Metody badań kulturoznawczych 3700-MSK2-1-MBK
Przedmiot wprowadza studentów w kluczowe metody i narzędzia badawcze stosowane we współczesnych naukach o kulturze. Obejmuje przegląd głównych tradycji metodologicznych oraz metod badań właściwych kulturoznawstwu – od hermeneutyki, semiotyki, strukturalizmu i narratologii, przez metody antropologiczne, etnograficzne, historyczne, socjologiczne i filozoficzne, po podejścia interdyscyplinarne oraz narzędzia Nowej Humanistyki i nauk kognitywnych. Zajęcia mają charakter teoretyczny i praktyczny: studenci uczą się formułować problemy badawcze, rozpoznawać i krytycznie oceniać metody obecne w tekstach naukowych, dobierać adekwatne narzędzia analizy oraz stosować je w pracy z materiałem kulturowym (tekstowym, wizualnym, symbolicznym). Celem kursu jest również rozwinięcie świadomej, refleksyjnej kompetencji metodologicznej oraz umiejętności samodzielnego prowadzenia badań kulturoznawczych w oparciu o różnorodne perspektywy oraz szkoły badawcze.
Podczas wykładów studenci poznają genezę, założenia, strukturę wywodu oraz zakres stosowalności poszczególnych metod, a także ich miejsce w rozwoju współczesnego kulturoznawstwa.
Zajęcia laboratoryjne mają charakter praktyczny i są poświęcone analizie wybranych tekstów naukowych reprezentujących różnorodne tradycje metodologiczne – od filozofii i archeologii, przez antropologię i semiotykę, po współczesne ujęcia relacyjne i kognitywne. Studenci uczą się formułować problemy badawcze, identyfikować i krytycznie oceniać metody stosowane w literaturze naukowej, dobierać adekwatne narzędzia interpretacyjne oraz świadomie analizować zróżnicowane „teksty kultury”.
Celem kursu jest rozwinięcie refleksyjnej, interdyscyplinarnej kompetencji badawczej, umożliwiającej samodzielne prowadzenie analiz kulturoznawczych, rozpoznawanie możliwości i ograniczeń poszczególnych metod oraz świadome korzystanie z wielości perspektyw interpretacyjnych, które współtworzą krajobraz współczesnych nauk o kulturze.
Koordynatorzy przedmiotu
Efekty uczenia się
Wiedza: absolwent zna i rozumie:
w pogłębionym stopniu główne teorie z zakresu nauk o kulturze i religii oraz wybrane tradycje i szkoły badawcze właściwe dla współczesnego kulturoznawstwa. K_W02
w pogłębionym stopniu metody i narzędzia badań kulturoznawczych. K_W03
w pogłębionym stopniu powiązania między wybranymi dyscyplinami nauk humanistycznych i społecznych, które dotyczą studiów nad kulturą, oraz specyficzne zależności między nimi. K_W06
w pogłębionym stopniu podstawy podejścia interdyscyplinarnego w badaniach nad społeczeństwami wielokulturowymi. K_W07
w pogłębionym stopniu relacje zachodzące pomiędzy globalnymi procesami a swoistością kultur lokalnych. K_W08
Umiejętności: absolwent potrafi:
wykorzystać posiadaną wiedzę o faktach i zjawiskach dotyczących kultur Śródziemnomorza, aby formułować problemy badawcze i proponować innowacyjne rozwiązania, również pod kątem metodologicznym, dokonując właściwego doboru źródeł. K_U01
przeprowadzić krytyczną analizę i interpretację wybranych wytworów i zjawisk kultury, a także określić ich oddziaływanie w procesie historycznokulturowym, korzystając z właściwie dobranych metod i narzędzi badawczych, w tym technologii informacyjno-komunikacyjnych. K_U02
przekazać uzyskane wyniki badań w sposób ustrukturyzowany w formie pisemnej i ustnej oraz zweryfikować własne poglądy poprzez udział w dyskusji lub debacie. K_U03
Kompetencje społeczne: absolwent jest gotów do:
brania odpowiedzialności za duchowe i materialne wytwory kultury oraz do podtrzymywania etosu działalności akademickiej. K_K03
okazania szacunku wobec odmiennych poglądów oraz do zachowania zasad tolerancji. K_K04
Kryteria oceniania
Sposób zaliczenia Przedmiot kończy się zaliczeniem na ocenę. Warunki i forma zaliczenia poszczególnych komponentów przedmiotu:
Ciągła kontrola obecności i kontroli postępów w zakresie tematyki zajęć (25%)
Przygotowanie i zrealizowanie indywidualnego projektu w ramach modułu laboratoryjnego (75%). Prezentacja indywidualna (moduł 13): 20 minutowa prezentacja wyników w zakresie wybranego zagadnienia oraz odpowiedzi na pytania grupy i prowadzącego.
Literatura
Literatura Angrosino, Michael V. Doing Ethnographic and Observational Research. London: SAGE, 2007. [Badania etnograficzne i obserwacyjne, przeł. M. Podgórska, Warszawa: PWN, 2010.]
Bauman, Zygmunt, May, Tim. Thinking Sociologically. 2nd ed. Oxford: Blackwell Publishers, 2001.
Bennett, Andrew, Royle, Nicholas. An Introduction to Literature, Criticism and Theory. 5th ed. London–New York: Routledge, 2016.
Bernard, H. Russell. Research Methods in Anthropology: Qualitative and Quantitative Approaches. 5th ed. Lanham: AltaMira Press, 2011.
Carr, Edward Hallett. What Is History? 2nd ed. Harmondsworth: Penguin Books, 1987.
[„Historia. Czym jest”, Edward H. Carr, przekład: Piotr Kuś, wydawca: Wydawnictwo Zysk i S ka, 1999]
Chandler, Daniel. Semiotics: The Basics. 3rd ed. London–New York: Routledge, 2017.
Culler, Jonathan. Structuralist Poetics: Structuralism, Linguistics and the Study of Literature. London: Routledge & Kegan Paul, 1975.
Czapliński, Przemysław, Nycz, Ryszard, Antonik, Dominika, Bednarek, Joanna, Dauksza, Agnieszka, Misun, Joanne (red.). Nowa humanistyka. Zajmowanie pozycji, negocjowanie autonomii. Warszawa: IBL PAN, 2017.
Denzin, Norman K., Lincoln, Yvonna S. (red.). The SAGE Handbook of Qualitative Research. 3rd ed. Thousand Oaks: SAGE, 2005.
[Metody badań jakościowych, red. N.K. Denzin, Y.S. Lincoln, Warszawa: PWN, 2009.]
Domańska, Ewa. Historia egzystencjalna. Krytyczne studium narratywizmu i humanistyki zaangażowanej. Warszawa: PWN, 2012.
Elliott, Anthony. Psychoanalytic Theory: An Introduction. 2nd ed. London–New York: Palgrave Macmillan, 2015
Elkins, James. The Domain of Images. Ithaca–London: Cornell University Press, 1999.
Feyerabend, Paul. Against Method. London–New York: Verso, 1975. [Przeciw metodzie, przeł. S. Amsterdamski, Wrocław: Siedmioróg, 1996.]
Flick, Uwe. Designing Qualitative Research. London: SAGE, 2007.
[Projektowanie badania jakościowego, przeł. P. Giza, Warszawa: PWN, 2010.]
Frąckowiak, Marcin, Olechnicki, Krzysztof (red.). Badania wizualne w działaniu. Warszawa: PWN, 2011.
Giddens, Anthony, Sutton, Philip W. Sociology. 8th ed. Cambridge: Polity Press, 2017.
[Socjologia, przeł. A. Szulżycka i in., Warszawa: PWN, 2012.] (dotyczy edycji wcześniejszych, ale przekład istnieje)
Grondin, Jean. Introduction to Philosophical Hermeneutics. New Haven–London: Yale University Press, 1994.
Hajduk, Zdzisław. „Metodologia nauk.” W: Powszechna encyklopedia filozofii, t. 7. Lublin: Polskie Towarzystwo Tomasza z Akwinu, 2006.
Hammersley, Martyn, Atkinson, Paul. Ethnography: Principles in Practice. 4th ed. London–New York: Routledge, 2019.
[Metody badań terenowych, przeł. S. Dymczyk, Poznań: Zysk i S-ka, 2000.]
Herbut, Józef. Elementy metodologii filozofii. Wrocław: Papieski Fakultet Teologiczny, 1995.
Hetherington, Stephen. Being Philosophical: An Introduction to Philosophy and Its Methods. London–New York: Routledge, 2010.
Herman, David (ed.). The Cambridge Companion to Narrative. Cambridge: Cambridge University Press, 2007.
Horolets, Anna (red.). Etnografia i kultura współczesna. Warszawa: Scholar, 2007.
Jenkins, Keith. Rethinking History. London–New York: Routledge, 2003.
Kaufmann, Jean-Claude. L'entretien compréhensif. Paris: Nathan, 1996.
[Wywiad rozumiejący, Warszawa: Oficyna Naukowa, 2010.]
Kubinowski, Dariusz. Jakościowe badania kulturowe. Filozofia – metodologia – praktyka. Lublin: Wydawnictwo UMCS, 2010.
Kvale, Steinar. InterViews: An Introduction to Qualitative Research Interviewing. Thousand Oaks: SAGE, 1996.
[Prowadzenie wywiadów, przeł. A. Dziuban, Warszawa: PWN, 2010.]
Nöth, Winfried. Handbook of Semiotics. Bloomington–Indianapolis: Indiana University Press, 1990.
Palmer, Richard E. Hermeneutics: Interpretation Theory in Schleiermacher, Dilthey, Heidegger, and Gadamer. Evanston: Northwestern University Press, 1969.
Piaget, Jean. Structuralism. New York: Basic Books, 1970.
Preucel, Robert W., Hodder, Ian (red.). Contemporary Archaeology in Theory: The New Pragmatism. 2nd ed. Malden–Oxford: Wiley-Blackwell, 2010.
Rose, Gillian. Visual Methodologies: An Introduction to the Interpretation of Visual Materials. London: SAGE, 2001.
[Interpretacja materiałów wizualnych. Krytyczna metodologia badań nad wizualnością. przeł. E. Klekot, Warszawa: PWN, 2010.]
Silverman, David. Interpreting Qualitative Data. 6th ed. London: SAGE, 2020.
Sułek, Antoni. W terenie, w archiwum i laboratorium. Studia z metodologii badań społecznych. Warszawa: IFiS PAN, 1990.
Topolski, Jerzy. Metodologia historii. Warszawa: PWN, 1983.
Wodak, Ruth, Meyer, Michael (red.). Methods of Critical Discourse Analysis. 2nd ed. London: SAGE, 2009.
Wood, Christopher S. A History of Art History. Princeton–Oxford: Princeton University Press, 2019.
Wright, Elizabeth. Psychoanalytic Criticism: Theory in Practice. 2nd ed. London–New York: Routledge, 1998.
Zunshine, Lisa. „Introduction: Cognitive Cultural Studies.” W: The Oxford Handbook of Cognitive Literary Studies, red. Lisa Zunshine, 1–14. Oxford: Oxford University Press, 2015.