Zwrot ludowy w najnowszej polskiej kulturze. Rewizje, reminiscencje, resentymenty 2 3700-AL-ZLNK-2-OG

Konwersatorium jest drugą odsłoną interdyscyplinarnego kursu mającego na celu zapoznanie uczestników z wybranymi zagadnieniami składającymi się na tzw. zwrot ludowy w najnowszej polskiej kulturze. Mowa tu o zjawisku intelektualnym, artystycznym i społecznym, polegającym na zainteresowaniu tematyką chłopską oraz robotniczą, perspektywą klas ludowych, a także ich dotychczasową marginalizacją i „orientalizacją”.

Zajęcia w semestrze letnim będą poświęcone realizacjom zwrotu ludowego w kolejnych formach twórczej aktywności. Począwszy od rozmaitych odmian literackiej ekspresji: poezja (np. „Storytelling” A. Tosiek), powieść fantasy (np. „Baśń o wężowy sercu” R. Raka), egodokumenty (np. „Opowieści kobiet z rodzin górniczych”, wstęp i red. M. Glosowitz), przez sztuki wizualne (np. wybrane prace D. Rycharskiego), teatr (np. „W imię Jakuba S.” M. Strzępki i P. Demirskiego), a skończywszy na serialach (np. „1670” M. Buchwalda i K. Kądzieli). Wskazywanie ideowych podobieństw (ale też różnic) w rozmaitych formach twórczości prowadzić ma do refleksji nad uwarunkowaniami, ramami i kierunkami zwrotu ludowego (w szerszej perspektywie rozpatrywanego jako przykład zwrotu kulturowego).

W analizach i interpretacjach poszczególnych utworów wykorzystane zostaną zarówno metodologiczne rozwiązania wypracowane w ramach rzeczonego zwrotu, jak i elementy innych metodologii (np. badań nad postpamięcią). Ponadto analizowane dzieła będą rozpatrywane w perspektywie tytułowej triady (rewizje – reminiscencje – resentymenty), zdającej się wskazywać najważniejsze odmiany realizacji zwrotu ludowego, a jednocześnie istotne stanie się pytanie o możliwość przekroczenia tej perspektywy.

Rodzaj przedmiotu

ogólnouniwersyteckie

Koordynatorzy przedmiotu

Paweł Ryś

Efekty kształcenia

Wiedza: absolwent
 zna podstawową terminologię nauk humanistycznych i rozumie ich rolę w kulturze (K_W01)
 zna podstawowe metody analizy i interpretacji tekstów kultury (K_W05)
 zna najważniejsze metody badań interdyscyplinarnych (K_W07)

Umiejętności: absolwent potrafi
 selekcjonować oraz dokonać krytycznej oceny informacji pochodzących z różnych źródeł naukowych, popularnonaukowych, publicystycznych i innych (K_U01)
 dokonywać analizy dzieł sztuki oraz tekstów naukowych i materiałów źródłowych za pomocą odpowiednich narzędzi badawczych (K_U02)
 rozpoznawać i interpretować podstawowe problemy i zjawiska współczesności (K_U05)

Kompetencje społeczne: absolwent
 jest gotów do podejmowania kształcenia przez całe życie (K_K01)
 jest gotów do poznawania nowych metod badawczych (K_K03)
 przestrzega zasady tolerancji, rozumie dziedzictwo kulturowe i ma poszanowanie dla różnic kulturowych (K_K07)
 docenia bogactwo kultury (K_K08)

Kryteria oceniania

Warunkiem zaliczenia kursu jest:
- przygotowanie do zajęć,
- obecność i aktywność na zajęciach,
- przygotowanie samodzielnej pracy pisemnej.

Osoba studiująca ma prawo do 2 nieusprawiedliwionych nieobecności w semestrze. Kolejne nieobecności (3-5) należy odrobić na dyżurze (rozmowa o tematach poruszanych podczas nieobecności osoby studiującej) lub w inny sposób ustalony z prowadzącym (np. prezentacja na zajęciach). Więcej niż 5 nieobecności w semestrze skutkuje niezaliczeniem kursu.

Temat samodzielnej pracy pisemnej musi wiązać się z tematyką zajęć i zostać wcześniej uzgodniony z prowadzącym. Praca nie może być krótsza niż 7500 znaków ze spacjami, ani dłuższa niż 10000 znaków ze spacjami. Przy ocenie pracy będą brane pod uwagę:
- związek wypowiedzi z tematem (25%),
- samodzielność i oryginalność przedstawionej interpretacji (50%),
- kompozycja (25%).

Na ocenę końcową składają się:
- przygotowanie do zajęć – 25% oceny.
- obecność i aktywność na zajęciach – 50% oceny.
- praca pisemna – 25% oceny.

Literatura

Bibliografia podmiotowa (lista może ulec zmianie):

1670 [serial fabularny], reż. M. Buchwald, K. Kądziela, Netflix, Polska 2023.

Bobula M., Wsie, animalia, miscellanea, Warszawa 2018 [lub późniejsze wydania].

Chłop-niewolnik? Opowieść o pańszczyźnie. Katalog wystawy, red. W. Kuligowski, A. Jełowicki, Szreniawa 2024.

Hasior – Rycharski. Katalog wystawy, red. J. Dembowska, Sopot – Zakopane 2024.

Jakubowiak M., Hanka. Opowieść o awansie, Wołowiec 2024.

Jakubowska S., Akuszerki, Warszawa 2022 [fragmenty].

Koniec z Eddym [spektakl teatralny], reż. Anna Smolar, Teatr Studio, Polska 2020.

Mianujom mie Hanka [spektakl teatralny], reż. M. Neinert, Teatr Telewizji TVP, Polska 2025.

Nowak S.A., Galicyanie, Warszawa 2016 [fragmenty].

Opowieści kobiet z rodzin górniczych, wstęp i red. M. Glosowitz, Katowice 2024 [lub Pamiętniki kobiet z rodzin górniczych, wstęp i red. M. Glosowitz, Czerwionka-Leszczyny 2023].

Pobłocki K., Chamstwo, Wołowiec 2021 [lub późniejsze wydania] [fragmenty].

Pobłocki K., Jak Polacy stali się biali, tłum. I. Suchan, [w:] Halka – Haiti 18°48’05”N 72°23’01”W. C. T. Jasper, Joanna Malinowska, red. M. Moskalewicz, Warszawa 2016.

Rak R., Baśń o wężowym sercu albo wtóre słowo o Jakóbie Szeli, Warszawa 2019 [lub późniejsze wydania].

Tosiek A., Storytelling, Stronie Śląskie 2021.

Twardoch Sz., Pokora, Warszawa 2020.

W imię Jakuba S. [spektakl teatralny], reż. P. Demirski, Teatr Telewizji TVP, Polska 2025.

Bibliografia przedmiotowa (lista może ulec zmianie):

Abriszewska P., Stereotyp zwrotu, inflacja przełomów we współczesnej humanistyce, [w:] „Zwroty” badawcze w humanistyce. Konteksty poznawcze, kulturowe i społeczno-instytucjonalne, red. J. Kowalewski, W. Piasek, Olsztyn 2010.

Bachmann-Medick B., Wstęp, [w:] tejże, Cultural Turns. Nowe kierunki w naukach o kulturze, tłum. K. Krzemieniowa, Warszawa 2012.

Bobako M., Ludowa historia Polski, czyli jak nie pisać o rasie, „Prace Kulturoznawcze” 2023, nr 4.

Chmielewska K., Lud w perspektywie, perspektywa ludu, „Teksty Drugie” 2021, nr 5.

Czapliński P., Antybaśń o Szeli, „Czas Kultury” 2020, nr 4.

Czapliński P., Tropy podległości: gorsza większość i zwrot ludowy w kulturze polskiej (2010-2020), [w:] tegoż, Rozbieżne emancypacje. Przewodnik po prozie 1976-2020, Kraków 2024.

Daniel Rycharski. Strachy. Wybrane działania 2008-2019, red. Sz. Maliborski, Warszawa 2019 [wybrane teksty].

„Dialog” 2024, nr 6 (Jakub Szela jest już w Jankach) [wybrane teksty].

Kaczmarski P., Trzy opowieści o awansie klasowym, „Mały Format” 2019, nr 6.

Klekot E., Kłopoty ze sztuką ludową. Gust, ideologie, nowoczesność, Gdańsk 2021 [fragmenty].

Jamka R., Panów piłą. Trzy legendy o Jakubie Szeli, Warszawa 2023 [fragmenty].

Mrozek W., Zagrajmy chłopstwo jeszcze raz. „Zwrot ludowy” w scenicznych adaptacjach, „Didaskalia” 2025, nr 187-188.

Nowicki D., Ucieczki i powroty. Wieś w nowej prozie polskiej, „Wielogłos” 2023, nr 2.

Thiel-Jańczuk K., „Czy to jest prawdziwa historia?”. Problematyka odbioru we francuskiej współczesnej literaturze awansu społecznego. Wstępne rozpoznania, „Konteksty Kultury” 2024, nr 4.

Wasiewicz J., Przeciw-pamięć jako praktyka kontrhegemoniczna w sztukach (audio)wizualnych, [w:] Sztuki w kontekście społecznym. Nowe role akademii i współczesne oblicza akademizu, red. Ł. Guzek, Gdańsk 2016.

Zatorska M., „Tak chciałam, tak mogłam”. Modele tożsamości kobiet wiejskich w wybranych polskich popularnych powieściach historycznych w perspektywie (post)feministycznej, [w:] Obszary Polonistyki 8. Narracje (o) kobiet(ach) we współczesnej literaturze i kulturze, red. K. Matuszko, M. Głos, K. Gielarek-Gorczyca, Rzeszów 2024.

W kwestii doboru lektur prowadzący jest otwarty na sugestie osób studiujących.

Więcej informacji

Więcej informacji o poziomie przedmiotu, roku studiów (i/lub semestrze) w którym się odbywa, o rodzaju i liczbie godzin zajęć - szukaj w planach studiów odpowiednich programów. Ten przedmiot jest związany z programami:

Dodatkowe informacje (np. o kalendarzu rejestracji, prowadzących zajęcia, lokalizacji i terminach zajęć) mogą być dostępne w serwisie USOSweb:

Strona przedmiotu 3700-AL-ZLNK-2-OG w USOSweb