Wywiad ucieleśniony i ratowanie niematerialnego dziedzictwa kulturowego: laboratorium badawcze 3700-AL-WURN-qDP
Zajęcia prowadzone są w ramach projektu badawczego („Projekt Biady”) skupionego na dokumentowaniu i utrwalaniu „chodzenia w biady”, ludowej tradycji zapaśniczej praktykowanej w północno-wschodniej Polsce do lat 80. XX wieku. Projekt wykorzystuje metody należące do standardowego warsztatu etnografa – wywiady ustne i obserwację uczestniczącą – ale ze względu na specyfikę dokumentowanej praktyki oraz jej świadków, którymi są osoby starsze, niezdolne do demonstrowania walki zapaśniczej, rozwija także specjalnie dostosowaną metodę: wywiad ucieleśniony. Ta ostatnia metoda wymaga od stosujących ją badaczy nabycia podstawowych kompetencji ruchowych związanych z badanym zagadnieniem – a więc z „chodzeniem w biady” w tym przypadku.
Zajęcia mają na celu zaznajomienie studentów i studentki z elementami warsztatu badawczego mającymi zastosowanie w projekcie. W tym celu są podzielone na dwie fazy: semestr zimowy łączy przygotowanie teoretyczne (metodyka, w tym kwestie etyczne) i fizyczne (nabycie podstawowej biegłości zapaśniczej), a letni stanowi laboratorium złożone z wyjazdu w teren w celu przeprowadzenia wywiadów oraz obserwacji, analizy zebranych danych, zdeponowania ich w rzeczywistym otwartym repozytorium, a wreszcie warsztatu wspólnego pisania zbiorowego artykułu naukowego.
Studenci i studentki wchodzą do projektu na jego późnym etapie – techniki zapaśnicze związane z „biadami” są już w dużej mierze zrekonstruowane, a baza źródłowa oraz dostęp do świadków przygotowane. Pozwala to uczestnikom zajęć wziąć udział w rzeczywistym procesie badawczym bez naruszania ograniczeń czasowych narzucanych przez kalendarz roku akademickiego.
Obok efektów kształcenia wymienionych w sylabusie, studenci i studentki, którzy zaliczą zajęcia będą bogatsi o zbiór danych zarejestrowany w repozytorium danych badawczych UW i opublikowany pod ich nazwiskami (z numerem DOI), co stanowić będzie ich własny i oficjalny dorobek naukowy.
Trening fizyczny w ramach zajęć prowadzony jest pod okiem Prowadzącego zajęcia, posiadającego licencję instruktora sportu i aktywnego zawodowo trenera sztuk walki. Udział w nim nie wymaga wcześniejszego doświadczenia w zapasach czy innym sporcie walki – zajęcia będą ukierunkowane nie na umiejętność walki lecz na wyposażenie ćwiczących w zdolność bezpiecznego zaprezentowania rekonstruowanych technik zapaśniczych podczas wywiadu ucieleśnionego w celu pobudzenia pamięci świadka. W uzasadnionych przypadkach udzielane będzie zwolnienie z fizycznej części zajęć – nieobecność będzie wówczas odrabiane w sposób ustalony z Prowadzącym.
Zajęcia w sali wykładowej odbywać się będą w godzinach wskazanych na planie zajęć w USOS. Termin zajęć w sali zapaśniczej zostanie ustalony z grupą na pierwszych zajęciach, a data wyjazdu w teren pod koniec semestru zimowego.
Szacowana całkowita liczba godzin pracy studenta: 210 godz. (90 godz. zajęć zorganizowanych + 120 godz. pracy własnej: lektury, opracowanie danych, pisanie).
Koordynatorzy przedmiotu
Rodzaj przedmiotu
Efekty uczenia się
W zakresie WIEDZY student/ka:
K_W01 – zna i rozumie pojęcie niematerialnego dziedzictwa kulturowego oraz ograniczenia Konwencji UNESCO z 2003 r. wobec tradycji o przerwanej ciągłości
K_W02 – zna terminologię i założenia epistemologiczne wywiadu i obserwacji etnograficznej, a także wywiadu ucieleśnionego, w tym pojęcia wiedzy ucieleśnionej w ujęciu Bena Spatza oraz rozróżnienia archiwum/repertuar Diany Taylor
K_W09 – rozumie rolę niematerialnego dziedzictwa kulturowego o przerwanej ciągłości jako zjawiska na pograniczu etnografii i historii mówionej, a także znaczenie i ograniczenia wywiadu tradycyjnego oraz wywiadu ucieleśnionego w jego badaniu
K_W15, K_W19 – rozumie znaczenie interdyscyplinarności w badaniu i utrwalaniu niematerialnego dziedzictwa kulturowego, w tym znaczenia posiadanej przez badacza biegłości w badanych praktykach cielesnych
K_W22 – zna podstawowe zasady etyki oraz z zakresu prawa własności intelektualnej w kontekście deponowania danych badawczych w otwartych repozytoriach oraz prowadzenia badań w ramach zespołu
W zakresie UMIEJĘTNOŚCI student/ka:
K_U01, K_U02, K_U12 – potrafi aktywnie uczestniczyć w zespołowych badaniach z pogranicza etnografii i historii mówionej, w tym w wywiadzie ucieleśnionym
K_U06 – potrafi dokonać podstawowej analizy danych zebranych podczas badania etnograficznego, w tym wywiadu ucieleśnionego, odróżniając informacje dostępne przez kanał werbalny od tych ujawnionych wyłącznie przez reakcje niewerbalne świadka
K_U14 – potrafi przygotować zbiór danych badawczych do zdeponowania w otwartym repozytorium zgodnie z wymaganiami dotyczącymi metadanych i licencjonowania
K_U08 – potrafi uczestniczyć w procesie wspólnego pisania artykułu naukowego, realizując przydzielone zadania redakcyjne i integrując własny wkład z pracą zespołu
W zakresie KOMPETENCJI SPOŁECZNYCH student/ka:
K_K07 – jest gotowy/gotowa do działania z pełną świadomością etyczną wobec świadka tradycji: rozumie asymetrię relacji, wymogi świadomej zgody oraz szczególną wrażliwość wymaganą przy pracy z osobami starszymi i wiedzą ucieleśnioną
K_K08 – jest gotowy/gotowa do przyjęcia odpowiedzialności za dane złożone w otwartym repozytorium pod własnym nazwiskiem, rozumiejąc zobowiązania wynikające z uczestnictwa w aktywnym projekcie ochrony dziedzictwa kulturowego
K_K01, K_K02 – jest gotowy/gotowa do krytycznej oceny własnych kompetencji fizycznych i poznawczych jako badacza/ki oraz refleksji nad implikacjami tych granic dla jakości zebranych danych
Kryteria oceniania
1. Aktywny udział w konwersatorium i laboratorium (obecność, przygotowanie) – 30%
2. Udział w wyjeździe badawczym – 10%
3. Wkład we wspólną analizę danych, przygotowanie zbioru danych do zdeponowania w repozytorium – 30%
4. Aktywny udział w warsztacie pisania zbiorowego artykułu naukowego – 30%
Zaliczenie na ocenę
Literatura
Literatura podstawowa:
1. Kubinowski D., Między etnochoreologią stosowaną a taneczną etnopedagogią. „Przegląd Pedagogiczny”, t. 1 (2017), s. 142–154.
2. Schreiber H. (red.), Niematerialne dziedzictwo kulturowe. Zbiór dokumentów, Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego, Warszawa 2023.
3. Talaga M., Wrzalik J., Janus K., Archaeology of motion. Experiencing the past through embodiment. „Historyka. Studia Metodologiczne”, t. 51 (2021), s. 157–181.
4. Talaga M., „Tam były zabawy i gry rozmaite, najczęściej bziady”: miejsce biegłości zapaśniczej w życiu chłopów z północno-wschodniej Polski do lat 70. XX wieku. [w:] Wspólnoty ludzkie. Tom 1, Siedlce 2024, s. 154–183.
5. Spatz B., What a Body Can Do. Technique as Knowledge, Practice as Research. London (wybrane rozdziały).
6. Taylor D., The Archive and the Repertoire: Performing Cultural Memory in the Americas. Durham 2003 (rozdziały 1–2).
Literatura uzupełniająca:
1. Portelli A., The Peculiarities of Oral History. „History Workshop”, nr 12 (1981), s. 96–107.
2. Sheets-Johnstone M., Body and Movement: Basic Dynamic Principles. [w:] Handbook of Phenomenology and Cognitive Science. Dordrecht.
3. Talaga M. (red.), Moving the Past. Embodied Research on Discontinued Movement Cultures. Bicester 2025 (wybrane rozdziały).
4. Seń A., Etos pracy rzemieślnika. Studium przypadku rodziny dekarzy, „Wrocławski Rocznik Historii Mówionej", t. 15 (2025), s. 196–223.