Etologia zwierząt 3700-AZm-L1-2-ET
Przedmiot obejmuje zagadnienia dotyczące zachowań zwierząt kręgowych i bezkręgowych w powiązaniu z innymi elementami ich biologii. Omawiane są m.in. ruch, odżywianie, wybór siedliska, zachowania obronne, funkcjonowanie narządów zmysłów, uczenie się, komunikacja, emocje, osobnicza zmienność zachowania oraz relacje społeczne.
Kurs obejmuje także biologię wybranych grup zwierząt, ze szczególnym uwzględnieniem kręgowców, ich rozpoznawania, występowania i funkcjonowania w środowisku. Poruszane są zagadnienia związane z rodzimą fauną, gatunkami rzadkimi i chronionymi, synantropizacją, antropopresją, barierami antropogenicznymi, gatunkami inwazyjnymi oraz związkami zoologii z etologią, ekologią i zoogeografią.
W ramach ćwiczeń wykorzystywane są różne metody zbierania danych behawioralnych, dobrane do gatunku i celu obserwacji. Osoby uczestniczące uczą się prowadzenia obserwacji wstępnej, tworzenia etogramu, planowania formularza obserwacyjnego, systematycznego zapisu zachowań oraz ilościowego opracowania wyników, m.in. w postaci budżetu czasowego.
Kurs obejmuje ćwiczenia realizowane w Warszawie oraz warsztaty terenowe realizowane w w Urwitałcie. Część warszawska składa się z dwóch uzupełniających się modułów. Pierwszy koncentruje się na praktycznym opisie i analizie zachowania zwierząt, a jego osią jest projekt obserwacyjny realizowany w ogrodzie zoologicznym. Moduł obejmuje także pracę z materiałem filmowym, służącą analizie zachowania różnych organizmów, zwłaszcza bezkręgowców, w powiązaniu z ich biologią. Drugi moduł dotyczy biologii i ekologii wybranych grup kręgowców, rozpoznawania rodzimej fauny oraz funkcjonowania zwierząt w środowiskach naturalnych i przekształconych przez człowieka.
Warsztaty terenowe rozwijają część poświęconą kręgowcom i ich środowisku życia. Obejmują obserwacje terenowe, rozpoznawanie wybranych przedstawicieli fauny, śladów ich obecności i aktywności oraz omawianie związków między zachowaniem, wymaganiami siedliskowymi, rozmieszczeniem gatunków i wpływem człowieka na środowisko.
Celem zajęć jest rozwijanie umiejętności uważnego, rzetelnego i możliwie jednoznacznego opisywania zachowania zwierząt, łączenia obserwacji z wiedzą biologiczną oraz krytycznego omawiania wyników pracy własnej i innych osób.
Koordynatorzy przedmiotu
Rodzaj przedmiotu
Efekty uczenia się
Odniesienie do efektów kształcenia programu studiów:
Wiedza - absolwent:
Zna podstawy psychologii porównawczej i zoopsychologii oraz biologicznych podstaw zachowań
Zna podstawową terminologię i metodologię nauk humanistycznych, przyrodniczych i społecznych
Umiejętności - absolwent:
Potrafi aktualizować i pogłębiać wiedzę oraz doskonalić umiejętności
Kompetencje społeczne - absolwent:
Jest gotów do merytorycznego argumentowania w debatach naukowych i sporach ideologicznych z poszanowaniem odmiennych poglądów
Jest gotów do postępowania zgodnie z kodeksem zasad etycznych pracy naukowej i dobrych obyczajów, z poszanowaniem zdrowia własnego i innych oraz własności intelektualnej
Jest gotów do wykorzystywania umiejętności myślenia dedukcyjnego w analizie zjawisk przyrodniczych i procesów kulturowych
KW_02, KW_10
KU_08
KK_02, KK_04, KK_08
Kryteria oceniania
Oceniane są:
- aktywność podczas zajęć, udział w dyskusji oraz zaangażowanie w realizację zadań obserwacyjnych, warsztatowych i projektowych,
- przygotowanie, uporządkowanie i omówienie danych zebranych podczas obserwacji zwierząt,
- pisemne i ustne prezentacje wyników obserwacji oraz projektów realizowanych podczas zajęć,
- ustne prezentacje wybranych problemów biologicznych na podstawie publikacji naukowych poleconych przez prowadzących lub materiałów źródłowych dobranych samodzielnie.
Ocena końcowa zostaje wystawiona jako średnia z ocen cząstkowych uzyskanych podczas zajęć.
W przypadku elementów ocenianych punktowo lub procentowo stosuje się następującą skalę: 0–50% — 2; 51–60% — 3; 61–70% — 3,5; 71–80% — 4; 81–90% — 4,5; 91–95% — 5; 96–100% — 5! W przypadku zadań projektowych, obserwacyjnych, terenowych i prezentacji ocena jest ustalana na podstawie kryteriów opisanych w sylabusie: rzetelności przygotowania, jakości zebranego materiału, poprawności opracowania danych, trafności interpretacji, udziału w pracy zespołu oraz jakości prezentacji wyników. Jeśli zadanie oceniane jest punktowo, powyższa skala procentowa odnosi się do liczby uzyskanych punktów.
Dopuszczalne są łącznie dwie nieusprawiedliwione nieobecności w semestrze. Ponieważ zajęcia mają charakter projektowy realizowany w grupach, nie ma możliwości późniejszego nadrabiania nadliczbowych nieusprawiedliwionych nieobecności. W przypadku zadań realizowanych poza salą, np. obserwacji w zoo lub w przestrzeni miejskiej, udział w pracy potwierdzany jest też przez oddanie wymaganej dokumentacji, danych lub opracowania. Warunkiem zaliczenia jest uzyskanie ocen cząstkowych ze wszystkich głównych części kursu oraz udział w warsztatach terenowych.
Nakład pracy potrzebny do osiągnięcia zakładanych efektów uczenia się wynosi 110 godzin, w tym: 45 godzin ćwiczeń realizowanych w Warszawie, obejmujących zajęcia w sali, pracę z materiałem filmowym oraz obserwacje zwierząt w ogrodzie zoologicznym i przestrzeni miejskiej, 15 godzin warsztatów terenowych oraz 50 godzin pracy własnej, obejmującej przygotowanie do zajęć, lekturę wskazanych materiałów, opracowanie danych oraz pracę nad projektami grupowymi i indywidualnymi.
Literatura
Alcock J. 2005. Animal Behavior. Sinauer Associates. Wybrane zagadnienia.
Candolin J., Wong B.B.M. 2012. Behavioural Responses to a Changing World: Mechanisms and Consequences. Oxford University Press
Jędrzejewska B., Jędrzejewski W. 2001. Ekologia zwierząt drapieżnych Puszczy Białowieskiej. PWN. Wybrane zagadnienia.
Krebs J.R., Davies N.B. 2014. Wprowadzenie do ekologii behawioralnej. PWN. Wybrane zagadnienia.
Martin P., Bateson P. 2021. Measuring Behaviour. An Introductory Guide. Cambridge University Press. Wybrane zagadnienia.
Sadowski B. 2007. Biologiczne mechanizmy zachowania się ludzi i zwierząt. PWN. Wybrane zagadnienia.
Szarski H. 1998. Historia zwierząt kręgowych. PWN. Wybrane zagadnienia.
Weiner J. 1998. Technika pisania i prezentowania przyrodniczych prac naukowych: przewodnik praktyczny. PWN.
Szczegółowa literatura do poszczególnych bloków zajęciowych zostanie podana w aktualnym cyklu dydaktycznym. Obejmuje ona wybrane artykuły naukowe, materiały źródłowe oraz opracowania dobrane przez prowadzących do tematów ćwiczeń, obserwacji i projektów. W części projektowej osoby uczestniczące w kursie korzystają także z literatury wyszukanej samodzielnie, odpowiednio do wybranego gatunku, pytania obserwacyjnego lub analizowanego zachowania.