Etyka końca życia 3800-EKZ26-BE-S-OG
Celem zajęć jest: (1) Dostarczenie uczestnikom wiedzy
teoretycznej, aparatu pojęciowego oraz narzędzi metodologicznych przydatnych
do zrozumienia i poddania krytycznej analizie zagadnień moralnych
pojawiających się w praktyce opieki nad pacjentami terminalnie chorymi; (2)
Wykształcenie umiejętności dokonywania analizy normatywnej, formułowania
ocen oraz doboru argumentów na rzecz określonego sposobu postępowania w
przypadku terminalnie chorych pacjentów; (3) Uwrażliwienie uczestników na
potrzeby pacjentów znajdujących się w terminalnej fazie choroby; (4)
Uzmysłowienie założeń, praktycznej realizacji oraz ograniczeń medycyny
paliatywnej jako formy opieki sprawowanej nad umierającymi pacjentami.
Treści szczegółowe: Problem śmierci w filozofii analitycznej i fenomenologii.
Ewolucja definicji i kryteriów śmierci. Umieranie - zmiany postaw wobec
śmierci i style umierania w kulturze zachodniej wg Ph. Arièsa. Czy tanatologia
kulturowa to science fiction into the past ? Analizy M. Vovelle’a.
Medykalizacja śmierci. Dylemat nieśmiertelności i projekt transhumanistyczny.
Pojęcie stanu terminalnego i fazy terminalnej. Etyczne podstawy tanatologii
lekarskiej. Zasada zgody, zasada środków proporcjonalnych i
nieproporcjonalnych. Terapia daremna – trudności definicyjne.
Problematyczność zasady podwójnego skutku jako uzasadnienia etycznego
skutecznej analgezji terminalnej. Problem sedacji paliatywnej. Etyczna analiza
działania i zaniechania oraz zaniechania i zaprzestania. Problem sztucznego
nawadniania i odżywiania w fazie terminalnej. Dokumenty pro futuro – analiza
aspektów bioetycznych. Problematyka etyczna dotycząca stanu trwale
wegetatywnego. Problem oceny jakości życia. Eutanazja i lekarska pomoc w
samobójstwie: dyskusje etyczne a regulacje prawne. Ewolucja argumentacji.
Opieka hospicyjna i medycyna paliatywna. Ruch hospicyjny: historia i
współczesność. Formy opieki hospicyjnej.
Koordynatorzy przedmiotu
Rodzaj przedmiotu
Tryb prowadzenia
Efekty kształcenia
Absolwent zna i rozumie:
K_W02 - w pogłębionym stopniu rolę bioetyki w praktyce i rozwoju medycyny
końca życia, opieki paliatywnej i medycyny terminalnej;
K_W03 zaawansowaną, multi- i interdyscyplinarną terminologię stosowaną w
etyce końca życia;
K_W12 - w sposób pogłębiony, prowadzący do specjalizacji, zagadnienia,
problemy oraz bieżący stan dyskusji i badań z zakresu etyki końca życia.
Umiejętności. Absolwent potrafi:
K_U01 - identyfikować problemy i konflikty etyczne występujące w praktyce i
rozwoju medycyny końca życia, opieki paliatywnej, medycyny terminalnej;
K_U02 - krytycznie analizować wypowiedzi ustne i pisemne innych autorów z
zakresu etyki końca życia – rekonstruować tezy, identyfikować założenia
faktyczne oraz normatywne, krytycznie oceniać poprawność i siłę argumentacji;
K_U13 - przygotować pracę pisemną z zakresu etyki końca życia, zgodnie z
zasadami techniki pisania prac danego rodzaju – poprawnie językowo i
redakcyjnie sformułować wypowiedź na piśmie, opracować bibliografię i
odsyłacze;
K_U14 - przygotować i wygłosić wystąpienie ustne (referat) z zakresu etyki
końca życia;
K_U15 (seminarium w j. ang.) - posługiwać się językiem angielskim na
poziomie B2+ ESOKJ oraz specjalistyczną terminologią z zakresu etyki końca
życia.
Kompetencje społeczne. Absolwent jest gotów do:
K_K01 - krytycznego oceniania posiadanej wiedzy, pozyskiwanych informacji i
odbieranych treści;
K_K02 - uznawania znaczenia wiedzy z zakresu etyki i bioetyki, a także z
zakresu prawa medycznego oraz socjologii i antropologii medycyny, w
rozwiązywaniu problemów, jakie rodzi praktyka i rozwój medycyny końca
życia oraz zasięgania opinii ekspertów w przypadku trudności z samodzielnym
rozwiązywaniem tych problemów;
K_K05 - rzetelnego i odpowiedzialnego rozwijania dorobku bioetyki, zwłaszcza
odnoszącej się do problemów końca życia jako dziedziny teoretycznej i praktyki
społecznej;
K_K06 - dostrzegania problemów i wyzwań etycznych, prawnych i społeczno-
kulturowych związanych z własną pracą badawczą i zawodową, w
szczególności przestrzegania, rozwijania i promowania etycznych standardów
pracy dla konsultantów klinicznych oraz członków różnych komisji
bioetycznych/etycznych.
DODATKOWE EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA DOKTORANTÓW
Po zakończeniu seminarium doktorant
(a) zna i rozumie:
- metodologię badań naukowych w obrębie etyki końca życia;
- etyczne i filozoficzne aspekty fundamentalnych dylematów, jakie rodzi postęp
medycyny końca życia, opieki paliatywnej i medycyny terminalnej;
(b) potrafi:
- wykorzystywać wiedzę z różnych dyscyplin nauk humanistycznych do
twórczego identyfikowania, formułowania i innowacyjnego rozwiązywania
złożonych problemów, jakie rodzi postęp medycyny końca życia, opieki
paliatywnej i medycyny terminalnej;
- dokonywać krytycznej analizy i oceny wyników badań naukowych,
działalności eksperckiej i prac innych autorów dotyczących etycznych
problemów związanych medycyną końca życia
- uczestniczyć w dyskursie naukowym lub inicjować debaty naukowe dotyczące
etyki końca życia;
(c) jest gotów do:
- krytycznej oceny własnego wkładu w rozwój etyki końca życia oraz
prowadzenia dyskusji, formułowania merytorycznych argumentów,
wypowiadania swoich racji z zachowaniem szacunku dla innych, prezentuje
postawę otwartości na właściwy dla różnych nauk humanistycznych typ
refleksji z poszanowaniem odmiennych poglądów;
- uznania priorytetu wiedzy w rozwiązaniu problemów badawczych,
poznawczych i praktycznych w obrębie etyki końca życia, z zachowaniem
szacunku dla standardów pracy i debaty naukowej.
Kryteria oceniania
aktywność (w tym obecność, przygotowanie do zajęć, udział w dyskusjach) –
40 %
przygotowanie i wygłoszenie referatu – 30%
przygotowanie pisemnej analizy krytycznej wybranego tekstu (książki lub
artykułu) z zakresu tematyki seminarium lub analizy wybranego
przypadku/problemu z zakresu tematyki seminarium (case study lub esej
argumentacyjny) – 30 %
Dodatkowe kryteria oceniania dla doktorantów/ Additional assessment criteria
for PhD students
Praca pisemna stanowiąca pogłębioną analizę wybranego zagadnienia końca
życia, obejmująca podstawy teoretyczne oraz praktykę medyczną/społeczną
Liczba nieobecności podlegająca usprawiedliwieniu na semestr: 2
Literatura
Ad Hoc Committee of the Harvard Medical School to Examine the
Definition of Brain Death (1968).
A. Alichniewicz, Terapia daremna – problem definicyjne, Przegląd Prawa
Medycznego, 3 (2024), 16, s. 5-32, DOI: 10.70537/p196w724
Ph. Ariès, Człowiek i śmierć, PIW, Warszawa 1989.
G.S Belkin, Death before Dying, Oxford University Press, Oxford – New
York 2014.
M.J. Cholbi (ed.), Euthanasia and Assisted Suicide, Praeger, Santa
Barbara-Denver 2017.
P. Lee, Total Brain Death and the Integration of the Body Required of a
Human Being. Journal of Medicine and Philosophy, 2016,41, 300 – 314.
doi:10.1093/jmp/jhw005
J.P. Lizza, Defining death: beyond biology. Diametros 2018, 55, 1–19.
DOI: 10.13153/diam.1172
P. Łuków (red. nauk.), Zrozumieć śmierć człowieka , Polskie
Stowarzyszenie Koordynatorów Transplantacyjnych 2015
F. G. Miller, R.D. Truog, Death, Dying, and Organ Transplantation.
Reconstructing Medical Ethics at the End of Life. Oxford University
Press, Oxford – New York 2012.
President’s Commission for the Study of Ethical Problems in Medicine
and Biomedical and Behavioral Research (1981). Defining Death.
https://repository.library.georgetown.edu/bitstream/handle/10822/559345
/defining_death.pdf?sequence=1&isAllowed=y
President’s Council of Bioethics. (2008). Controversies in the
Determination of Death. A White Paper.
https://repository.library.georgetown.edu/bitstream/handle/10822/559343
/Controversies%20in%20the%20Determination%20of%20Death%20for
%20the%20Web.pdf?sequence=1&isAllowed=y
J. Różyńska, W. Chańska (red), Bioetyka, Wolters Kluwer, Warszawa
2013.
Literatura dodatkowa
J. M. Fischer (red.), The Metaphysics of Death, Stanford University
Press, Stanford 1993.
McMahan, The Ethics of Killing: Problems at the Margins of Life,
Oxford University Press 2003.
M. Vovelle, Śmierć w cywilizacji Zachodu. Od roku 1300 po
współczesność, Słowo/Obraz Terytoria, Gdańsk 2005.
M. Warnock, E. Macdonald, Easeful Death, Oxford University Press,
Oxford 2009
S.J. Youngner, G.K. Kimsma, Physician-Assisted Death in Perspective.
Assessing the Dutch Experience, Cambridge University Press, Cambridge
2012.
I. Ziemiński, Zagadnienie śmierci w filozofii analitycznej, TN KUL
Lublin 1999;
I. Ziemiński Metafizyka śmierci, Wydawnictwo WAM, Kraków 2010.