Sztuka grecka wokół nas I. Źródła europejskiej estetyki 3700-MSK-F-SGWN-1
Wykład z elementami konwersatorium poświęcony jest najważniejszym zjawiskom artystycznym starożytnej Grecji od epoki geometrycznej po okres hellenistyczny (IX–I w. przed Chr.). Kurs ma charakter problemowy i koncentruje się na analizie podstawowych form sztuki greckiej — architektury, rzeźby oraz malarstwa wazowego — jako jednego z fundamentów kultury europejskiej i śródziemnomorskiej. Nie stanowi wyłącznie chronologicznego przeglądu dziejów sztuki, lecz próbę zrozumienia logiki przemian estetycznych oraz greckiej koncepcji piękna, harmonii i proporcji.
Pierwsze zajęcia mają charakter wprowadzający i ukazują znaczenie sztuki greckiej dla rozwoju cywilizacji śródziemnomorskiej i europejskiej. Kolejne spotkania poświęcone są analizie najważniejszych etapów rozwoju sztuki greckiej: od świata egejskiego i okresu geometrycznego, poprzez sztukę archaiczną i klasyczną, aż po epokę hellenistyczną. Szczególną uwagę poświęca się momentowi przełomu po wojnach perskich, który umożliwił ukształtowanie się dojrzałego, autonomicznego języka artystycznego Greków. Omawiane są również związki między sztuką a przemianami społecznymi, politycznymi i religijnymi świata greckiego oraz wpływ greckiej estetyki na późniejsze rozumienie sztuki w kulturze śródziemnomorskiej i europejskiej.
Integralną częścią zajęć są spotkania terenowe w Galerii Sztuki Starożytnej Muzeum Narodowego w Warszawie, umożliwiające bezpośredni kontakt z zabytkami i rozwijanie umiejętności analizy dzieła sztuki. Taka forma pracy pozwala studentom lepiej rozpoznawać charakterystyczne cechy greckiej estetyki oraz rozumieć znaczenie sztuki starożytnej dla rozwoju europejskiej kultury wizualnej. Kurs ma charakter interdyscyplinarny i łączy elementy historii sztuki, historii kultury oraz refleksji nad dziedzictwem antyku w kulturze śródziemnomorskiej i europejskiej.
Koordynatorzy przedmiotu
Efekty uczenia się
Wiedza – student zna i rozumie:
– najważniejsze zjawiska i style w sztuce starożytnej Grecji, ze szczególnym uwzględnieniem architektury, rzeźby i malarstwa wazowego jako elementów dziedzictwa kulturowego regionu Morza Śródziemnego (K_W01, K_W07)
– podstawowe pojęcia i metody analizy dzieła sztuki w kontekście badań nad kulturą starożytną i kulturą Śródziemnomorza (K_W03, K_W04)
– znaczenie sztuki greckiej dla rozwoju kultury śródziemnomorskiej i europejskiej oraz jej późniejszej recepcji (K_W07, K_W11)
– związki między przemianami historycznymi, społecznymi, religijnymi i politycznymi a rozwojem sztuki świata greckiego (K_W01, K_W11)
Umiejętności – student potrafi:
– rozpoznawać podstawowe style i zabytki sztuki starożytnej Grecji oraz interpretować je jako element kultury śródziemnomorskiej (K_U02)
– analizować dzieła sztuki w ich kontekście historycznym i kulturowym z wykorzystaniem podstawowej terminologii badań nad kulturą (K_U02, K_U07)
– interpretować wybrane zjawiska artystyczne jako element szerszych procesów kulturowych regionu Morza Śródziemnego (K_U01, K_U02)
– formułować ustne i pisemne wypowiedzi dotyczące sztuki starożytnej Grecji z użyciem właściwego języka akademickiego (K_U07)
Kompetencje społeczne – student jest gotów do:
– refleksji nad znaczeniem dziedzictwa sztuki greckiej dla kultury śródziemnomorskiej i europejskiej (K_K02)
– świadomego uczestnictwa w kulturze poprzez kontakt z dziełami sztuki i instytucjami kultury (K_K05)
– odpowiedzialnego podejścia do ochrony i interpretacji materialnego i duchowego dziedzictwa kulturowego regionu Morza Śródziemnego (K_K08)
Kryteria oceniania
Podstawą zaliczenia przedmiotu jest aktywne uczestnictwo w zajęciach, obecność (dopuszczalne są maksymalnie dwie nieusprawiedliwione nieobecności w semestrze), udział w dyskusjach oraz złożenie pracy pisemnej podsumowującej kurs. Przekroczenie pięciu nieobecności w semestrze wymaga uzyskania indywidualnej zgody prowadzącego na możliwość zaliczenia opuszczonych zajęć; zgoda ta nie jest udzielana automatycznie.
Praca pisemna powinna liczyć około 9000–12 000 znaków ze spacjami, nie licząc bibliografii i materiału ilustracyjnego. Jej celem jest analiza wybranego dzieła lub zespołu dzieł sztuki starożytnej Grecji z zakresu architektury, rzeźby lub malarstwa wazowego. Student powinien wykazać się umiejętnością rozpoznawania podstawowych cech stylistycznych, osadzenia analizowanego zabytku w kontekście historycznym oraz zastosowania podstawowej terminologii historii sztuki.
Dodatkowe formy aktywności, takie jak udział w zajęciach terenowych, prezentacje lub analiza obiektów muzealnych, mogą wpłynąć pozytywnie na końcową ocenę.
Literatura
Literatura podstawowa
Papuci-Władyka E., Sztuka starożytnej Grecji, Kraków 2001
Tatarkiewicz W., Historia estetyki, t. 1: Estetyka starożytna, Ossolineum, 1962
Twardecki A., Mały słownik sztuki starożytnej Grecji i Rzymu, Unia Wydawnicza „Verum”, Warszawa 1998
Literatura uzupełniająca
Bernhard M.L., Greckie malarstwo wazowe, Warszawa 1966 (i kolejne wydania)
Boardman J., Sztuka grecka, Warszawa 1999
Michałowski K., Jak Grecy tworzyli sztukę, Warszawa 1985
Parnicki-Pudełko S., Architektura starożytnej Grecji, Warszawa 1985
Stewart A., Greek Sculpture: An Exploration, Yale University Press, 1990
Źródła starożytne (w przekładzie polskim)
Pauzaniasz, W świątyni i w micie (wybór fragmentów), Wrocław 1973
Pauzaniasz, Na olimpijskiej bieżni i w boju (wybór fragmentów), Wrocław 1968
Pauzaniasz, U stóp boga Apollona (wybór fragmentów), Wrocław 1989
Platon, Ion (w przekładzie Władysława Witwickiego) oraz wybrane fragmenty dialogów poświęconych sztuce i pięknu
Pliniusz Starszy, Historia naturalna (wybór), Ossolineum, 1961 i kolejne wydania
Witruwiusz, O architekturze ksiąg dziesięć (wybór), Warszawa 1999