Geopolityka Śródziemnomorza – od wojen punickich do Justyniana 3700-MSK-F-GS-2
Celem wykładów jest ukazanie studentom kluczowych procesów geopolitycznych i cywilizacyjnych zachodzących w obszarze basenu Morza Śródziemnego i Czarnego od wojen punickich do epoki Justyniana I. Kurs koncentruje się na mechanizmach budowy, funkcjonowania i transformacji imperium rzymskiego oraz na przemianach politycznych, społecznych, militarnych i religijnych późnego antyku.
W centrum zainteresowania znajdują się procesy długiego trwania: relacje między geografią a organizacją imperium, znaczenie armii i administracji dla utrzymania struktur politycznych, rola miast i handlu w integracji świata śródziemnomorskiego oraz wpływ religii na kształtowanie porządku politycznego. Omawiane są między innymi ekspansja Rzymu po wojnach punickich, romanizacja prowincji, kryzys republiki, narodziny cesarstwa, funkcjonowanie limesu, kryzys III wieku, chrystianizacja imperium, podział cesarstwa oraz próba odbudowy uniwersalnego Imperium Romanum za panowania Justyniana I.
Kurs ma charakter problemowy i interpretacyjny. Punktem wyjścia nie są wyłącznie wydarzenia polityczne, lecz analiza mechanizmów historycznych oraz ich interpretacja w świetle wybranych współczesnych teorii geopolitycznych i historiozoficznych (m.in. Mackinder, Toynbee, Braudel). Szczególna uwaga poświęcona jest takim zagadnieniom, jak powstawanie i kryzys imperiów, zależność między kontrolą przestrzeni a stabilnością polityczną, znaczenie religii w procesach integracji cywilizacyjnej oraz transformacja świata antycznego u progu średniowiecza.
Zajęcia mają na celu nie tylko pogłębienie wiedzy historycznej, ale również rozwijanie kompetencji analitycznych i krytycznego myślenia. Studenci uczą się rozpoznawania długotrwałych procesów historycznych oraz interpretowania współczesnych zjawisk politycznych i kulturowych poprzez odwołanie do doświadczeń starożytnych cywilizacji śródziemnomorskich.
Koordynatorzy przedmiotu
Efekty uczenia się
Wiedza – student zna i rozumie:
– najważniejsze procesy historyczne i cywilizacyjne kształtujące świat śródziemnomorski od wojen punickich do epoki Justyniana I oraz ich znaczenie dla przemian kultur regionu Morza Śródziemnego (K_W01, K_W06)
– zależności między geografią, handlem morskim, wojskowością, religią i rozwojem struktur politycznych świata śródziemnomorskiego (K_W05, K_W06)
– znaczenie cywilizacji śródziemnomorskich dla rozwoju kultury europejskiej oraz podstawowe mechanizmy transmisji dziedzictwa antycznego (K_W07, K_W10)
– podstawowe sposoby interpretacji procesów historycznych i cywilizacyjnych, ze szczególnym uwzględnieniem interdyscyplinarnego charakteru badań nad regionem Morza Śródziemnego (K_W02, K_W13)
Umiejętności – student potrafi:
– analizować procesy historyczne i cywilizacyjne regionu Morza Śródziemnego z uwzględnieniem ich kontekstu kulturowego, społecznego i politycznego (K_U06, K_U11)
– interpretować zjawiska historyczne w perspektywie długiego trwania procesów cywilizacyjnych świata śródziemnomorskiego (K_U06, K_U08)
– uczestniczyć w dyskusjach dotyczących znaczenia dziedzictwa antycznego dla współczesnej kultury śródziemnomorskiej i europejskiej (K_U03, K_U07)
– wykorzystywać podstawowe pojęcia z zakresu historii, kulturoznawstwa i badań nad cywilizacjami w analizie świata śródziemnomorskiego (K_U08, K_U11)
Kompetencje społeczne – student jest gotów do:
– refleksji nad znaczeniem dziedzictwa cywilizacji śródziemnomorskich dla współczesnej kultury europejskiej i regionu Morza Śródziemnego (K_K05)
– krytycznego myślenia o procesach historycznych i ich wpływie na przemiany kulturowe i społeczne świata śródziemnomorskiego (K_K08)
– dostrzegania znaczenia wiedzy o kulturach i historii regionu Morza Śródziemnego dla rozumienia współczesnych zjawisk cywilizacyjnych i kulturowych (K_K05, K_K08)
Kryteria oceniania
Podstawą zaliczenia przedmiotu jest aktywne uczestnictwo w zajęciach, udział w dyskusjach oraz przygotowanie pisemnej pracy końcowej o charakterze problemowym.
Na ocenę końcową składają się:
– obecność i aktywność podczas zajęć,
– esej końcowy o objętości około 10 000–12 000 znaków ze spacjami (bez bibliografii).
Praca powinna dotyczyć wybranego problemu geopolitycznego, historycznego lub cywilizacyjnego związanego z dziejami świata śródziemnomorskiego i odzwierciedlać umiejętność analizy procesów historycznych, formułowania argumentów oraz interpretowania zjawisk w szerszym kontekście kulturowym i politycznym.
Dopuszczalne są maksymalnie dwie nieobecności w semestrze. Nieobecności przekraczające ten limit wymagają indywidualnej formy zaliczenia ustalonej z prowadzącym. W przypadku przekroczenia pięciu nieobecności decyzja o dopuszczeniu do zaliczenia przedmiotu należy do prowadzącego i nie ma charakteru automatycznego.
Literatura
Literatura podstawowa
Braudel F., Morze Śródziemne i świat śródziemnomorski w epoce Filipa II, t. 1, Warszawa 1976 (wybrane fragmenty metodologiczne)
Gibbon E., Zmierzch i upadek Cesarstwa Rzymskiego (wybrane fragmenty)
Heather P., Upadek Cesarstwa Rzymskiego, Poznań 2006
Toynbee A.J., Studium historii, t. 1 (wybrane fragmenty), Warszawa 2000
Literatura uzupełniająca
Mackinder H.J., Democratic Ideals and Reality, London 1919 (wybrane fragmenty)
Mahan A.T., The Influence of Sea Power upon History 1660–1783, 1890 (wybrane fragmenty)
Morris I., Why the West Rules — For Now, New York 2010
Norwich J.J., Byzantium: The Early Centuries, 1988.
Źródła starożytne (w przekładzie polskim)
Ammianus Marcellinus, Dzieje rzymskie (wybór)
Polibiusz, Dzieje (wybór)
Prokopiusz z Cezarei, Wojny (wybór)
Tacyt, Roczniki (wybór)