Analizy metafizyczne: fundamentalne relacje ontyczne 3800-AM226-S
Przedmiotem rekonstrukcji i analiz podczas zajęć będą podstawowe relacje ontyczne oraz
stanowiska metafizyczne, które owe relacje forsują. Wśród omawianych relacji znajdą się: (i) formalne relacje
ontyczne: egzemplifikacja/instancjacja, koegzemplifikacja, kompresencja, relacja część/całość; relacja
należenia do/bycia jezdnym z, podpadanie pod, identyczność (tożsamość, takożsamość), różnica,
podobieństwo; (ii) relacje stricte ontyczne: genidentyczność/identyczność w czasie, sukcesja, kompozycja,
konstytucja, partycypacja, zależność ontyczna, współzależność, ugruntowanie, emergencja, superweniencja,
realizacja; (iii) relacje fizyczne: lokalizacja czasowa i przestrzenna, lokalizacja czasoprzestrzenna, kolokacja i
separacja przestrzenna, równoczesność i różnica czasowa, koincydencja, oddziaływania i przyczynowość; (iv)
pozostałe relacje: czynienie prawdziwym, zaangażowanie ontologiczne teorii. Nadto zrekonstruowane i
poddane ocenie zostaną: a) procedury redukcyjne wobec relacji ontycznych; b) propozycje formalizacji relacji
ontycznych. Rekonstrukcja i analiza wspomnianych pojęć oraz towarzyszących im stanowisk będzie
obejmowała: (a) identyfikację głównych racji przemawiających za poszczególnymi koncepcjami, (b) eksplikację
fundamentalnych pojęć wykorzystywanych na ich gruncie, (c) analizę argumentacyjną zasadniczych
rozumowań w toczonych dyskusjach; (d) analizę zarzutów i kontrprzykładów; (e) identyfikację i rekonstrukcję
logicznych konsekwencji poszczególnych stanowisk.
Koordynatorzy przedmiotu
Rodzaj przedmiotu
Założenia (opisowo)
Efekty kształcenia
Nabyta wiedza:
Student ma usystematyzowaną wiedzę na temat relacji ontycznych obecnych w metafizycznych koncepcjach w
obrębie filozofii analitycznej, w szczególności - na temat relacji fundamentalnych. Dobrze zna i rozumie
pojęcia, strategie argumentacyjne i metody badawcze charakterystyczne dla ontologii w wydaniu
analitycznym.
Nabyte umiejętności:
Student potrafi samodzielnie interpretować, komentować i konfrontować zagadnienia występujące w tekstach
metafizycznych. Potrafi trafnie analizować argumentację filozoficzną, identyfikować składające się na nią
założenia i wnioski, ustalać formalne relacje między składnikami filozoficznych rozumowań. Umie oceniać
teoretyczną wagę konkurujących ze sobą koncepcji. Jest w stanie samodzielnie tworzyć lub dobierać
odpowiednie strategie argumentacyjne, konstruować kontrargumenty i odpowiadać na zarzuty.
Nabyte kompetencje społeczne:
Student zna zakres posiadanej przez siebie wiedzy i posiadanych umiejętności. Rozwija zdolności jasnego,
precyzyjnego myślenia. Jest otwarty na nowe idee i gotów do zmiany opinii w świetle dostępnych danych i
argumentów. Potrafi samodzielnie ocenić zarówno rzetelność źródeł informacji, z których korzysta, jak i
konkluzywność argumentacji, z którą jest konfrontowany.
Kryteria oceniania
Ocena końcowa jest wyznaczona zdobyciem odpowiedniej liczby punktów, które uczestnicy uzyskują na
podstawie: (i) zamkniętego, pisemnego TESTU ZALICZENIOWEGO, obejmującego swym zakresem przeczytaną i
przeanalizowaną literaturę (podejście do testu jest wszakże opcjonalne); (ii) przedstawienia co najmniej
jednego referatu lub koreferatu podczas zajęć; (iii) aktywności; (iv) ewentualnego napisania pracy
seminaryjnej.
Dopuszczalne są dwie nieusprawiedliwione nieobecności (po ich przekroczeniu student zobowiązany jest do
wykonania zleconej pracy pisemnej). Nieobecność w więcej niż 50% spotkań seminaryjnych automatycznie
uniemożliwia uzyskanie zaliczenia.
Literatura
[Uwaga! Precyzyjna lista lektur zostanie umieszczona na stronie przedmiotu]
1) Marmodoro A., Yates D. (eds.) (2016), The Metaphysics of Relations, Oxford: Oxford University Press; 2) Heil
J., (2021), Relations, Cambridge: Cambridge University Press; 3) Paolini Paoletti M., (2025), The Ontology of
Relations, New York, NY: Routledge; 4) Lowe E.J. (2006), The Four-Category Ontology: A Metaphysical
Foundation for Natural Science, Oxford: Clarendon Press; 5) Lowe E.J. (2009), More Kinds of Being, Oxford:
Wiley-Blackwell; 6) Hoeltje M., Schnieder B., Steinberg A. (eds.) (2013), Varieties of Dependence: Ontological
Dependence, Grounding, Supervenience, Response-Dependence, Munich: Philosophia Verlag; 7) Gibb S., Robin
Findlay Hendry R.F., Lancaster T. (eds.) (2019), The Routledge Handbook of Emergence, New York, NY:
Routledge; 8) Carrara M., De Florio C., Lando G., Morato V. (eds.) (2025), Contemporary Metaphysics, Cham:
Springer; 9) Polger Th.W., Shapiro L.A. (2016), The Multiple Realization Book. Oxford: Oxford University Press;
10) Gallois A., (2017), The Metaphysics of Identity, New York: Routledge; 11) Benjamin L. Curtis B.L., Robson J.
(2016), A Critical Introduction to the Metaphysics of Time, London: Bloomsbury Academic.