Ewolucja moralności 3700-AZm-L3-2-EM

Przeglądu wybranych zagadnień moralnych w fundamentalnych dziełach filozoficznych dokonamy z punktu widzenia ewolucji i namysłu nad naturalną kondycją człowieka. Uściślimy czym różni się ewolucja moralności od historii etyki, szukając odpowiedzi na pytanie, czy ewolucja moralności w ogóle jest możliwa i na jakich zasadach. Przyjrzymy się, na filozoficznych przykładach z przeszłości, kluczowym przemianom moralności i polityki oraz – przede wszystkim – ich przyczynom i związkom z rozwojem nauk przyrodniczych. Wspominając najważniejszych filozofów moralności i polityki, sformułujemy listę pojęć i problemów pozostających od starożytności do dziś istotnym przedmiotem badań oraz motorem społecznych przemian. Za wprowadzenie do rozważań posłuży Ewolucja twórcza Bergsona tak reklamowana przez Leszka Kołakowskiego: „Osobliwa koincydencja: w 1859 roku, kiedy to ukazało się dzieło Darwina O powstawaniu gatunków drogą doboru naturalnego (a także, można dodać, Marksa Przyczynek do krytyki ekonomii politycznej ze sławnym wykładem materializmu historycznego), urodzili się Henri Bergson i Edmund Husserl, dwaj najwybitniejsi myśliciele, którzy z perspektyw całkowicie odmiennych mieli reagować na przemiany, jakich doznała kultura europejska pod wpływem teorii Darwinowskiej”.

1. Odyseja moralności. Homer i filozofowie
Gniew i spryt, Achilles i Odyseusz. Dwie figury koncentrujące zestaw zagadnień moralnych w cywilizacji Zachodu. Tekst Homera i film Nolana. Czym się różnią zoon i therion? Moralność i metafizyka, czyli o tym, co Platon i Arystoteles odpowiedzieli Trazymachowi, przekonującemu, że racja jest zawsze po stronie silniejszego. Etos i dianoia w filozofii starożytnej. Mit i nauka – od Timajosa po Horkheimera i Adorna.
Etyka Nikomachejska, Arystoteles
Odyseusz albo mit oświecenia, Max Horkeimer, Theodor Adorno

2. Moralność, biologia, polityka
Polityczny wymiar moralności. Na ile nasze zasady i prawa zależą od formy politycznej, w jakiej funkcjonujemy, a na ile decydują o tym formy życia. Na ile ewolucja uczy człowieka o postępie moralnym. Jakie zachowania zwierząt nazywamy moralnymi i dlaczego?
Państwo, Platon
Samolubny gen, Richard Dawkins

3. Wolna wola. Moralność a religia.
Wolność woli a uwarunkowania biologiczne, genetyczne i społeczne. Miejsce filozofii chrześcijańskiej w ewolucji moralności.
Dwa źródła moralności i religii, Henri Bergson
O wolnej woli, Augustyn

4. Tryumf zwierząt w filozofii politycznej. Bestialskie źródła nowoczesności
W jakim sposób Machiavelli, Hobbes i Mandeville zbliżają człowieka do zwierząt. Co to jest stan natury i jaki jest jego związek z historią ludzkości i państwowości. Czy państwa to wygadane stada? Czy mechanizmy wzorowane na organizmach?
Książę, Niccolo Machiavelli
Lewiatan, Hobbes

5. Oświecenie. Moralność. Metafizyka. Prawo
Czy Rewolucja Francuska to ważny etap w ewolucji moralności? Główne cechy filozofii moralnej Hume’a, Locke’a i Kanta.
Uzasadnienie metafizyki moralności, Kant
Julia albo oświecenie i moralność, Horkeimer i Adorno

6. Ile razy się rodzimy zdaniem Jeana Jacquesa Rousseau?
Myśl moralna Rousseau wobec zdobyczy oświecenia. Cywilizacja jako zniszczenie.
Rozprawa o naukach i sztukach, Jean-Jacques Rousseau
Emil, Jean-Jacques Rousseau

7. Sadyści, amoraliści, libertyni
Przyczyny moralnej anarchii. Kiedy nie ma moralności? Kim byli Sadyści?
Marquis, Roland Topor

8. Fitness. Ewolucjonizm Herberta Spencera
Ewolucjonizm jako przyczynek do rewizji teorii moralnych.
Etyka bezwzględna i względna, Hebert Spencer

9. Wiedza radosna i genealogia moralności
Ukryte źródła powinności moralnych. Przewartościowanie wartości.
Genealogia moralności, Fryderyk Nietsche

10. Etyka znaturalizowana. Moralne problemy w filozofii analitycznej
Dlaczego Etyka G.E. Moore’a była kontrowersyjna?
Naturalistic Ethics, Especially the Ethics of Evolution, G.E. Moore

11. Korzenie totalitaryzmu. Moralność a ideologie.
Przyczyny katastrofy moralnej Zagłady. Ewolucja a ideologie. Czym jest dobro i zło po II wojnie światowej?
Korzenie totalitaryzmu, Hanna Arendt

12. Moralność, seksualność, przemoc, szaleństwo
Dekonstrukcja i krytyka pojęć moralnych. Historia seksualności Foucault, Animal que donc je suis Derridy.
Żywoty ludzi niegodziwych, Michel Foucault
Przyczynek do krytyki przemocy, Walter Benjamin

13. Kto naprawdę wykarmił świat?
Rola kobiet w ewolucji i postępie cywilizacji. Kobiety udomowiły zwierzęta, tworzyły rolnictwo. Rola kobiet przekazywaniu tradycji moralnych i nauk społecznych.
Who Really Feeds the World?, Vandana Shiva

14. Przebaczenie, troska, wstyd, odpowiedzialność
Rozważania o wybranych zagadnieniach moralnych u schyłku antropocenu.
Ewolucja moralności – kryteria