Zwrot ludowy w najnowszej polskiej kulturze. Rewizje, reminiscencje, resentymenty 2 3700-AL-ZLNK-2-qHT
Konwersatorium jest drugą odsłoną interdyscyplinarnego kursu mającego na celu zapoznanie uczestników z wybranymi zagadnieniami składającymi się na tzw. zwrot ludowy w najnowszej polskiej kulturze. Mowa tu o zjawisku intelektualnym, artystycznym i społecznym, polegającym na zainteresowaniu tematyką chłopską oraz robotniczą, perspektywą klas ludowych, a także ich dotychczasową marginalizacją i „orientalizacją”.
Zajęcia w semestrze letnim będą poświęcone realizacjom zwrotu ludowego w kolejnych formach twórczej aktywności. Począwszy od rozmaitych odmian literackiej ekspresji: poezja (np. „Storytelling” A. Tosiek), powieść fantasy (np. „Baśń o wężowy sercu” R. Raka), egodokumenty (np. „Opowieści kobiet z rodzin górniczych”, wstęp i red. M. Glosowitz), przez sztuki wizualne (np. wybrane prace D. Rycharskiego), teatr (np. „W imię Jakuba S.” M. Strzępki i P. Demirskiego), a skończywszy na serialach (np. „1670” M. Buchwalda i K. Kądzieli). Wskazywanie ideowych podobieństw (ale też różnic) w rozmaitych formach twórczości prowadzić ma do refleksji nad uwarunkowaniami, ramami i kierunkami zwrotu ludowego (w szerszej perspektywie rozpatrywanego jako przykład zwrotu kulturowego).
W analizach i interpretacjach poszczególnych utworów wykorzystane zostaną zarówno metodologiczne rozwiązania wypracowane w ramach rzeczonego zwrotu, jak i elementy innych metodologii (np. badań nad postpamięcią). Ponadto analizowane dzieła będą rozpatrywane w perspektywie tytułowej triady (rewizje – reminiscencje – resentymenty), zdającej się wskazywać najważniejsze odmiany realizacji zwrotu ludowego, a jednocześnie istotne stanie się pytanie o możliwość przekroczenia tej perspektywy.
Rodzaj przedmiotu
Koordynatorzy przedmiotu
Efekty kształcenia
Wiedza: absolwent
- zna terminologię i rozumie problematykę zwrotu ludowego w najnowszej polskiej kulturze (K_W01, K_W02)
- zna i rozumie interdyscyplinarny charakter zwrotu ludowego (jako zwrotu kulturowego) (K_W04, K_W07)
- zna podstawowe metody analizy i interpretacji rozmaitych tekstów kultury składających się na zwrot ludowy (m.in. poezja, egodukment, sztuki wizualne, spektakl teatralny, serial) (K_W05)
Umiejętności: absolwent potrafi
- selekcjonować oraz dokonywać krytycznej oceny informacji pochodzących z różnych źródeł (naukowych, popularnonaukowych, publicystycznych i innych) dotyczących zwrotu ludowego (K_U01)
- dokonywać analizy tekstów kultury składających się na zwrot ludowy za pomocą odpowiednich narzędzi badawczych (K_U02)
- przygotować pracę pisemną powiązaną z tematyką zajęć i uwzględniającą elementarne wymogi stawiane pracom akademickim (K_U08)
Kompetencje społeczne: absolwent
- ma kompetencje w zakresie doboru najwłaściwszych środków służących napisaniu pracy zaliczeniowej oraz respektuje prawa własności intelektualnej przy jej tworzeniu (K_K04, K_K011)
- wykazuje wrażliwość na nierówności społeczne i potrafi wskazać stereotypowe ujęcia chłopskości/plebejskości (K_K07)
- docenia bogactwo współczesnej kultury polskiej w jej klasowym zróżnicowaniu (K_K08)
- szanuje etyczny wymiar badań naukowych dotyczących dyskursów podporządkowanych w polskiej kulturze najnowszej, będąc jednocześnie świadomy inteligenckiego „uwikłania” zwrotu ludowego (K_K10)
Kryteria oceniania
Warunkiem zaliczenia kursu jest:
- przygotowanie do zajęć,
- obecność i aktywność na zajęciach,
- przygotowanie samodzielnej pracy pisemnej.
Osoba studiująca ma prawo do 2 nieusprawiedliwionych nieobecności w semestrze. Kolejne nieobecności (3-5) należy odrobić na dyżurze (rozmowa o tematach poruszanych podczas nieobecności osoby studiującej) lub w inny sposób ustalony z prowadzącym (np. prezentacja na zajęciach). Więcej niż 5 nieobecności w semestrze skutkuje niezaliczeniem kursu.
Temat samodzielnej pracy pisemnej musi wiązać się z tematyką zajęć i zostać wcześniej uzgodniony z prowadzącym. Praca nie może być krótsza niż 10 000 znaków ze spacjami, ani dłuższa niż 15 000 znaków ze spacjami. Przy ocenie pracy będą brane pod uwagę:
- związek wypowiedzi z tematem (25%),
- kompozycja i wykorzystanie stanu badań (25%)
samodzielność i oryginalność przedstawionej interpretacji (50%).
Literatura
Bibliografia podmiotowa (lista może ulec zmianie):
1670 [serial fabularny], reż. M. Buchwald, K. Kądziela, Netflix, Polska 2023.
Bobula M., Wsie, animalia, miscellanea, Warszawa 2018 [lub późniejsze wydania].
Chłop-niewolnik? Opowieść o pańszczyźnie. Katalog wystawy, red. W. Kuligowski, A. Jełowicki, Szreniawa 2024.
Hasior – Rycharski. Katalog wystawy, red. J. Dembowska, Sopot – Zakopane 2024.
Jakubowiak M., Hanka. Opowieść o awansie, Wołowiec 2024.
Jakubowska S., Akuszerki, Warszawa 2022 [fragmenty].
Koniec z Eddym [spektakl teatralny], reż. Anna Smolar, Teatr Studio, Polska 2020.
Mianujom mie Hanka [spektakl teatralny], reż. M. Neinert, Teatr Telewizji TVP, Polska 2025.
Nowak S.A., Galicyanie, Warszawa 2016 [fragmenty].
Opowieści kobiet z rodzin górniczych, wstęp i red. M. Glosowitz, Katowice 2024 [lub Pamiętniki kobiet z rodzin górniczych, wstęp i red. M. Glosowitz, Czerwionka-Leszczyny 2023].
Pobłocki K., Chamstwo, Wołowiec 2021 [lub późniejsze wydania] [fragmenty].
Pobłocki K., Jak Polacy stali się biali, tłum. I. Suchan, [w:] Halka – Haiti 18°48’05”N 72°23’01”W. C. T. Jasper, Joanna Malinowska, red. M. Moskalewicz, Warszawa 2016.
Rak R., Baśń o wężowym sercu albo wtóre słowo o Jakóbie Szeli, Warszawa 2019 [lub późniejsze wydania].
Tosiek A., Storytelling, Stronie Śląskie 2021.
Twardoch Sz., Pokora, Warszawa 2020.
W imię Jakuba S. [spektakl teatralny], reż. P. Demirski, Teatr Telewizji TVP, Polska 2025.
Bibliografia przedmiotowa (lista może ulec zmianie):
Abriszewska P., Stereotyp zwrotu, inflacja przełomów we współczesnej humanistyce, [w:] „Zwroty” badawcze w humanistyce. Konteksty poznawcze, kulturowe i społeczno-instytucjonalne, red. J. Kowalewski, W. Piasek, Olsztyn 2010.
Bachmann-Medick B., Wstęp, [w:] tejże, Cultural Turns. Nowe kierunki w naukach o kulturze, tłum. K. Krzemieniowa, Warszawa 2012.
Bobako M., Ludowa historia Polski, czyli jak nie pisać o rasie, „Prace Kulturoznawcze” 2023, nr 4.
Chmielewska K., Lud w perspektywie, perspektywa ludu, „Teksty Drugie” 2021, nr 5.
Czapliński P., Antybaśń o Szeli, „Czas Kultury” 2020, nr 4.
Czapliński P., Tropy podległości: gorsza większość i zwrot ludowy w kulturze polskiej (2010-2020), [w:] tegoż, Rozbieżne emancypacje. Przewodnik po prozie 1976-2020, Kraków 2024.
Daniel Rycharski. Strachy. Wybrane działania 2008-2019, red. Sz. Maliborski, Warszawa 2019 [wybrane teksty].
„Dialog” 2024, nr 6 (Jakub Szela jest już w Jankach) [wybrane teksty].
Kaczmarski P., Trzy opowieści o awansie klasowym, „Mały Format” 2019, nr 6.
Klekot E., Kłopoty ze sztuką ludową. Gust, ideologie, nowoczesność, Gdańsk 2021 [fragmenty].
Jamka R., Panów piłą. Trzy legendy o Jakubie Szeli, Warszawa 2023 [fragmenty].
Mrozek W., Zagrajmy chłopstwo jeszcze raz. „Zwrot ludowy” w scenicznych adaptacjach, „Didaskalia” 2025, nr 187-188.
Nowicki D., Ucieczki i powroty. Wieś w nowej prozie polskiej, „Wielogłos” 2023, nr 2.
Thiel-Jańczuk K., „Czy to jest prawdziwa historia?”. Problematyka odbioru we francuskiej współczesnej literaturze awansu społecznego. Wstępne rozpoznania, „Konteksty Kultury” 2024, nr 4.
Wasiewicz J., Przeciw-pamięć jako praktyka kontrhegemoniczna w sztukach (audio)wizualnych, [w:] Sztuki w kontekście społecznym. Nowe role akademii i współczesne oblicza akademizu, red. Ł. Guzek, Gdańsk 2016.
Zatorska M., „Tak chciałam, tak mogłam”. Modele tożsamości kobiet wiejskich w wybranych polskich popularnych powieściach historycznych w perspektywie (post)feministycznej, [w:] Obszary Polonistyki 8. Narracje (o) kobiet(ach) we współczesnej literaturze i kulturze, red. K. Matuszko, M. Głos, K. Gielarek-Gorczyca, Rzeszów 2024.
W kwestii doboru lektur prowadzący jest otwarty na sugestie osób studiujących.
Więcej informacji
Dodatkowe informacje (np. o kalendarzu rejestracji, prowadzących zajęcia, lokalizacji i terminach zajęć) mogą być dostępne w serwisie USOSweb: