Tropy mitologiczne w języku – słowa, pojęcia, konteksty 3700-SN-FL-TMJ
Zajęcia są poświęcone obserwacji procesów czerpania leksyki i pojęć z zasobów dziedzictwa mitologii greckiej i rzymskiej. Wyrazy przejęte z języków klasycznych to w polskim słownictwie największa i jedna z najstarszych grup zapożyczeń. Losy słów i pojęć o antycznej proweniencji różnie się układały – istotnym zmianom ulegały zarówno sensy słów, ich nacechowanie, konotacje, sposoby wykorzystywania w tekstach, jak i ich słownikowe opisy. Siła mitologicznych historii nierzadko przesądzała o atrakcyjności potencjału metaforycznego zapożyczeń greckich i łacińskich.
Przy okazji obserwacji funkcjonowania wybranych latynizmów i hellenizmów we współczesnej polszczyźnie i w polskich opracowaniach słownikowych będziemy się zapoznawać z ogólnymi kwestiami teoretycznymi dotyczącymi międzyjęzykowych migracji leksykalnych. W przystępny sposób zostaną omówione wybrane kategorie aparatu językoznawczego: procesy apelatywizacji, onimizacji, zmian semantycznych, koncepcja konotacji, językowego obrazu świata, amalgamatów konceptualnych i rzutowania domen pojęciowych. Przyjrzymy się zasadom i efektom tych procesów w kontekście wpływów kulturowych.
Recepcji dziedzictwa antycznego w polszczyźnie będziemy się przyglądać przez pryzmat polskich słowników pochodzących z różnych okresów historycznych oraz współczesnych danych korpusowych, przyjrzymy się językowemu i słownikowemu funkcjonowaniu m.in. nazw artefaktów, eponimów (eponimizmów), nazw własnych, frazeologizmów i in. Wykorzystywane do tego będą metody kwerend leksykograficznych i korpusowych.
Koordynatorzy przedmiotu
Rodzaj przedmiotu
Założenia (opisowo)
Efekty uczenia się
Efekty kształcenia w zakresie wiedzy:
w stopniu pogłębionym zna i rozumie wybrane fakty i zjawiska językowe w zakresie recepcji w polszczyźnie kultur i systemów religijnych starożytnej Grecji i Rzymu [K_W01]
w stopniu pogłębionym zna i rozumie wybrane zagadnienia dotyczące współczesnych teorii językowych i badań nad różnymi zjawiskami ewolucji języka jako elementu kultury [K_W02]
w stopniu pogłębionym zna i rozumie wybraną terminologię oraz metodologię badań w zakresie lingwistyki kulturowej [K_W03]
w stopniu pogłębionym zna i rozumie wybrane narzędzia i metody analizy rozwoju semantycznego i migracji międzyjęzykowych poszczególnych jednostek leksykalnych [K_W04]
zna i rozumie teorie i metodologie dyscyplin, które zajmują się studiami nad językiem w kontekście kultury [K_W05]
zna i rozumie powiązania między lingwistyką a innymi dyscyplinami humanistycznymi, które dotyczą studiów nad kulturą; poprzez poznanie perspektywy lingwistycznej nabył podstawy podejścia interdyscyplinarnego w studiach kulturoznawczych [K_W06]
w stopniu pogłębionym zna i rozumie wybrane zagadnienia i zjawiska dotyczące językowej recepcji i oddziaływania kultury antyku oraz szeroko pojętego dorobku materialnego i duchowego cywilizacji śródziemnomorskiej [K_W07]
zna i rozumie podstawy języka łacińskiego oraz jego znaczenie dla rozwoju języków nowożytnej Europy, a w szczególności polszczyzny [K_W08]
w stopniu pogłębionym zna i rozumie interdyscyplinarny charakter badań językowych i kulturowych [K_W09]
językiem w kontekście kultury [K_W11]
w stopniu pogłębionym zna i rozumie zależności pomiędzy twórczością literacką antyku a rozwojem języków wernakularnych Europy, w tym zwłaszcza Polski [K_W13]
Efekty kształcenia w zakresie umiejętności:
potrafi wykorzystać posiadaną wiedzę w zakresie lingwistyki kulturowej, aby formułować i rozwiązywać złożone i nietypowe problemy językowe i kulturowe [K_U01]
potrafi rozwiązywać złożone problemy oraz analizować zjawiska językowe za pomocą właściwie dobranych metod i narzędzi badawczych, w tym także interdyscyplinarnych [K_U02]
potrafi właściwie dobrać materiały źródłowe i informacje niezbędne do sformułowania i rozwiązania problemu językowego, oraz dokonać ich krytycznej analizy i oceny [K_U04]
potrafi wykorzystać podstawową wiedzę z zakresu lingwistyki kulturowej w celu projektowania różnych form popularyzacji wiedzy o językach i ich historii za pomocą technik informacyjno-komunikacyjnych [K_U05]
potrafi uczestniczyć w dyskusji na tematy językowe i kulturoznawcze, w tym przedstawiać logiczną argumentację i wyciągać krytyczne wnioski [K_U07]
potrafi brać aktywny udział w dyskusji na temat zjawisk językowych i kulturowych, przedstawiając własne argumenty i polemizując z innymi argumentami z poszanowaniem dla odmienności poglądów i opinii [K_U08]
Efekty kształcenia w zakresie kompetencji społecznych:
jest gotów do krytycznej oceny posiadanej wiedzy na temat zjawisk językowych uwikłanych w fenomeny kulturowe oraz treści w tym zakresie odbieranych w przestrzeni akademickiej i sferze publicznej [K_K01]
przejawia szacunek i ciekawość badawczą wobec zjawisk językowych i kulturowych oraz uznawania znaczenia wiedzy w zakresie dziedzictwa językowokulturowego wybranego regionu w rozwiązywaniu problemów poznawczych i praktycznych [K_K02]
jest gotów do zasięgania opinii ekspertów w przypadku trudności z samodzielnym rozwiązaniem problemu lingwistycznego podczas badania zjawisk kulturowych [K_K03]
jest gotów do realizowania planu pracy własnej zgodnie z wytycznymi prowadzącego [K_K04]
jest gotów do inicjowania działań w zakresie promocji świadomości językowej i kulturowej w przestrzeni publicznej [K_K05]
jest gotów do zrozumienia potrzeby tolerancji wobec różnic językowych i kulturowych [K_K06]
jest gotów do zaangażowania w dialog społeczny i międzykulturowy ze zrozumieniem i poszanowaniem różnorodności języków i kultur [K_K07]
jest gotów do zrozumienia wagi zachowania bogactwa, integralności oraz świadomości dziedzictwa językowego Europy, w tym starożytnej łaciny i greki [K_K08]
jest gotów do aktywnego uczestnictwa w dyskusji w języku polskim na tematy zmian i wpływów językowych, szanując poglądy partnerów [K_K10]
Kryteria oceniania
Podstawą zaliczenia zajęć jest:
a) aktywne uczestnictwo w zajęciach,
b) wykonywanie na bieżąco zadań związanych z zajęciami,
c) końcowe kolokwium zaliczeniowe (pisemne),
d) obecność na zajęciach (z prawem do dwóch nieobecności w semestrze).
Zaliczenie na ocenę:
ocena ciągła (przygotowanie do zajęć i aktywność) 40%,
końcowe kolokwium zaliczeniowe (pisemne) 60%.
Warunkiem uzyskania zaliczenia z przedmiotu jest obecność na zajęciach (z prawem do dwóch nieobecności w semestrze).
Literatura
OPRACOWANIA (lektura do wyboru):
Buttler D., Dola i niedola wyrazów pochodzenia łacińskiego we współczesnej polszczyźnie, „Poradnik Językowy” 1989, z. 3.
Grimal P., Słownik mitologii greckiej i rzymskiej, Wrocław 1987.
Krawczuk A., Alfabet Krawczuka mitologiczny, Kraków 1991.
Krawczuk K., Stąd do starożytności, Warszawa 1988.
Kreyser K., Śladami mitów starożytnej Grecji i Rzymu, Warszawa 1992.
Kubiak Z., Mitologia Greków i Rzymian, Kraków 2013.
Maćkiewicz J., Co to są tzw. internacjonalizmy, „Język Polski” 1984, z. 4, s. 176-184.
Marciniak K., Mitologia grecka i rzymska, Warszawa 2010.
Parandowski J., Mitologia. Wierzenia i podania Greków i Rzymian, Londyn 1992.
Rybicka H., Losy wyrazów obcych w języku polskim, Warszawa 1976.
Siatkowska E., Historia wpływów łacińskich w językach zachodniosłowiańskich, „Poradnik Językowy” 1989, z. 4, s. 229-239.
Tabakowska E., Mit o Persefonie jako amalgamat pojęciowy, [w:] Persefona, czyli dwie strony rzeczywistości, red. M. Cieśla-Korytowska, M. Sokalska, Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, Kraków 2010.
Walczak B., Granica między jednostkami leksykalnymi rodzimymi i obcego pochodzenia, [w:] Opisać słowa, red. A. Markowski, Warszawa 1992, s. 222-232.
Witaszek-Samborska M., Zapożyczenia z różnych języków we współczesnej polszczyźnie, Poznań 1993.
Wojan K., Przypadkowe i nieprzypadkowe wędrówki leksemów, Gdańsk 2010.
SŁOWNIKI (w wyborze):
Arct M., Słownik ilustrowany języka polskiego, Warszawa 1916.
Czeszewski M., Foremniak K., Ludzie i miejsca w języku. Słownik frazeologizmów eponimicznych, Warszawa 2011.
Inny słownik języka polskiego, red. M. Bańko, t. 1-2, Warszawa 2000.
Kopaliński W., Słownik eponimów czyli wyrazów odimiennych, Warszawa 1996.
Kopaliński W., Słownik mitów i tradycji kultury, Warszawa 1985.
Linde S.B., Słownik języka polskiego, t. 1-6, Warszawa 1807-1815.
Nowy słownik języka polskiego, red. T. Lehr-Spławiński, t. 1-2, Warszawa 1938-39.
Praktyczny słownik współczesnej polszczyzny, red. H. Zgółkowa, t. 1-50, Poznań 1994–2005.
Puda-Blokesz M., Po nitce do kłębka. Mały słownik mitologizmów frazeologicznych języka polskiego, Kraków 2015.
Rutkowski M., Słownik metafor i konotacji nazw własnych, Olsztyn 2012.
Słownik języka polskiego, red. J. Karłowicz, A. Kryński, W. Niedźwiedzki, t. 1-8, Warszawa 1900-1927 [tzw. Słownik warszawski].
Słownik języka polskiego, red. M. Szymczak, t. 1-3, Warszawa 1978-81.
Słownik języka polskiego, red. W. Doroszewski, t. 1-10, Warszawa 1958-1969.
Słownik języka polskiego, red. A. Zdanowicz et al., t. 1-2, Wilno 1861 [tzw. Słownik wileński].
Słownik współczesnego języka polskiego, red. B. Dunaj, Warszawa 1996.
Uniwersalny słownik języka polskiego,red. S. Dubisz, t. 1-4, wyd. I, Warszawa 2003.
Wielki słownik języka polskiego, red. P. Żmigrodzki, Kraków 2007-...