Semiotyka ikony 3700-AL-SI-qTM

W niniejszym kursie ikona, jako fenomen sztuki wschodniochrześcijańskiej, zostanie rozpatrzona jako zwarty język, posiadający swoje prawidła i reguły, system znaków i znaczeń. Odczytanie dzieła sztuki jako zjawiska semiotycznego zakłada możliwość potraktowania plastycznych elementów ikony (forma, przestrzeń, perspektywa, kolor, kompozycja) jako systemu znaków, nie tylko nie przypadkowych, ale będących nośnikami określonych znaczeń. Ikona jest przykładem ściśle sformalizowanego języka plastycznego, który w obszarze tradycji bizantyńskiej trwa przez półtora tysiąca lat, aż do dnia dzisiejszego, dając podstawy ku temu, żeby traktować ów język jako zamknięty system semiotyczny. Odczytanie znaków i znaczeń ikony jest próbą opisania doświadczenia sztuki w przestrzeni kultury wschodniochrześcijańskiej, unaocznieniem „przekładu” treści teologicznych na formy plastyczne, a także sproblematyzowaniem dzieła sztuki jako nośnika i formuły kultury. Naszymi „współrozmówcami” będą lektury z klasyki myśli semiotycznej, które pozwolą popatrzeć na ikonę nie tylko w perspektywie diachronicznej, ale i w ujęciu synchronicznym, dającym zrozumieć system jej form i znaczeń poprzez współczesne środki twórczości, takie jak kino, teatr i cały zakres sztuki awangardowej. W ramach zajęć szczególnie będziemy się przypatrywać temu, jak plastyczne składowe ikony działają jako wartości znaczeniowe: rodzaje przestrzeni i perspektywy w ikonie jako problem antropologii kultury; system umowności języka plastycznego jako zakres nowego doświadczenia rzeczywistości; ikona i sztuka jako nowy dyskurs teologiczny.
Kurs realizowany jest w ramach projektu dydaktycznego „Chrześcijaństwo: tradycje – dialog – spór”, którego celem jest badanie zależności między różnymi formami i przejawami tradycji chrześcijańskich (m.in. teologia, doktryna, duchowość, reformy, herezje) a kulturą w jej różnych przejawach (literatura, sztuka, filozofia, polityka, obyczajowość itd.). Przedmiotem wspólnego namysłu i inspiracją do samodzielnych badań będzie przenikanie i współistnienie tych dwóch obszarów, jak też występujące między nimi napięcia, konflikty, także prowadzące do całkowitego zanegowania symboli i pojęć religijnych oraz światopoglądu chrześcijańskiego. Częścią projektu jest organizowany raz w semestrze sympozjon, który umożliwia udział w dyskusji nad wybranym przez uczestników tekstem kultury, rozpatrywanym w odniesieniu do tradycji chrześcijańskiej.
Zagadnienia:
- dzieło sztuki jako formuła kultury
- sztuka w doświadczeniu religijnym
- znak i znaczenie
- symbol i ikona
- tekst i ikona
- obraz a ikona
- teologiczne podstawy ikony
- antropologiczne podstawy ikony
- historia kształtowania się języka malarskiego ikony
- plastyczna poetyka ikony
- elementarz malarski ikony
- forma i kompozycja w ikonie
- czas w ikonie
- rytm w ikonie
- kolor w ikonie
- przestrzeń i perspektywa w ikonie
- przedmiot w ikonie
- ciało w ikonie
- napisy na ikonie
- ikona i kanon
- ikona i liturgia
- ikona i teatr
- sztuka jako dyskurs teologiczny
- analiza semantyczna wybranych tematów