Geopolityka Śródziemnomorza – od neolitu do wojen punickich 3700-GS-1-OG

Celem wykładów jest ukazanie studentom kluczowych procesów geopolitycznych i cywilizacyjnych zachodzących w obszarze basenu Morza Śródziemnego i Czarnego od późnego neolitu do zakończenia wojen punickich. Kurs koncentruje się na mechanizmach kształtowania się pierwszych centrów cywilizacyjnych, rozwoju sieci handlowych, kolonizacji oraz rywalizacji politycznej i militarnej, które doprowadziły do powstania świata śródziemnomorskiego jako spójnego systemu kulturowego i gospodarczego.
W centrum zainteresowania znajdują się procesy długiego trwania: relacje między geografią a polityką, znaczenie morza jako przestrzeni komunikacji i ekspansji, narodziny pierwszych organizmów państwowych oraz przemiany prowadzące do ukształtowania się wielkich struktur imperialnych starożytności. Omawiane są między innymi cywilizacje egejskie, Fenicjanie, świat grecki epoki archaicznej i klasycznej, imperium perskie, kolonizacja śródziemnomorska oraz wzrost znaczenia Rzymu zakończony jego zwycięstwem w wojnach punickich.
Kurs ma charakter problemowy i interpretacyjny. Punktem wyjścia nie są wyłącznie wydarzenia polityczne, lecz analiza mechanizmów historycznych oraz ich interpretacja w świetle wybranych współczesnych teorii geopolitycznych i historiozoficznych (m.in. Mackinder, Toynbee, Braudel). Szczególna uwaga poświęcona jest takim zagadnieniom, jak powstawanie i ekspansja imperiów, zależność między handlem a dominacją polityczną, znaczenie armii i technologii wojskowej oraz rola kultury i religii w procesach integracji cywilizacyjnej.
Zajęcia mają na celu nie tylko pogłębienie wiedzy historycznej, ale również rozwijanie kompetencji analitycznych i krytycznego myślenia. Studenci uczą się rozpoznawania długotrwałych procesów historycznych oraz interpretowania współczesnych zjawisk politycznych i kulturowych poprzez odwołanie do doświadczeń starożytnych cywilizacji śródziemnomorskich.

Koordynatorzy przedmiotu

Alfred Twardecki

Rodzaj przedmiotu

ogólnouniwersyteckie

Efekty uczenia się

Wiedza – student zna i rozumie:
– najważniejsze procesy historyczne i cywilizacyjne kształtujące świat śródziemnomorski od neolitu do wojen punickich oraz ich znaczenie dla rozwoju kultur regionu Morza Śródziemnego (K_W01, K_W06)
– zależności między geografią, handlem morskim, wojskowością, religią i rozwojem struktur politycznych świata śródziemnomorskiego (K_W05, K_W06)
– znaczenie cywilizacji śródziemnomorskich dla rozwoju kultury europejskiej oraz podstawowe mechanizmy transmisji dziedzictwa antycznego (K_W07, K_W10)
– podstawowe sposoby interpretacji procesów historycznych i cywilizacyjnych, ze szczególnym uwzględnieniem interdyscyplinarnego charakteru badań nad regionem Morza Śródziemnego (K_W02, K_W13)

Umiejętności – student potrafi:
– analizować procesy historyczne i cywilizacyjne regionu Morza Śródziemnego z uwzględnieniem ich kontekstu kulturowego, społecznego i politycznego (K_U06, K_U11)
– interpretować zjawiska historyczne w perspektywie długiego trwania procesów cywilizacyjnych świata śródziemnomorskiego (K_U06, K_U08)
– uczestniczyć w dyskusjach dotyczących znaczenia dziedzictwa antycznego dla współczesnej kultury śródziemnomorskiej i europejskiej (K_U03, K_U07)
– wykorzystywać podstawowe pojęcia z zakresu historii, kulturoznawstwa i badań nad cywilizacjami w analizie świata śródziemnomorskiego (K_U08, K_U11)

Kompetencje społeczne – student jest gotów do:
– refleksji nad znaczeniem dziedzictwa cywilizacji śródziemnomorskich dla współczesnej kultury europejskiej i regionu Morza Śródziemnego (K_K05)
– krytycznego myślenia o procesach historycznych i ich wpływie na przemiany kulturowe i społeczne świata śródziemnomorskiego (K_K08)
– dostrzegania znaczenia wiedzy o kulturach i historii regionu Morza Śródziemnego dla rozumienia współczesnych zjawisk cywilizacyjnych i kulturowych (K_K05, K_K08)

Kryteria oceniania

Podstawą zaliczenia przedmiotu jest aktywne uczestnictwo w zajęciach, udział w dyskusjach oraz przygotowanie pisemnej pracy końcowej o charakterze problemowym.
Na ocenę końcową składają się:
– obecność i aktywność podczas zajęć,
– esej końcowy o objętości około 10 000–12 000 znaków ze spacjami (bez bibliografii).
Praca powinna dotyczyć wybranego problemu geopolitycznego, historycznego lub cywilizacyjnego związanego z dziejami świata śródziemnomorskiego i odzwierciedlać umiejętność analizy procesów historycznych, formułowania argumentów oraz interpretowania zjawisk w szerszym kontekście kulturowym i politycznym.
Dopuszczalne są maksymalnie dwie nieobecności w semestrze. Nieobecności przekraczające ten limit wymagają indywidualnej formy zaliczenia ustalonej z prowadzącym. W przypadku przekroczenia pięciu nieobecności decyzja o dopuszczeniu do zaliczenia przedmiotu należy do prowadzącego i nie ma charakteru automatycznego.

Literatura

Literatura podstawowa
Braudel F., Morze Śródziemne i świat śródziemnomorski w epoce Filipa II, t. 1, Warszawa 1976 (wybrane fragmenty metodologiczne)
Cline E.H., 1177 B.C. Rok, w którym upadła cywilizacja, Warszawa 2018
Horden P., Purcell N., The Corrupting Sea. A Study of Mediterranean History, Oxford 2000 (wybrane fragmenty)
Toynbee A.J., Studium historii, t. 1 (wybrane fragmenty), Warszawa 2000

Literatura uzupełniająca
Mackinder H.J., Democratic Ideals and Reality , London 1919 (wybrane fragmenty)
Mahan A.T., The Influence of Sea Power upon History 1660–1783, 1890 (wybrane fragmenty)
Morris I., Why the West Rules — For Now, New York 2010
Diamond J., Strzelby, zarazki, maszyny, Warszawa 2000

Źródła starożytne (w przekładzie polskim)
Herodot, Dzieje (wybór)
Polibiusz, Dzieje (wybór)
Tukidydes, Wojna peloponeska (wybór)

Więcej informacji

Więcej informacji o poziomie przedmiotu, roku studiów (i/lub semestrze) w którym się odbywa, o rodzaju i liczbie godzin zajęć - szukaj w planach studiów odpowiednich programów. Ten przedmiot jest związany z programami: