Filhellenizm w Polsce i Europie a powstanie greckie 3700-SNG2-FPE
Celem zajęć jest zapoznanie studentów w ideami europejskiego filhellenizmu jako elementu europejskiej recepcji kultury greckiej.
Przedmiotem zajęć będą idee filhelleńskie jako wyraz romantycznego imperatywu wolności, a także konkretne działania polskich i europejskich filhellenów podejmowane na rzecz odzyskania przez Grecję niepodległości. Analizować będziemy teksty literackie wyrażające nastroje filhelleńskie, manifesty polityczne, a także zapisy podróży greckich podejmowanych przez Europejczyków od XVIII do dziś, ze szczególnym uwzględnieniem romantycznego odkrywania Grecji.
Przyjrzymy się obrazowi powstania greckiego w literaturze europejskiej, w tym najważniejszych, legendarnych wydarzeń oraz słynnych bojowników o wolność Grecji.
Zakres tematyczny:
Filhellenizm XIX wieku w Polsce i Europie. Źródła kulturowe i konteksty polityczne. Greckie "odrodzenie" w Europie przełomu XVIII i XIX wieku. Rola kultury niemieckiej w ponownym przyswajaniu dziedzictwa Grecji antycznej. Hellenizm a filhellenizm. Romantyczna wizja Grecji. Byron jako filhellen. Udział filhellenów w walkach o niepodległość Grecji. Powstanie greckie w literaturze i malarstwie polskim i europejskim. Bohaterowie powstania greckiego (od Kanarisa do Byrona). Podróże greckie w XIX wieku. Popularność pieśni nowogreckich. Specyfika kulturowa i polityczna filhellenizmów europejskich (zwłaszcza warianty: niemiecki, francuski, angielski) jako punkt wyjścia do rozważań nad specyfiką polskiego filhellenizmu. Przejawy filhellenizmu w kulturze polskiej XIX wieku: w literaturze, estetyce i obyczajowości. Echa filhellenizmu w kulturze współczesnej – XX i XXI wiek.
Koordynatorzy przedmiotu
Rodzaj przedmiotu
Efekty uczenia się
1. Zna podstawową terminologię dotyczącą recepcji kultury greckiej w Europie nowożytnej.
2. Ma poszerzoną i pogłębioną wiedzę o miejscu i roli nauk humanistycznych oraz dorobku leksykograficzno-encyklopedycznego w kulturze
3. Zna podstawowe metody interpretacji tekstu literackiego związanego z recepcją nowożytnej kultury greckiej.
4. Potrafi samodzielnie dobrać i zastosować odpowiednie narzędzia badawcze do analizy dzieł sztuki zainspirowanej ideami filhelleńskimi.
5. Potrafi skontekstualizować dzieło kultury w odniesieniu do wydarzeń powstania greckiego 1821.
6. Potrafi sformułować problem badawczy wychodząc od znajomości zjawisk historycznych związanych z tendencjami wolnościowymi w XIX-wiecznej Europie (zwłaszcza dotyczących powstania greckiego).
7. Potrafi rozpoznawać i interpretować podstawowe problemy i zjawiska współczesności mające korzenie w tendencjach wolnościowych XIX wieku.
8. Przestrzega zasady tolerancji, rozumie dziedzictwo kulturowe greckie i europejskie, ma poszanowanie dla różnic kulturowych i religijnych.
9. Szanuje etyczny wymiar badań naukowych, dotyczących wydarzeń historycznych XIX wieku i badań nad nimi.
Kryteria oceniania
1. Podstawą zaliczenia są wymienione poniżej formy aktywności:
– aktywność na zajęciach;
– przygotowanie do zajęć, uczestnictwo w dyskusji.
2. Ocena końcowa uwzględnia:
– aktywność na zajęciach;
– przygotowanie do zajęć i aktywny udział w zajęciach;
– przygotowaną samodzielnie prezentacje.
Dopuszczalna liczba nieobecności wynosi dwie.
Trzecia i czwarta nieobecność wymagają indywidualnego zaliczenia zajęć.
Pięć i więcej nieobecności powoduje niezaliczenie zajęć i konieczność ich powtarzania
Rozmowa zaliczająca.
Literatura
Literatura
1. Teksty literackie (wybór)
G. Byron, Giaur, Wędrówki Childe Harolda, wybór liryków
F. Chateaubriand, Opis podróży z Paryża do Jerozolimy, na osnowie tłumaczenia F. S. Dmochowskiego, przygotował P. Hertz, Warszawa 1980.
A. Mickiewicz, Dziady
J. Słowacki, Lambro, Podróż z Neapolu do Ziemi Świętej
C. Norwid, Epimenides, liryki
Józef Dunin-Borkowski, Wybór poezji, Warszawa 1950.
2. Opracowania (wybór)
A/
- Filhellenizm w Polsce. Rekonesans, pod red. M. Borowskiej, M. Kalinowskiej, J. Ławskiego i K. Tomaszuk, Warszawa 2007.
- Filhellenizm w Polsce. Wybrane tematy, pod red. M. Borowskiej, M. Kalinowskiej, K. Tomaszuk, Warszawa 2012.
- Antyk romantyków - model europejski i wariant polski. Rekonesans, pod red. M. Kalinowskiej i B. Paprockiej-Podlasiak, Toruń 2003.
- Bizancjum - Prawosławie - Romantyzm. Tradycja wschodnia w kulturze XIX wieku, pod red. J. Ławskiego i K. Korotkicha, Białystok 2004.
- Sparta w kulturze polskiej, cz. 1: Model recepcji, spojrzenie europejskie, konteksty greckie, red. M. Borowska, M. Kalinowska, J. Speina, K. Tomaszuk, Wydawnictwo Naukowe Sub Lupa, Warszawa 2014.
- Sparta w kulturze polskiej, cz. 2: Przekroje, syntezy, konteksty, red. M. Borowska, M. Kalinowska, D. Kaja, J. Speina, Wydawnictwo Naukowe Sub Lupa, Warszawa 2015.
- Wolność albo śmierć. Polscy filhelleni i powstanie greckie 1821 / Freedom or Death. Polish Philhellenes And The Greek Uprising Of 1821, red. M. Borowska,
M. Kalinowska, M. Chilińska, przekł. tekstów na j. ang. J. Dutkiewicz, Warszawa 2021. Ελευθερία ή θάνατος. Οι Πολωνοί Φιλέλληνες και η Ελληνική Επανάσταση του 1821. Επετειακή έκδοση για τα διακόσια χρόνια της Ελληνικής Επανάστασης / Freedom or Death. Polish Philhellenes and the Greek Uprising of 1821. Anniversary Edition for the Two Hundred Years of the Greek Revolution, przeł. na j. grecki I. Genew-Puhalewa, D. Jędraś, S. Karageorgos, P. Krupka, R. Winiarskared. M. Borowska,
M. Kalinowska, M. Chilińska, S. Karageorgos, Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego, Warszawa 2022.
- Greek war of independence and Polish philhellenism (1821-1833), red. G. Kardaras, M. Kalinowska, A. Sfoini, M. Kowalska, National Hellenic Research Foundation. Institute of Historical Research, University of Warsaw. Faculty of “Artes Liberales”, Athens 2023.
B/
- H. Angelomatis-Tsougarakis, The Eve of the Greek Revival. British Travellers' Perceptions of Early Nineteenth-Century Greece, London and New York 1990.
- W. St. Clair, That Greece Might Still Be Free. The Philhellenes in the War of Independence, Oxford 1972.
- L. Droulia, Philhellenisme. Ouvrages inspirés par la guerre de l'Independence Grecque 1821 - 1833. Répertoire bibliographique, Athens 1974.
- R. Eisner, Travelers to an Antique Land. The History and Literature of Travel to Greece, Ann Arbor 1991.
- Gminna pieśń Greków, wybór i opracowanie M. Borowska, Warszawa 2004.
- M. Kalinowska, Grecja romantyków. Studia nad obrazem Grecji w literaturze romantycznej, Toruń 1994.
- M. Kalinowska, Juliusza Słowackiego „Podróż do Ziemi Świętej z Neapolu”. Glosy, słowo/obraz terytoria (w serii Wiek XIX), Gdańsk 2011 [wraz z edycją poematu].
- M. Kalinowska, „Agezylausz” Juliusza Słowackiego. Glosy, słowo/obraz terytoria, Gdańsk 2015 [wraz z edycją dramatu].
M. Kalinowska, „Sypałem ziarna maku…”. Podróż grecka Zbigniewa Herberta, Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego, Warszawa 2023.
- K. Mężyński, Gotfryd Ernest Groddeck - profesor Adama Mickiewicza, Gdańsk 1974.
- A. Opacka, Trwanie i zmienność, Katowice 1998.
- S. Pigoń, Do źródeł "Dziadów" wileńsko-kowieńskich, Wilno 1930.
- Th. C. Prousis, Russian Society and the Greek Revolution, Northern Illinois University Press 1994.
- „Raptularz wschodni” Juliusza Słowackiego. Edycja – studia – komentarze, t. 1: Podobizna autografu, t. 2: Edycja – komentarz – objaśnienia, red. M. Kalinowska, U. Makowska, Z. Przychodniak, M. Troszyński, D. Kaja, Wydział „Artes Liberales” Uniwersytetu Warszawskiego, Wydawnictwo DiG, Centrum Polsko-Rosyjskiego Dialogu i Porozumienia, Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu, Warszawa 2019; t. 3 – zob. zestawienie prac redakcyjnych.
- T. Spencer, Fair Grece Sad Relic. Literary Philhellenism from Shakespeare to Byron, Portway Bath 1974.
- C. M. Woodhouse, The Philhellenes, London 1969.