Stworzenie Boga. Sztuka w doświadczeniu religijnym Wschodu i Zachodu 3700-AL-SBSD-QHU
Proponowany kurs jest poświęcony sztuce jako głównemu medium doświadczenia religijnego. W naszym rozumieniu sztuka staje się nie tylko sposobem wyrazu treści religijnych, ale i sposobem kreowania bóstwa, jedynym sposobem ujrzenia jego oblicza, odczucia jego jakościowych cech, poznaniem Boga w bezpośrednim doświadczeniu. Od wyborów języka artystycznego i modelu doświadczenia sztuki zależy ostateczna wizja Boga, a sztuka, wbrew często deklarowanej służalczej roli, zaczyna pełnić funkcję głównego kreatora narracji teologicznej i centrum doświadczenia religijnego. Obszarem naszych poszukiwań będzie wschodnia i zachodnia tradycje chrześcijańskie, w ramach których powstają swoiste systemy artystycznych styli i sposobów doświadczenia sztuki. Odwieczne „przeciwstawienie się” Wschodu i Zachodu przedstawia się nam jako scalona przestrzeń różnych sposobów doświadczenia sztuki i problematyzowania poprzez nią doktryny teologiczno-filozoficznej. W przypadku tradycji wschodniej interesować nas będzie rozwój koncepcji obrazu, jako teologicznego i artystycznego paradygmatu, ewolucja sposobów przedstawiania Boga w sztuce wczesnochrześcijańskiej i bizantyńskiej, spory teologiczne, które toczą się w Bizancjum wokół obrazów, a także wypracowanie swoistego kultu obrazów w ramach liturgii wschodniej. W przypadku zachodniego chrześcijaństwa, będziemy się przyglądać średniowiecznym i barokowym konstruktom artystycznym, każdy z których proponuje maksymalnie zmysłową postać doświadczenia religijnego, utożsamia ze sobą obraz i rzeczywistość, fakturę plastyczną i cielesną, stwarza mistykę bezpośredniego wejrzenia w świat boski. Jednym z głównych zagadnień, któremu pragniemy poświęcić szczególną uwagę jest ten zakres doświadczenia religijnego, w którym sztuka staje się głównym sposobem budowania mistyki chrześcijańskiej, jest nie tylko granicą dwóch światem ale i ich wzajemnym utożsamieniem.
Zagadnienia:
widzialność i niewidzialność Boga: od aikoniczności do mistyki bożego oblicza.
ewolucja wizerunku Chrystusa w sztuce wczesnochrześcijańskiej: jak widziano i jak rozumiano Boga (od widzenia do rozumienia).
jak sztuka wkracza w kult wczesnochrześcijański: słowo-obraz-ciało.
spory wokół obrazów: czy sztuka jest święta?
osoba i obraz: teologia obrazu i teologia personalistyczna.
obraz w liturgii wschodniochrześcijańskiej
zmysłowość Boga: jak sztuka objawia bóstwo (pomiędzy abstrakcją a naturalizmem).
gotyk: patos wrażenia i uczucia cielesnego.
nowe ciało Boga: związek obrazu i eucharystii w sztuce gotyckiej.
sztuka totalna: mistyka barokowa.
pomiędzy reformacją a kontrreformacją: spór o rolę obrazów.
pomiędzy dwoma absolutami: sztuka abstrakcyjna a bóstwo.
Koordynatorzy przedmiotu
Rodzaj przedmiotu
Założenia (opisowo)
Efekty uczenia się
Student posiada pogłębioną wiedzę o roli sztuki jako medium doświadczenia religijnego oraz jej znaczeniu w kształtowaniu wizji Boga w tradycji wschodnio- i zachodniochrześcijańskiej — K_W01
Student zna i rozumie zależności między sztuką, teologią i filozofią w kontekście sporów o obraz oraz przemian form reprezentacji sacrum — K_W03
Student zna i stosuje zaawansowane metody analizy i interpretacji dzieł sztuki sakralnej oraz tekstów teologicznych — K_W06
Student potrafi samodzielnie analizować dzieła sztuki i teksty źródłowe, wykorzystując adekwatne narzędzia badawcze właściwe dla studiów interdyscyplinarnych — K_U02
Student potrafi formułować problemy badawcze dotyczące relacji między sztuką a doświadczeniem religijnym oraz ich historycznych i kulturowych uwarunkowań — K_U04
Student potrafi przygotować i wygłosić wystąpienie ustne oraz uczestniczyć w dyskusji naukowej, uwzględniając różne perspektywy interpretacyjne — K_U10
Student jest gotów do pracy zespołowej oraz aktywnego udziału w seminarium, przyjmując różne role w procesie badawczym — K_K03
Student wykazuje wrażliwość na złożoność i różnorodność form doświadczenia religijnego oraz ich kulturowe uwarunkowania — K_K05
Kryteria oceniania
Metody oceny:
obecność, rozumienie lektury, aktywny udział w dyskusji i pracy w grupie.
Metody dydaktyczne:
Zajęcia są prowadzone jako wykład z elementami analizowania i interpretowania tekstów źródłowych oraz dyskusji, analiza i interpretacja tekstów źródłowych.
Dozwolone 2 nieobecności
Zaliczenie na podstawie sumy aktywności studenta i przygotowanych wystąpień
Literatura
Do każdego z tematów będzie podawana wybrana literatura specjalistyczna. Poniżej umieszczany najbardziej syntetyczne opracowania całościowego założenia naszych zajęć:
H. Belting, Obraz i kult. Historia obrazu przed epoką sztuki, tłum. T. Zatorski, Gdańsk 2010.
S. Awierincew, Na skrzyżowaniu tradycji (szkice o literaturze i kulturze wczesnobizantyńskiej), tłum. D. Ulicka, Warszawa 1988.
R. Cormack, Malowanie duszy. Ikony, maski pośmiertne i całuny, tłum. K. Kwaśniewski, Kraków 1999.