Geneza, epistemologia i hermeneutyka świadectwa. (Formy zapisu i sposoby rozumienia doświadczeń granicznych) 3700-KON19-AL
Zajęcia mieszczę się obrębie pola badawczego comparative genocide study. Przedmiotem zajęć jest refleksja porównawcza nad świadectwami doświadczeń granicznych (Zagłada Żydów i ludobójstwo w Rwandzie), powstających zarówno hic et nunc, jak i post factum. Podstawowymi źródłami będą dwa rodzaje dokumentów: 1. teksty z Archiwum Ringelbluma i wczesne relacje powojenne, składane w komisjach historycznych, przy okazji procesów zbrodniarzy nazistowskich, spisywane przez ocalonych i deponowane w archiwach; 2. świadectwa ocalałych z Rwandy w relacji reporterskiej Jeana Hatzfelda. Chodziłoby przede wszystkim o gatunkową identyfikację świadectwa, opis kontekstów oraz interpretację. Pozwoliłoby to uporządkować rozległe terytorium tych świadectw, wykreślić podstawowe współrzędne gatunkowe, umożliwiając tym samym dalsze badania porównawcze. Analizę i interpretację wybranych świadectw poprzedzi część teoretyczna i metodologiczna.
1. Wymiar filozoficzny, antropologiczny i kulturowy świadectwa: fenomen świadectwa w ogóle (Georgio Agamben; Geofrey Hartman, Berel Lang, Dorota Głowacka, Aleksandra Ubertowska); świadectwa Zagłady/ludobójstwa — jako zapis doświadczenia (strategie pamiętania i zapominania; język traumy; język afektu; figuratywność języka: topika, tropy, metafory etc.).
2. Wymiar literaturoznawczy — poetyka świadectwa: relacje jako specyficzny akt mowy i jako swoisty gatunek wypowiedzi: historia mówiona (oral history) wobec relacji pisanej; sytuacja komunikacyjna (składanie relacji jako dramat mowy: od terapeutycznej rozmowy o po przesłuchanie); dwu- lub wielopodmiotowość (spisywanie relacji, tłumaczenie, komentowanie etc.); synkretyzm gatunkowy (protokół z rozmowy; zeznanie; wspomnienie; reportaż, ujęcia paraliterackie (np. dialogi).
3. Wymiar historyczny: opis kontekstu historycznego, społecznego, politycznego, geograficznego - w momencie składania relacji, oraz - w miarę możliwości - sytuacji osobistej świadka/relacjonującego (bytowej i psychologicznej).
Rodzaj przedmiotu
Założenia (opisowo)
Efekty kształcenia
wiedzy (W)
ma pogłębioną i poszerzoną wiedzę o najnowszych osiągnięciach metod badań interdyscyplinarnych w naukach humanistycznych, społecznych, ścisłych i przyrodniczych;
zna różne metody interpretacji tekstu literackiego i filozoficznego oraz tekstualnego źródła historycznego;
zna w pogłębionym i poszerzonym zakresie metody analizy kulturoznawczej, historycznej, społecznej i filozoficznej w perspektywie historycznej
- umiejętności (U)
potrafi w pogłębionym i szerokim zakresie dokonywać analizy tekstów artystycznych, filozoficznych i socjologicznych za pomocą odpowiednich narzędzi badawczych oraz prezentować wyniki swych prac;
posiada umiejętności badawcze pozwalające na formułowanie problemów badawczych z zakresu humanistyki, filozofii, literatury i sztuki
posiada umiejętności wykorzystywania interdyscyplinarnych metod i narzędzi badawczych w analizie zjawisk kultury współczesnej;
- kompetencji społecznych (K)
rozumie dynamikę rozwoju naukowego, kulturowego i społecznego oraz śledzi nowe metody i paradygmaty badawcze;
ponosi odpowiedzialność za ochronę dziedzictwa kulturowego regionu, kraju i Europy
Kryteria oceniania
Aktywne uczestnictwo w zajęciach; przygotowywanie wprowadzeń tematycznych na zajęcia. Pisemna praca zaliczeniowa na koniec zajęć.
Literatura
# Świadek — problemy terminologiczne (1 zajęcia)
= Raul Hilberg, Sprawcy, ofiary, świadkowie. Zagłada Żydów 1933-1945, przeł. J. Giebułtowski, Warszawa 2007 ➜ Przedmowa, s. 9-13.
= Bożena Karwowska, Bystander czy (pasywny) świadek? Kilka uwag nad konsekwencjami wyboru terminologii w badaniach nad Zagładą, „Roczniki Humanistyczne” Tom LXIV, z. 1 — 2016 — pdf
# Muzułman — świadek, który nie mówi (2 zajęcia)
= Primo Levi, Wstyd, w: tegoż Pogrążeni i ocaleni, przeł. S. Kasprzysiak, Kraków 2007, s. 82-101) [„to nie my, którzy przeżyliśmy, jesteśmy prawdziwymi świadkami]
= Giorgio Agamben, Świadek, w: Co zostaje z Auschwitz. Archiwum i świadek. (Homo sacer III), przeł. S. Królak, Warszawa 2008, s. 13-39
= Ewa Domańska, Homo necros: fenomen obozowego muzułmana, w: tejże Nekros. Wprowadzenie do ontologii martwego ciała, Warszawa 2017, s. 81-104.
# Świadectwo mówione — oral history: czym jest / jak można je interpretować (2 zajęcia)
= Paul Thompson, Głos przeszłości. Historia mówiona, przeł. M. Kierzkowski, w: Teoria wiedzy o przeszłości na tle współczesnej humanistyki, pod red. E. Domańskiej, Poznań 2010, s. 281-293.
= Robert N. Kraft, Archival Memory: Representations of the Holocaust in Oral Testimony, „Poetics Today” 27:2 (Summer 2006) — pdf
= Dori Laub, Zdarzenie bez świadka: prawda, świadectwo oraz ocalenie, przeł. T. Łysak, „Teksty Drugie” 2007 nr 5 — pdf
# Status świadka; filozoficzny i etyczny wymiar świadectwa (3 zajęcia)
= Berel Lang, „Ja sam uszedłem, by ci o tym donieść”, czyli filozoficzne dawanie świadectwa, „Teksty Drugie” 2009, nr 3 — pdf
= Dorota Głowacka, „»Jak echo bez źródła«. Podmiotowość jako dawanie świadectwa a literatura Holokaustu”, „Teksty Drugie” 2003/3 — pdf
= Kelly Oliver, Witnessing and Testimony, „parallax”, 2004, vol. 10, no. 1 — pdf
= Zoë Waxman, Testimonies as Sacred Texts: The Sanctification of Holocaust Writing, „Past and Present” (2010), Supplement 5 — pdf
= Aleksandra Ubertowska, Dylematy świadectwa (w obrębie rozdziału Przestrzeń Zagłady, przestrzeń pamięci (Umschlagplatz Jarosława Marka Rymkiewicza), w tejże:Świadectwo - trauma - głos. Literackie reprezentacje Holokaustu, Kraków 2007, s. 234-241. /„wtórny świadek” i „intelektualne świadectwo”/
Więcej informacji
Dodatkowe informacje (np. o kalendarzu rejestracji, prowadzących zajęcia, lokalizacji i terminach zajęć) mogą być dostępne w serwisie USOSweb: