90, aa. 1-2; q. 91 aa. 1-4; q. 92, a. 1; q. 94, a. 2; q. 100 a. 1.
6. T. Hobbes, Lewiatan, przeł. Cz. Znamierowski, Warszawa: PWN 1954, rozdz. X-XXI.
7. J. Locke, Dwa traktaty o rządzie, Warszawa: PWN 1992, „Traktat drugi”, §§ 1-33 oraz §§ 87-106.
8. D. Hume, Badania dotyczące zasad moralności, przeł. A. Hochfeld, Warszawa: PWN 1975, rozdz. 1 i 5 lub lub Traktat o naturze ludzkiej, przeł. Cz. Znamierowski, Warszawa: PWN 1963, t. 2. ss. 241-260.
9. J.S. Mill, Utylitaryzm, oraz O wolności rozdz. I i II w: Utylitaryzm. O wolności, przekł. M. Ossowska i A Kurlandzka, Warszawa: PWN 1959.
10. I. Kant, Uzasadnienie metafizyki moralności, przeł. M. Wartenberg, PWN: Warszawa 1984, rozdz. 1 i 2.
11. F. Nietzsche, Z genealogii moralności, przeł. L. Staff, Kraków: Universitas, 1983, Rozprawa pierwsza i Rozprawa druga, §§ 13-17
12. H. Sidgwick, Intuicjonizm filozoficzny (rozdz. 13) w: The Methods of Ethics, przeł. P. Krajewski, w: „Etyka” 41/2008, ss. 7-22.
Etyka współczesna z metaetyką – wszystkie teksty 13-26 obowiązują do egzaminu
13. J. Rawls, Teoria sprawiedliwości, przeł.: M. Panufnik, J. Pasek, A. Romaniuk, Warszawa: PWN 1994, §§ 1-4, 10-11.
14. R. Nozick, Anarchia, państwo, utopia, przeł. P. Maciejko i M. Szczubiałka, Warszawa: Fundacja „Aletheia”, 1999, rozdz. 3.
15. C. Gilligan, Innym głosem. Teoria psychologiczna a rozwój kobiet, Wyd. Krytyki Politycznej, Warszawa 2015 ss. 67-83, 152-161.
16. G. E. Moore, Zasady etyki, przeł. Cz. Znamierowski, Warszawa: Wyd. M. Arcta 1919, rozdz. I, §§ 1-14.
17. J. Hospers, „Główne teorie metaetyczne” w: Metaetyka, I. Lazari-Pawłowska (red.), Warszawa: PWN 1975.
18. Ch. L. Stevenson, „Istota sporów etycznych” w: Metaetyka, I. Lazari-Pawłowska (red.), Warszawa: PWN 1975.
19. R. M. Hare, Myślenie moralne: jego płaszczyzny, metody i istota, przeł. J. Margański, Warszawa: Fund. Aletheia, 2001, rozdz. 2 i 3
20. G.E.M. Anscombe, Nowożytna filozofia moralności, przeł. M. Roszyk, Ethos R. 23, nr 4/92 (2010), s. 41-60.
21. B. Williams, „Traf moralny” w: Ile wolności powinna mieć wola? i inne eseje z filozofii moralnej, przeł. T. Baszniak, T. Duliński, M. Szczubiałka, Warszawa: Aletheia 1999 lub T. Nagel, Traf w życiu moralnym, w: Pytania ostateczne, Warszawa: Fundacja Aletheia 1997, ss. 37-53.
22. A. MacIntyre, Dziedzictwo cnoty. Studium z teorii moralności, przeł. A. Chmielwski, Warszawa: PWN 1996, rozdz. XIV i XV.
23. R. Dworkin, Biorąc prawa poważnie, przeł. T. Kowalski, Warszawa: PWN, 1998, rozdz. VII lub rozdz. X.
24. I. Murdoch, Prymat dobra nad innymi pojęciami, w: Prymat dobra, przeł. A. Pawelec, Kraków: Znak 1996.
25. H. Frankfurt, Wolność woli i pojęcie osoby w: J. Hołówka (red.), Filozofia moralności: postanowienie i odpowiedzialność moralna, przeł. J. Nowotniak, W. J. Popowski, Warszawa: Wydaw. "Spacja", Fundacja "Aletheia", 1997.
26. Jan Paweł II, Veritatis Splendor, Pallotinum, Poznań 1993.
Etyka polska – do egzaminu obowiązują 2 teksty do wyboru spośród 27-31
27. T. Czeżowski, Etyka jako nauka empiryczna, Konflikty w etyce, oraz Dwojakie normy, w: Pisma z etyki i teorii wartości, P.J. Smoczyński (red.), Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich 1989.
28. H. Elzenberg, Ideał zbawienia na gruncie etyki czystej w: Pisma etyczne, L. Hostyński (red.), Lublin: Wyd. Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej 2001
29. R. Ingarden, Wykład XIII i XIV w: Wykłady z etyki, Warszawa: Państwowe Wyd. Naukowe, 1989 lub R. Ingarden, O odpowiedzialności i jej podstawach ontycznych, w: Książeczka o człowieku, Warszawa: Wydaw. Literackie, 1998.
30. T. Kotarbiński, O istocie oceny etycznej, oraz Zagadnienie etyki niezależnej w: Pisma etyczne, P.J. Smoczyński (red.), Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 1987.
31. L. Kołakowski, Etyka bez kodeksu w: Kultura i fetysze. Eseje, Warszawa, PWN 2000 oraz Pochwała niekonsekwencji w: Pochwała niekonsekwencji: pisma rozproszone sprzed roku 1968, Tom 2, Z. Mentzel (red.) London: "Puls" 2002.
Moralne problemy współczesności – do egzaminu obowiązują 3 teksty do wyboru spośród 32-43
32. H. Arendt, Prawda i polityka, w: Między czasem minionym a przyszłym, Warszawa: Fundacja „Aletheia”, 1994, s. 267 – 308.
33. Z. Bauman, Obcy u naszych drzwi, Warszawa 2016 (rozdz. 1 i 2).
34. E. Bińczyk, Troska o postprzyrodę w epoce antropocenu. Etyka 57 ((2018), s. 137-155.
35. D. W. Brock, Samobójstwo z pomocą lekarza bywa moralnie uzasadnione, w: W. Galewicz (red.), Wokół śmierci i umierania, Antologia bioetyki t. 1, Kraków: Universitas 2009, s. 258-279.
36. J. Habermas, Przyszłość natury ludzkiej: czy zmierzamy do eugeniki liberalnej?, przeł. M. Łukasiewicz, Warszawa: Scholar, 2003.
37. B. Hooks, Teoria feministyczna. Od marginesu do centrum, przeł. E. Majewska. Warszawa: Wydawnictwo Krytyka Polityczna, 2013, rozdz. Siostrzeństwo. Polityczna solidarność między kobietami, s. 81-110.
38. K. Jaspers, Problem winy, przeł. J. Garewicz, „Etyka” 17 (1979), s. 150-206.
39. D. Luban, Wojna sprawiedliwa a prawa człowieka, w: T. Żuradzki, T. Kuniński (red.), Etyka wojny. Antologia tekstów, Warszawa: PWN 2009, s. 199-216.
40. J. Schaich Borg, V. Conitzer, W. Sinnott-Armstrong, Rozdział 4. Czy sztuczna inteligencja może być sprawiedliwa?, w: Moralna AI, Prószyński i S-ka, Warszawa 2024.
41. P. Singer, Zwierzęta i ludzie jako istoty równe sobie, „Etyka” 18 (1980), s. 49-61 lub S. Donaldson, W. Kymlicka, Zoopolis: teoria polityczna praw zwierząt, przeł. M. Wańkowicz, M. Stefański, Warszawa: Oficyna 21, 2018, Część I „Rozszerzona teoria praw zwierząt”.
42. J. Jarvis Thomson, „Obrona sztucznego poronienia“, w: T. Hołówka (red.), Nikt nie rodzi się kobietą, Warszawa: Czytelnik, 1982 s. 233-257;.
43. M. Walzer, Działalność polityczna: problem brudnych rąk, w: W. Galewicz (red.), Moralność i profesjonalizm. Spór o pozycję etyk zawodowych, Universitas, Kraków 2010, s. 401-24.
C. Lektury pomocnicze – zalecane
44. R. Brandt, Etyka: zagadnienia etyki normatywnej i metaetyki, przeł. B. Stanosz, Warszawa: PWN 1996.
45. J. Hołówka, Etyka w działaniu, Warszawa: Prószyński i S-ka, 2001.
46. A. MacIntyre, Krótka historia etyki: filozofia moralności od czasów Homera do XX wieku, przeł. A. Chmielewski, Warszawa: PWN, 2002.
47. M. Ossowska, Podstawy nauki o moralności, Warszawa: PWN, 1966.