Starożytni o zwierzętach. Filozoficzne ujęcie relacji człowieka do innych istot czujących 3700-AL-SZFUR-qZS
Celem zajęć jest ukazanie złożoności starożytnego dyskursu o zwierzętach, przede wszystkim w ujęciu filozoficznym, ale z odniesieniami do dzieł innych dziedzin kultury (w tym ikonograficznych). Pierwszym z opisywanych tematów będzie definicja zwierzęcia i ujęcie człowieka jako zwierzęcia szczególnego. Na tej osi ukazane zostaną możliwe postawy człowieka względem pozostałych istot czujących. Kolejnym zagadnieniem będzie ukazanie relacji pomiędzy różnymi kosmologiami/eschatologiami a wcześniej ukazanym moralnym rozwinięciem „kwestii zwierzęcej”. Wreszcie, zajmiemy się zwierzętami w ujęciu symbolicznym. Podstawą rozważań będą teksty starożytnych filozofów, ale także przedstawicieli antycznej medycyny i sztuki. Zajęciom towarzyszyć będzie refleksja nad stosowal-nością/niestosowalnością omawianych ujęć klasycznych do nowożytnej i współczesnej refleksji – na ile jesteśmy dziedzicami tychże ujęć wcześniejszych, a na ile raczej późniejszych, np. kartezjańskiej idei zwierzęcości. A może piszemy obecnie odrębny rozdział tej historii?
Dodatkowym zadaniem zajęć, poza kwestiami merytorycznymi (lepszym poznaniem starożytnego dyskursu o istotach żywych innych niż ludzkie), jest próba zestawienia dawnych poglądów czy podejść metodologicznych ze współczesnymi ujęciami tego samego tematu, na ile zmieniły się poglądy i sam sposób prowadzenia i uzasadnienia dyskursu o zwierzętach, a może powracamy do tych najdawniejszych znanych nam ujęć, niejako przerzucając pomost nad kartezjanizmem? Czego nas uczy to zestawienie w sensie teoretycznym i praktycznym?
Szczegółowe zagadnienia:
- racjonalność jako moment rozróżnienia; czym zwierzęta różnią się od człowieka?
- przedstawianie bogów w postaci zwierzęcej – tylko symbolizm czy głębsza intuicja
- zwierzęta w biblijnym opisie stworzenia
- znaczenie ofiar ze zwierząt
- filozoficzne argumenty na rzecz niejedzenia zwierząt
- istoty niewinne, istoty witalne, czy bestie – wybrane cechy zwierzęcości
- zbawienie zwierząt?
- świat symboli zwierzęcych
Rodzaj przedmiotu
Koordynatorzy przedmiotu
Efekty kształcenia
Efekty ogólne, wg kodu:
K_W01; K_W04; K_W05; K_W06; K_W08; K_U01; K_U02; K_U07; K_U11; K_K03; K_K06; K_K07
Efekty szczegółowe, do zajęć:
Zna terminologię właściwą starożytnej refleksji o istotach żywych/czujących (np. dzoon, animal, therion, bestia, fyzis, natura, psyche, anima, dzoe, bios).
Lokalizuje dyskurs o zwierzętach w ramach starożytnych dziedzin wiedzy (starożytne fizyka, psychologia, etyka, teologia) i odnosi je do dziedzin współczesnego dyskursu (przyrodoznawstwo, biologia, psychologia, etyka, bioetyka, teologia, religioznastwo).
Zna specyfikę wybranych do analizy tekstów (traktat filozoficzny, teologiczny, dialog, polemika) i wykorzystuje rozmaite narzędzia hermeneutyczne do ich rozumienia (analiza kontekstu filozoficznego, religijnego; alegoreza; porównanie).
Zna wybrane szkoły filozoficzne i tradycje literackie czy religijne, w ramach których prowadzony jest dyskurs o zwierzętach (np. perypatetycka fizyka, stoicyzm, neoplatonizm, chrześcijaństwo, starożytne dyskursy medyczne, przyrodoznawcze).
Dokonuje analizy wybranych tekstów starożytnych, uwzględniając ich kontekst czasowy i ideowy.
Stosuje rozmaite narzędzia badawcze do analizy starożytnych tekstów o zwierzętach (analiza kontekstu filozoficznego, religijnego; alegoreza; porównanie).
Przygotowuje ustną wypowiedź w formie referatu/prezentacji, uwzględniając poznane informacje oraz gotów jest odpowiadać na pytania słuchaczy.
Prowadzi dyskusję w sposób rzeczowy, dokonując analizy historycznej, ale też lokalizując własne stanowisko w ramach dyskusji (najlepiej z odniesieniem do współczesnych problemów bioetycznych).
Jest gotów do działań upowszechniających wiedzę o starożytnym dyskursie dotyczącym zwierząt i wiedzę historyczną stara się wykorzystywać w dyskusjach o współczesnym problemach bioetycznych.
Rozumie wagę dziedzictwa starożytnej refleksji przyrodniczej, moralnej i filozoficzno-teologicznej dla problemów współczesności.
Kryteria oceniania
1. Podstawą zaliczenia konwersatorium jest:
a) obecność na zajęciach (student ma prawo do dwóch nieobecności);
b) przygotowanie do zajęć;
c) aktywność (uczestnictwo w dyskusji);
d) odpowiedź ustna (końcowe zaliczenie).
Na końcowe zaliczenie student przygotowuje wypowiedź ustną przedstawiającą samodzielną analizę i interpretację wybranego tekstu źródłowego (lub innego tekstu kultury) związanego z tematyką zajęć.
Temat wypowiedzi i bibliografia uzgadniane są uprzednio z prowadzącymi.
2. Kryteria oceny przygotowanej przez studenta wypowiedzi własnej:
– dobór tematu,
– samodzielność, dociekliwość i interdyscyplinarny charakter wypowiedzi,
– sposób wykorzystania stanu badań (bibliografii),
– kompozycja wypowiedzi (celowość, logika, przejrzystość).
3. Ocena końcowa uwzględnia:
– obecność na zajęciach (10% oceny końcowej),
– przygotowanie do zajęć (10% oceny końcowej),
– aktywny udział w zajęciach (20% oceny końcowej),
– wypowiedź do zaliczenia końcowego (60% oceny końcowej).
Literatura
Adamiak, S., Cuda z udziałem roślin i zwierząt w późnoantycznych miraculach – próba systematyzacji, VOX PATRUM 92 (2024) 221-232.
Arystoteles, O rodzeniu zwierząt, O częściach zwierząt, Zoologia
Bakke M., Bio-transfiguracje : sztuka i estetyka posthumanizmu, Poznań 2010.
Clark S.L., The moral status of animals, Oxford 1977.
Fizjolog, tłum. K. Jażdzewska, Warszawa 2003.
Greek and Roman Animal Sacrifice. Ancient Victims, Modern Observers, red. Chr. Faraon, F.S. Naiden, Cambridge 2012/.
Karczewska H., „Bestiariusz niewiary”. Ludzie oddaleni od Boga w nauczaniu św. Hilarego z Poitiers, VOX PATRUM 33 (2013) t. 59, 225-239.
Miszczyński D., Sprawiedliwość wobec zwierząt w ujęciu Plutarcha z Cheronei, Warszawa 2020.
Porfiriusz z Tyru, O wegetarianizmie, tłum. E. Osek, Warszawa 2018.
Platon, Timajos, Sofista
Skibiński T., Zwierzęta w interpretacji symbolicznej Formulae spiritalis intellegentiae Eucheriusza z Lyonu, VOX PATRUM 92 (2024) 161-180
Steiner G., Anthropocentrism and Its Discontents : The Moral Status of Animals in the History of Western Philosophy, Pittsburgh 2010.
Szczepanowicz B., Mrozek A., Atlas zwierząt biblijnych, Kraków 2007
Terka M., Man’s Animality Iin the Light of St. Augustine’s Philosophical Works, VOX PATRUM 37 (2017) t. 67, 631- 652.
The Oxford Handbook of Animals in Classical Thought and Life, ed. G. L. Campbell
Wojciechowski L., Wspólne cechy zwierząt i ludzi w dwunastej księdze Etymologii Izydora z Sewilli, VOX PATRUM 73 (2020) 63-94.
Więcej informacji
Dodatkowe informacje (np. o kalendarzu rejestracji, prowadzących zajęcia, lokalizacji i terminach zajęć) mogą być dostępne w serwisie USOSweb: