Socjologia relacji człowiek-zwierzę 3700-KON3-AZ
Przez tysiące lat zwierzęta stanowiły integralną część ludzkiego świata społecznego, pelniąc funkcje ludzkich pomocników, współpracowników, dostarczycieli pożywienia, symboli religijnych, a także mimowolnych wyznaczników statusu społecznego ludzi, którzy w zależności od relacji określali siebie mianem „panów”, „właścicieli” bądź „opiekunów”.
Świat społeczny człowieka i jego kultura odnoszą się do zwierząt tak często, że można wręcz uznać, iż bez zwierząt nie mogłyby istnieć. Pomimo tego faktu, nauki społeczne dopiero niedawno zainteresowały się bliżej obecnością zwierząt w ludzkim życiu. Niniejszy kurs rzuca światło na elementy najnowszego dorobku socjologii, a w mniejszym zakresie także etnologii, antropologii kulturowej i psychologii, dotyczącego relacji człowiek-zwierzę.
W toku semestru omówione zostaną m.in. (1) społeczne praktyki związane ze zwierzętami dawniej i dziś (np. polowanie, hodowla, dokarmianie, szkolenie, ceremonialny pochówek, porzucanie, przemoc wobec zwierząt), (2) znaczenie zwierząt jako symboli, (3) role pełnione przez zwierzęta w życiu społecznym i kulturze, (4) teoretyczne podstawy relacji człowiek-zwierzę, (5) zjawisko społecznego konstruowania zwierząt, jak również (6) wyjątkowy status zwierząt towarzyszących we współczesnych społeczeństwach zachodnich i jego konsekwencje. Większość omawianych zagadnień ma praktyczny wymiar i odnosi się do otaczającej rzeczywistości.
Zajęcia mają charakter konwersatoryjny z elementami wykładu. Studenci czytają samodzielnie wybrane przez prowadzącego materiały źródłowe, które następnie będą omawiane i dyskutowane podczas spotkań. Aktywny i krytyczny udział w dyskusji są punktowane i stanowią część zaliczenia przedmiotu, który formalnie kończy się napisaniem przez Kursantów kolokwium z pytaniami otwartymi.
1. Czym jest i czym zajmuje się socjologia? Wprowadzenie. Miejsce zwierząt w socjologii dawniej i dziś.
2. Teoretyczne podstawy relacji człowiek-zwierzę: teoria przywiązania, teoria wsparcia społecznego, hipoteza biofilii Edwarda O. Wilsona.
3. Społeczna konstrukcja zwierzęcia. Klasyfikowanie i nazywanie zwierząt a stosunek do nich. Wyjątkowość statusu zwierząt towarzyszących. Paradoksy ludzkiego postępowania wobec zwierząt.
4. Zwierzęta jako symbole. Nie-ludzie w religii, tradycji i folklorze.
5. Pozyskiwanie mięsa dawniej i dziś. Kulturowy kontekst polowania.
6. Od pana do opiekuna, od własności do członka rodziny (1/2): przemiany postaw ludzi wobec zwierząt towarzyszących na przykładzie Polski po transformacji ustrojowej 1989 r.
7. Od pana do opiekuna, od własności do członka rodziny (2/2): zwierzęta jako własność i jako podmiot opieki na przykładzie dyskursu dotyczącego szkolenia psów.
8. Śmierć zwierzęcia jako doświadczenie straty, pochówek jako świadectwo więzi. Socjologiczny i psychologiczny kontekst funkcjonowania cmentarzy zwierzęcych w Polsce i na świecie.
9. Przemoc wobec zwierząt. Przestępstwa i wykroczenia godzące w zwierzęta i ich ściganie w Polsce.
10. Dobrostan zwierząt z perspektywy społeczno-prawnej. Dobrostan zwierząt i dobrostan ludzi jako naczynia połączone. Społeczne konsekwencji hodowli przemysłowej.
11. Zjawisko nałogowego zbieractwa zwierząt (animal hoarding).
12. Fenomen The Link (związek przemocy wobec zwierząt i przemocy w rodzinie). Charakterystyka i społeczne konsekwencje.
13. Zwierzęta w rozrywce.
14. Zwierzęta jako współpracownicy człowieka. Służby mundurowe, animaloterapia.
Uwaga: Problematyka zajęć może ulec drobnym zmianom w zależności od zainteresowań studentów, prowadzonych dyskusji (i ich długości) itp.
Rodzaj przedmiotu
Efekty kształcenia
W zakresie wiedzy student:
KW_04
Rozumie reguły funkcjonowania podstawowych instytucji społecznych: politycznych, gospodarczych, kulturalnych, które zajmują się zwierzętami.
KW_05
Rozumie rolę prawa, obyczajów i moralności jako regulatorów relacji pomiędzy ludźmi a zwierzętami
KW_06
Rozumie rolę mediów w kształtowaniu postaw wobec zwierząt
KW_07
Wykazuje się znajomością postaw etycznych i kulturowych wobec zwierząt w historii cywilizacji ze szczególnym uwzględnieniem współcześnie zachodzących przemian
KW_08
Rozumie prawne, społeczne i polityczne uwarunkowania relacji między ludźmi a zwierzętami
KW_09
Ma świadomość skutków podejmowanych decyzji, szczrgólnie tych, które ingerują w środowisko przyrodnicze i dobrostan zwierząt
KW_10
Zna podstawową terminologię i metodologię nauk społecznych.
W zakresie umiejętności student:
KU_01
Potrafi, z perspektywy socjologicznej, analizować podstawowe zjawiska dotyczące relacji człowiek-zwierzę
KU_02
Diagnozuje główne spory ideologiczne wokół statusu zwierząt i ich wykorzystania przez człowieka na przestrzeni dziejów
KU_03
Potrafi interpretować teksty o charakterze akademickim dotyczące relacji człowiek - zwierzę
KU_05
Potrafi dostrzegać i analizować procesy i zjawiska kulturowe dotyczące zwierząt w kontekście społecznym
W zakresie kompetencji społecznych student:
KK_01
Śledzi, krytycznie analizuje i kształtuje postawy wobec zwierząt
KK_02
Potrafi merytorycznie argumentować w debatach naukowych i sporach ideologicznych z poszanowaniem odmiennych poglądów
KK_03
Właściwie interpretuje i krzewi odpowiedzialnośc ludzi wobec zwierząt oraz środowiska ich życia
KK_04
Rozumie potrzebę ustawiczego pogłębiania wiedzy i doskonalenia umiejętności
KK_06
Potrafi wykorzystać uzyskaną wiedzę i umiejętności w pracy zawodowej (indywidualnej i zbiorowej) oraz w działaniach publicznych
Kryteria oceniania
Zaliczenie na ocenę. Punktacja i oceny za przedmiot są następujące:
2.0 0-24 pkt. (0%-49% punktów możliwych do zdobycia)
3.0 25-29 pkt. (50%-59%)
3.5 30-32,5 pkt. (60%-65%)
4.0 33-38 pkt. (66%-75%)
4.5 37-40 pkt. (76%-80%)
5.0 41-50 pkt. (81%-100%)
Literatura
1. Baratay, E. (2014). Zwierzęcy punkt widzenia. Inna wersja historii. Gdańsk: wyd. W podwórku.
2. Biuro Ochrony Zwierząt Fundacji dla zwierząt ARGOS (2016). Raport o problemie bezdomnych zwierząt,
http://www.boz.org.pl/raport/2016.pdf
3. DeMello, M. (2012). Animals and Society. An Introduction to Human-Animal Studies. Nowy Jork: Columbia University Press.
4. Finelli, M., Mason, J. (2011). Nowa, wspaniała ferma? [w:] P. Singer (red.) (2011). W obronie zwierząt. Warszawa: Wydawnictwo Czarna Owca, s. 152-179.
5. Flynn, C. (red.) (2008). Social Creatures: A Humand and Animal Studies Readers. Nowy Jork: Lantern Books.
6. Fundacja Czarna Owca Pana Kota i Stowarzyszenie Ochrony Zwierząt Ekostraż (2016). Jak Polacy znęcają się nad zwierzętami? Raport z monitoringu sądów, prokuratur i policji, http://czarnaowca.org/wp-content/uploads/2016/03/CzarnaOwca-NMP-RAPORT-1.pdf
7. Gardocka, T., Gruszczyńska, A. (red.) (2012), Status zwierzęcia. Zagadnienia filozoficzne i prawne. Toruń: Adam Marszałek.
8. Pręgowski, M.P., Włodarczyk, J. (red.) (2014). Pies też człowiek? Relacje psów i ludzi we współczesnej Polsce. Gdańsk: Wydawnictwo Naukowe Katedra.
9. Pręgowski, M.P. (2013). Moralne mechanizmy obronne a efekt Lucyfera. Przypadek relacji człowiek-zwierzęta. [w:] A. Drabarek, Z. Król (red.), Efekt Lucyfera w perspektywie naukowej. Warszawa: Wydawnictwo Akademii Obrony Narodowej, s. 279-290.
10. Serpell, J. (1999). W towarzystwie zwierząt. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy.
Więcej informacji
Dodatkowe informacje (np. o kalendarzu rejestracji, prowadzących zajęcia, lokalizacji i terminach zajęć) mogą być dostępne w serwisie USOSweb: