W porcie, na schodach, w drzwiach kawiarni. Mapy twórczości Konstandinosa Kawafisa 3700-SN-FL-MTKK
Zajęcia dotyczą twórczości być może najlepszego, a z pewnością najważniejszego i najbardziej wpływowego nowogreckiego poety, Konstandinosa Kawafisa (1863-1933). Ich celem jest zapoznanie uczestników/czek z twórczością Kawafisa i z przemianami jej recepcji w XX i XXI wieku, a zwłaszcza z jej najnowszymi interpretacjami oraz zwrócenie uwagi na to, co w tej poezji jest ponadczasowe, aktualne i ważne.
Wiersze będziemy interpretować w różnorodnych kontekstach: biograficznym (Kawafis uchodził za ekscentrycznego odludka), geograficznym (tworzył w Aleksandrii w Egipcie i bardzo rzadko gdziekolwiek stamtąd wyjeżdżał), historycznym (wydarzenia wielu jego wierszy dzieją się w późnej starożytności, gdy świat ulega rozpadowi) narodowym (był najważniejszym greckim poetą, ale obraz greckiej tradycji w jego twórczości nie zawsze się Grekom podobał), światowym (jest najczęściej tłumaczonym greckim poetą) i tożsamościowym (pośmiertnie Kawafis został queerową ikoną).
Znajomość założeń estetycznych modernizmu i umiejętność zniuansowanej analizy tekstu poezji nowoczesnej, którą uczestnicy/czki będą ćwiczyć w ramach kursu, okaże się przydatna również na innych zajęciach w programie studiów filologicznych, literaturoznawczych i interdyscyplinarnych.
Zajęcia wypływają z doświadczenia kursu Great Books współprowadzonego z prof. Pawłem Wojtasem dla studentów kierunku artes liberales w roku akademickim 2023/24, ich formuła została jednak poddana modyfikacjom i dostosowana do potrzeb studentów/ek zainteresowanych literaturoznawstwem i kulturą Grecji.
Na zajęciach planujemy omówić m.in takie zagadnienia:
1. Aleksandria w poezji Kawafisa. Mityczny obraz miasta i jego rewizje.
2. Poeta (w) imperium. Kawafis wobec kolonializmu, imperium brytyjskiego i dawnych imperiów greckich: Bizancjum i państwa Aleksandra Wielkiego. Egipcjanie w i wobec twórczości Kawafisa.
3. Kawafis i antyk. Po co Kawafisowi starożytność? Jaką historię o starożytności opowiada? Do czego kawaficzny antyk służył poetom, którzy w swojej twórczości nawiązywali do Kawafisa?
4. Weksle w banku przyszłości: poeta i ekonomia. Czy Kawafis podsuwa nam narzędzia krytyki kapitalizmu? Jaka alternatywna etyka mogłaby zastąpić mieszczański etos? Aby odpowiedzieć na to pytanie, prześledzimy obecne w jego poezji wątki wymiany, inwestycji i urynkowienia.
5. Archiwizowanie i pamiętanie. Poezja Kawafisa wobec przedmiotów i mechanizmów pamięci.
6. Autotematyczny Kawafis: pisanie, komunikacja, autocenzura. Zobaczymy, jak w poezji Kawafis problematyzuje sam proces komunikacji literackiej.
7. Kawafis a erotyka. Jaki wpływ wywarła poetyka i tematyka wierszy Kawafisa na sposób mówienia o pożądaniu w polskiej poezji od lat 80 XX wieku?
8. Dekadentyzm / melancholia / utrata. Czy dekadentyzm jest aktualny w dobie permakryzysu? Rozważymy aktualność kawaficznych sposobów mówienia o stracie, ale też obecność w jego poezji kategorii starości, negacji, jałowości.
9. Kawafis jako przedmiot sztuki. Co sprawiło, że Hockney – artysta kojarzony z wielkoformatowym, akrylowym pop-artem – stworzył w 1966 serię kameralnych rycin do wierszy miłosnych Kawafisa?
Koordynatorzy przedmiotu
Efekty uczenia się
Po ukończeniu kursu student/ka
Zna i rozumie
1. twórczość K. Kawafisa jako przykład greckiej i europejskiej poezji modernistycznej (K_W05)
2. najnowsze teorie literatury i metody badań literackich w odniesieniu do poezji nowoczesnej (K_W06)
3. wybrane elementy kultury antycznej w recepcji K. Kawafisa oraz twórców nawiązujących do jego dzieła (zwł. W.H. Audena, Z. Herberta, J. Dehnela). (K_W07)
4. wybrane najważniejsze wydarzenia z greckiej historii, zwłaszcza historii greckiej kultury w Egipcie i na Bliskim Wschodzie (K_W01).
Potrafi:
1. analizować i interpretować nowoczesną poezję w odniesieniu do wybranych teorii literatury i z uwzględnieniem szeroko rozpoznanego kontekstu kulturowego (K_U03)
2. formułować wypowiedzi pisemne i ustne z użyciem terminologii z zakresu literaturoznawstwa (K_U07)
3. uczestniczyć w debacie dotyczącej nowoczesnej poezji, formułując własne argumenty i podejmując polemikę z opiniami innych, z zachowaniem szacunku dla odmiennych poglądów i stanowisk. (K_U08)
Jest gotów/gotowa do:
1. krytycznej oceny posiadanej wiedzy w odniesieniu do greckiej poezji modernizmu i jej kontekstów (K_K01)
2. przyjęcia postawy szacunku i badawczej ciekawości wobec zjawisk literackich, zwłaszcza związanych z grecką nowoczesnością (K_K02)
3. działania w sposób przedsiębiorczy na rzecz promocji twórczości K. Kawafisa w Polsce (K_K06).
Kryteria oceniania
Obecność na zajęciach jest obowiązkowa. Dopuszczalne są dwie nieobecności w semestrze (niezależnie od przyczyn). Dwie kolejne nieobecności wymagają odrobienia, a piąta uniemożliwia zaliczenie kursu.
Kurs kończy się zaliczeniem na ocenę. Na ocenę końcową składają się po równo aktywność na zajęciach (obecność i punktualność, przygotowanie do zajęć, udział w dyskusji) oraz krótka praca analityczno-interpretacyjna (analiza wiersza Kawafisa) pisana na ostatnich zajęciach.
Literatura
Bibliografia ma charakter selektywny, nie jest listą lektur na zajęcia. Obejmuje teksty dostępne w językach polskim, angielskim i greckim.
Zupełne podstawy:
K. Kawafis, Wiersze i proza, przełożył i komentarzami opatrzył Z. Kubiak, Warszawa 2001. (lub wcześniejsze wydania w tym tłumaczeniu)
K. Kawafis, Wiersze wszystkie / Apanta poietika, przeł. I. Kania, Kraków 2019.
Cz. Miłosz, Przygody poezji nowoczesnej, w: Prywatne obowiązki, Kraków 2001.
Cyfrowe archiwum Kawafisa: https://www.onassis.org/initiatives/cavafy-archive/
“Literatura na Świecie” nr 5/6 2012.
C.P. Cavafy, The Complete poems of C.P. Cavafy. Translated by Rae Dalven. With an Introduction by W.H. Auden, London 1961.
Podstawowe i klasyczne opracowania:
R. Lidell, Cavafy. A biography, New York 1976.
G. Jusdanis, The Poetics of Cavafy: Textuality, Eroticism, History, Princeton 1987.
Z. Kubiak, Kawafis Aleksandryjczyk, Warszawa 1995.
E. Keeley, Cavafy’s Alexandria, Princeton 1996.
M. Borowska Kawafis Kubiaka, czyli pochwała niemożliwości, „Nowe Książki” 10/1995.
A. Fiut, Dwa spojrzenia na antyk: Kawafis i Herbert, „Kwartalnik Artystyczny” 3/1996.
M. Yourcenar, Kontandinos Kawafis, w: taż, Czarny mózg Piranesiego. Konstandinos Kawafis, tł. J.M. Kłoczowski i K. Dolatowska, Gdańsk 2004.
Nowsze perspektywy akademickie:
D. Papanikolaou, “Words that tell and hide”: Revisiting C. P. Cavafy’s Closets, “Journal of Modern Greek Studies”, 23, 2005.
P. Roilos, C. P. Cavafy. The Economics of Metonymy, University of Illinois Press, Urbana 2009.
P. Jeffreys, Reframing Decadence: C. P. Cavafy's Imaginary Portraits, New York 2015.
S. Gourgouris, Cavafy’s debt, „boundary 2”, 44, 3/2017.
T. Kayalis, Cavafy’s Hellenistic Antiquities. History, Archeology, Empire, Palgrave Macmillan, 2024.
P. Jeffreys, G. Jusdanis, Constantine Cavafy, a New Biography, Farrar, Straus and Giroux, New York 2025.
T. Kayalis, V. Fernández González (red.), Cavafy as World Literature, Bloomsbury 2025.
Po grecku o Kawafisie:
Τ. Malanos, Ο ποιητής Κ. Π. Καβάφης. Ο άνθρωπος και το έργο του, Difros, Αθήνα 1957.
S. Tsirkas, Ο Καβάφης και η εποχή του, Kedros, Αθήνα 1983.
G. P. Savidis, Μικρά καβαφικά, Ermis, Αθήνα 1985.
D. N. Maronitis, Κ. Π. Καβάφης. Μελετήματα, Patakis, Αθήνα 2007.
D. Papanikolaou, ‘Σαν κ’ εμένα καμωμένοι’: Ο ομοφυλόφιλος Καβάφης και η ποιητική της σεξουαλικότητας, Patakis, Αθήνα 2014.