Wstęp do dziejów Grecji nowożytnej 3700-SNG-WDGN
Zajęcia oferują słuchaczom przegląd najważniejszych wydarzeń w dziejach Grecji, począwszy od okresu dominacji tureckiej aż po współczesny „kryzys grecki”. Uczestnicy poznają procesy formowania się państwa greckiego, począwszy od powstania w 1821 roku, którego obraz zostanie zilustrowany fragmentami pamiętników Makrijanisa i Kolokotronisa. Omówione zostaną kolejne etapy historii Grecji, w tym jej okresy pod rządami Kapodistriasa, monarchii Otona I i Jerzego I oraz kluczowe postacie, takie jak Charilaos Trikupis i Elefterios Wenizelos. W programie przewidziano także analizę klęski „Wielkiej Idei”, skutków I i II wojny światowej, wojny domowej, rządów „czarnych pułkowników” oraz współczesnych wyzwań politycznych i społecznych. Szczególne miejsce zajmują zagadnienia związane z Turkokracją (1453–1821), organizacją państwa osmańskiego, obciążeniami ludności chrześcijańskiej i rolą Patriarchatu. Wprowadzenie obejmuje omówienie literatury przedmiotu, materiałów pomocniczych (mapy, tablice chronologiczne) oraz zasad zaliczenia zajęć
Słuchacze: zdobywają wiedzę o wydarzeniach przełomowych dla dziejów Grecji (okres panowania tureckiego, powstanie 1821 r. i jego obraz w pamiętnikach z epoki (Makrijanis, Kolokotronis), etapy formowania się państwa w jego obecnych granicach, katastrofa Wielkiej Idei, I i II wojna światowa, wojna domowa i rządy „czarnych pułkowników”), „kryzys grecki”.
Zakres tematów
1. Zajęcia organizacyjne: omówienie tematyki; niezbędnej literatury przedmiotu i pomocy (tablice chronologiczne, mapy, przewodniki), warunków zaliczenia, wymogów egzaminu. Propozycje lektur.
2-3. Grecja w czasie I: Periodyzacja dziejów Grecji nowożytnej (Okres dominacji tureckiej, powstanie 1821, powstanie państwa greckiego (Kapodistrias), okres do wojen bałkańskich, I wojna światowa, okres międzywojenny (katastrofa Wielkiej Idei), II wojna światowa, wojna domowa, junta pułkowników, Grecja obecnie.
4. Zdobycie Konstantynopola (źródła, przebieg, skutki). Fragmenty dramatu Nikosa Kazandzakisa Konstantyn Paleolog (przekład wykładowcy).
5-6. Organizacja państwa osmańskiego; obciążenia ludności chrześcijańskiej. Rola Patriarchatu. Charakterystyka okresu Turkokracji (1453–1821). Grecy w księstwach naddunajskich, Grecy w diasporze. Ruchy powstańcze.
7. Powstanie 1821. Przygotowania: działalność Rigasa Fereosa (Hymn bojowy i projekt konstytucji), powstanie Filiki Eteria. Bunt Alego Paszy.
Etapy powstania: najważniejsze wydarzenia, przywódcy, działalność polityczna; Filhellenowie; postawa wielkich mocarstw. Fragmenty doniesień "Gazety Krakowskiej" z lat 1821–1828.
8. Państwo greckie w okresie rządów Kapodistriasa.
9. Grecja za Otona I. i Jerzego I. Sylwetka Charilaosa Trikupisa. Osiągnięcia państwa greckiego do końca XIX w.
10. Grecja w okresie do końca I wojny światowej. Sylwetka Elefteriosa Wenizelosa.
11. Grecja w okresie międzywojennym. Klęska "Wielkiej Idei".
12-13. Grecja w okresie II wojny światowej i wojny domowej. Sylwetka Jeorjosa Papandreu.
14-15. Ostatnie półwiecze dziejów Grecji (junta 1967–1974; problemy dnia dzisiejszego). Sylwetki Konstandinosa Karamanlisa i Andreasa Papandreu
Zajęcia realizowane w ramach projektu „Zintegrowany Program Rozwoju Dydaktyki – ZIP 2.0”, współfinansowanego ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego – Program Fundusze Europejskie dla Rozwoju Społecznego 2021-2027 (FERS) (nr umowy: FERS.01.05-IP.08-0365/23-00).
Rodzaj przedmiotu
Koordynatorzy przedmiotu
Efekty kształcenia
Po zakończeniu zajęć student/-ka:
w zakresie WIEDZY:
- ma podstawową wiedzę o dziejach nowożytnej Grecji (wydarzenia, ideologie, mężowie stanu) (K_W09);
- ma podstawową wiedzę o kluczowych zjawiskach w kulturze Grecji nowożytnej ze wskazaniem na jej oryginalność i specyfikę (np. wpływy tureckie, i weneckie, dziedzictwo Wielkiej Idei, twórczość ludowa) na tle dziejów regionu Morza Śródziemnego. (K_W11).
w zakresie UMIEJĘTNOŚCI:
- potrafi analizować i interpretować wybrane teksty o charakterze historycznym, ewentualnie literackim; dostrzega kontekst historyczny w czytanych utworach (K_U04).
- przy formułowaniu wypowiedzi pisemnej korzysta skutecznie z nabytych na wykładzie i samodzielnie wyszukanych wiadomości przy interpretacji źródeł, zwł. literackich (K_U05));
- planuje proces uczenia się przez całe życie, poszerzając wiedzę w zakresie dziejów i kultury nowożytnej Grecji (K_U13).
w zakresie KOMPETENCJI SPOŁECZNYCH:
- jest gotów do krytycznej oceny własnej wiedzy w zakresie zjawisk związanych z dziejami i Grecji (K_K01).
Kryteria oceniania
Egzamin pisemny, sprawdzający podstawową wiedzę o dziejach Grecji nowożytnej i umiejętność syntetycznego jej przedstawienia na piśmie.
Ocena opisowa towarzysząca ocenie numerycznej zawiera. wskazanie wiedzy P_01 i kontekstów P_W02, a także opisuje skuteczności analiz i interpretacji (P_U01) oraz jakość wypowiedzi pisemnej (P_U02).
Efekt P_U03 w połączeniu ze związanym z nim efektem P_K01 oceniane są w obserwacji ciągłej.
Literatura
podstawowa* / uzupełniająca (przewodnik)
Konstytucja Grecji, tłum. z francuskiego G. i W. Uliccy, wyd. 2, Warszawa 2005.*
G. Bernatowicz, Stosunki Grecji, Hiszpanii i Portugalii z EWG i NATO, Warszawa 1981.
A. Bojarski, Powstanie Greków w latach 1821–1829, wyd. Książka i Wiedza, Warszawa 2011.
A. Bojarski, Navarino 1827, wyd. Bellona, Warszawa 2007.*
J. Bonarek, T. Czekalski, S. Sprawski, S. Turlej, Historia Grecji, Kraków 2005.*
F. Braudel, Morze Śródziemne i świat śródziemnomorski w epoce Filipa II, t. I-II, tłum. z francuskiego Gdańsk 1977.
A.M. Brzeziński, Grecja, Warszawa 2002.*
R. Clogg, Historia Grecji nowożytnej, tłum. W. Gałąska, wyd. Książka i Wiedza, Warszawa 2006. *
T. Czekalski, Pogrobowcy Wielkiej Idei. Przemiany społeczne w Grecji w latach 1923–1940, Kraków 2007.*
A. Giza, Bułgaria i problem macedoński od początku XVIII do lat trzydziestych XX wieku, Szczecin 2003.
F. Gołembski, Proces formowania się świadomości narodowej Greków, "Balcanica Posnanensia" VI (1993).
W. Gorzycki, Walka Grecji o niepodległość w wieku XIX, wyd. Polska Składnica Pomocy Szkolnych, Warszawa 1922.
T. Jarmoła, Kreta 1941, wyd. Bellona, Warszawa 2015.
J. Knopek, Polacy w Grecji. Historia i współczesność, Bydgoszcz 1997.
D. Kołodziejczyk, Imperium Osmańskie w XVI w. Kilka uwag o potencjale demograficznym i gospodarczym, "Przegląd Orientalistyczny" 28 (1987).
K. Kuczara, Od Pawła do Bartłomieja. Kościół w Europie Południowo-Wschodniej (krąg bizantyński), Warszawa 2016.
M. Mazower, Saloniki. Miasto duchów. Chrześcijanie, muzułmanie i Żydzi w latach 1430-1950, wyd. Czarne 2017.
M. Misztal, Historia Cypru, wyd. naukowe Uniwersytetu Pedagogicznego, Kraków 2013.
A. Murawski, Góry Pindos 1943–1949, wyd. Bellona, Warszawa 2013.*
Naród – Państwo – Europa Środkowa w XIX i XX wieku, red. A. Patek, W. Rojek, Kraków 2006.
P. Osiewicz, Konflikt cypryjski, Warszawa 2013.
L. Podhorodecki, Lepanto 1571, wyd. Bellona, Warszawa 1993.*
T. Rawski, Wojna na Bałkanach 1941. Agresja hitlerowska na Jugosławię i Grecję, Warszawa 1981.
J. Reychman, Historia Turcji, Warszawa-Wrocław 1973.
I. Stawowy-Kawka, Macedonia w polityce państw bałkańskich w XX wieku, Kraków 1993.
D. Sturis, Nowe życie. Jak Polacy pomogli uchodźcom z Grecji, wyd. W.A.B. 2017.
T. Wituch, Tureckie przemiany. Dzieje Turcji 1878-1923, Warszawa 1980.
M. Wojecki, Uchodźcy polityczni z Grecji w Polsce 1948–1975, Jelenia Góra 1989.
***
Filhellenizm w Polsce. Rekonesans, praca zbiorowa pod red. M. Borowskiej, M. Kalinowskiej, J. Ławskiego i K. Tomaszuk, wyd. UW, Warszawa 2007.
Filhellenizm w Polsce. Wybrane tematy. Praca zbiorowa pod red. M. Borowskiej, M. Kalinowskiej i K. Tomaszuk, wyd. UW, Warszawa 2012.
G. Malinowski, Hellenopolonica. Miniatury z dziejów polsko-greckich, Wrocław 2020.
Materiały przygotowane przez wykładowcę w postaci plików:
- materiały pomocnicze do wykładów i dyskusji;
- wyciągi z "Gazety Krakowskiej" z lat 1821–1828, dotyczące powstania greckiego 1821 r., opatrzone przypisami przez wykładowcę. (Zob. Materiały PSH);
- wybrane analizowane teksty w przekładzie polskim (np. dramat N. Kazandzakisa Konstantyn XI Paleolog; pieśni ludowe cyklu historycznego i kleftyckiego; Hymn bojowy Rigasa Welestinlisa).
Więcej informacji
Dodatkowe informacje (np. o kalendarzu rejestracji, prowadzących zajęcia, lokalizacji i terminach zajęć) mogą być dostępne w serwisie USOSweb: